سونوگرافی واژینال یا سونوگرافی ترانسواژینال (Transvaginal Ultrasound یا TVUS) نوعی سونوگرافی لگن است که در آن یک پروب باریک و پوشیدهشده با روکش محافظ، بهآرامی وارد واژن میشود تا تصاویر دقیقی از رحم، آندومتر، دهانه رحم، تخمدانها و ساختارهای اطراف لگن ایجاد شود.
این روش از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصویر استفاده میکند و برخلاف سیتیاسکن و رادیوگرافی، اشعه یونیزان ندارد. به دلیل نزدیکبودن پروب به رحم و تخمدانها، در بسیاری از موارد جزئیات لگن با وضوح بالایی قابل مشاهده است.
سونوگرافی ترانس واژینال برای چیست؟
پزشک ممکن است برای بررسی درد لگن، خونریزی غیرطبیعی رحم، پریودهای نامنظم یا بسیار سنگین، ناباروری، توده لگنی یا پیگیری یک یافته قبلی، سونوگرافی ترانسواژینال درخواست کند.
این سونوگرافی در بررسی موارد زیر کاربرد زیادی دارد:
- اندازه، شکل و وضعیت رحم
- ضخامت و نمای آندومتر یا پوشش داخلی رحم
- فیبرومهای رحمی
- پولیپهای احتمالی آندومتر
- کیستهای تخمدان
- فولیکولهای تخمدان
- برخی تودههای تخمدانی و آدنکس
- علت بعضی دردهای لگنی
- محل قرارگیری IUD
- ارزیابی ناباروری و ذخیره تخمدان
- پایش رشد فولیکول در درمانهای ناباروری
در بارداری اولیه نیز سونوگرافی واژینال ممکن است برای مشخصکردن محل بارداری، مشاهده ساک بارداری و جنین، تعیین تقریبی سن بارداری و بررسی احتمال بارداری خارجرحمی مورد استفاده قرار گیرد.
سونوگرافی رحم و تخمدان برای چیست؟
در رحم میتوان اندازه و شکل رحم، ضخامت آندومتر، وضعیت عضله رحم یا Myometrium و وجود ضایعاتی مانند فیبروم را بررسی کرد. در تخمدانها نیز اندازه، حجم، فولیکولها، کیستها، تودهها و در صورت نیاز وضعیت جریان خون ارزیابی میشود.
البته سونوگرافی همیشه بهتنهایی تشخیص نهایی را مشخص نمیکند. برای مثال، مشاهده یک توده تخمدانی ممکن است نیازمند پیگیری سونوگرافی، آزمایش، MRI یا بررسی متخصص زنان باشد.
همچنین سونوگرافی ترانسواژینال بهعنوان غربالگری روتین سرطان تخمدان برای همه زنان بدون علامت توصیه نمیشود.
تفاوت سونوگرافی واژینال و سونوگرافی شکمی
در سونوگرافی شکمی یا Transabdominal Ultrasound پروب روی پوست پایین شکم حرکت داده میشود و معمولاً برای ایجاد پنجره مناسب تصویربرداری، مثانه باید نسبتاً پر باشد.
اما در سونوگرافی ترانسواژینال پروب داخل واژن قرار میگیرد و معمولاً مثانه باید خالی باشد.
مزیت اصلی روش ترانسواژینال، مشاهده دقیقتر بسیاری از ساختارهای لگنی است. گاهی هر دو روش در یک مراجعه انجام میشوند؛ ابتدا سونوگرافی شکمی با مثانه پر و سپس بعد از تخلیه مثانه، بررسی واژینال.
سونوگرافی واژینال هنگام پریود انجام میشود؟
بله. سونوگرافی واژینال در بیشتر موارد هنگام پریود نیز قابل انجام است.
وجود خون قاعدگی بهخودیخود مانع انجام سونوگرافی نیست. اگر از تامپون یا کاپ قاعدگی استفاده میکنید، باید پیش از انجام سونوگرافی آن را خارج کنید.
البته زمان مناسب به علت درخواست پزشک بستگی دارد. برای بعضی ارزیابیهای مربوط به باروری، فولیکولها یا آندومتر ممکن است انجام سونوگرافی در روز مشخصی از چرخه لازم باشد.
آیا سونوگرافی در پریودی انجام میشود؟
اگر پزشک به دلیل درد لگن، خونریزی غیرطبیعی، کیست تخمدان یا یک مشکل بالینی دیگر درخواست سونوگرافی کرده باشد، معمولاً صرفاً به دلیل شروع پریود نیازی به لغو نوبت نیست.
اگر مرکز تصویربرداری یا پزشک روز مشخصی از سیکل را تعیین کرده است، همان دستور در اولویت قرار دارد.
بهترین زمان برای سونوگرافی واژینال چه زمانی است؟
بهترین زمان برای همه افراد یکسان نیست و به هدف سونوگرافی بستگی دارد.
برای شمارش فولیکولهای آنترال (Antral Follicle Count یا AFC) و ارزیابی پایه در ناباروری، معمولاً اوایل فاز فولیکولی چرخه اهمیت بیشتری دارد. در بسیاری از پروتکلهای باروری، بررسی پایه در روزهای ابتدایی سیکل انجام میشود.
برای پایش رشد فولیکول در درمانهای تحریک تخمکگذاری نیز ممکن است چند سونوگرافی در روزهای مختلف چرخه انجام شود.
اما در مواردی مانند درد حاد لگن، خونریزی غیرطبیعی یا احتمال بارداری خارجرحمی، نباید صرفاً برای رسیدن به یک روز خاص از سیکل، ارزیابی ضروری پزشکی را به تأخیر انداخت.
آمادگی قبل از سونوگرافی واژینال
آمادگی برای این بررسی معمولاً ساده است.
برای بخش ترانسواژینال اغلب از شما خواسته میشود مثانه را تخلیه کنید. داروهای معمول خود را نیز فقط به دلیل انجام سونوگرافی قطع نکنید، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
بهتر است قبل از شروع بررسی، موارد زیر را به پزشک یا فرد انجامدهنده اطلاع دهید:
- احتمال بارداری
- درد شدید لگن
- خونریزی غیرعادی
- سابقه جراحیهای لگن
- حساسیت یا نگرانی درباره معاینه داخلی
- سابقه تجربه ناخوشایند از معاینات لگنی
اگر تاکنون دخول واژینال نداشتهاید یا انجام روش داخلی برایتان قابل قبول نیست، حتماً پیش از شروع مطرح کنید تا درباره ضرورت سونوگرافی ترانسواژینال و روشهای جایگزین با شما صحبت شود.
مراحل سونوگرافی واژینال چگونه است؟
ابتدا نحوه انجام بررسی برای شما توضیح داده میشود و انجام سونوگرافی داخلی باید با رضایت شما باشد.
سپس از شما خواسته میشود روی تخت به پشت دراز بکشید و قسمت پایین لباس را کنار بگذارید.
پروب سونوگرافی ترانسواژینال باریک است. روی پروب یک روکش محافظ و ژل قرار میگیرد و سپس بهآرامی وارد واژن میشود.
برخلاف برخی معاینات زنان، در یک سونوگرافی واژینال معمولی از اسپکولوم استفاده نمیشود.
پروب با حرکات محدود در زاویههای مختلف قرار میگیرد تا رحم، آندومتر، دهانه رحم، تخمدانها و سایر قسمتهای مورد نظر دیده شوند.
مدت بررسی بسته به علت مراجعه متفاوت است و اگر سونوگرافی شکمی یا کالر داپلر نیز لازم باشد، زمان بیشتری نیاز خواهد بود.
آیا سونوگرافی واژینال درد دارد؟
در بیشتر افراد، سونوگرافی واژینال درد قابل توجهی ایجاد نمیکند، اما ممکن است احساس فشار یا ناراحتی خفیفی وجود داشته باشد.
اگر فرد از قبل درد لگنی، اندومتریوز، التهاب یا حساسیت داشته باشد، حرکت پروب ممکن است ناراحتکنندهتر شود.
درد شدید را نباید تحمل کنید. اگر هنگام سونوگرافی درد دارید، همان لحظه به فرد انجامدهنده اطلاع دهید. زاویه یا فشار پروب را میتوان تغییر داد و شما میتوانید در هر مرحله درخواست توقف بررسی را مطرح کنید.
ترس از سونوگرافی واژینال؛ چگونه اضطراب را کمتر کنیم؟
ترس از یک بررسی داخلی غیرمعمول نیست. بهتر است پیش از شروع، نگرانی خود را با فرد انجامدهنده مطرح کنید.
میتوانید درخواست کنید مراحل قبل از انجام برای شما توضیح داده شود. همچنین در چارچوب مقررات مرکز، درباره حضور همراه یا Chaperone و امکان انتخاب پزشک یا سونوگرافیست خانم سؤال کنید.
سونوگرافی داخلی نباید بدون رضایت شما انجام شود. شما حق دارید سؤال بپرسید، با روش موافقت نکنید یا در طول انجام سونوگرافی درخواست توقف کنید.
سونوگرافی کالر داپلر واژینال چیست؟
سونوگرافی کالر داپلر واژینال (Transvaginal Color Doppler Ultrasound) علاوه بر بررسی شکل و ساختمان اندامها، اطلاعاتی درباره جریان خون در عروق و بافتهای لگنی ارائه میکند.
رنگهایی که روی نمایشگر دیده میشوند، رنگ واقعی بافت نیستند؛ بلکه برای نمایش ویژگی و جهت جریان خون نسبت به پروب استفاده میشوند.
داپلر ممکن است برای ارزیابی جریان خون تخمدانها، تودههای لگنی، برخی مشکلات حاد تخمدان و تکمیل بررسی یک ضایعه استفاده شود.
عکس سونوگرافی واژینال چه چیزی نشان میدهد؟
تصاویر سونوگرافی معمولاً سیاه، سفید و طیفهای مختلف خاکستری هستند. مایعات اغلب تیرهتر دیده میشوند و بافتها بر اساس نحوه بازتاب امواج صوتی ظاهر متفاوتی دارند.
در گزارش ممکن است درباره مواردی مانند:
- ابعاد رحم
- ضخامت آندومتر
- اندازه تخمدانها
- فولیکولها
- کیست تخمدان
- فیبروم
- مایع آزاد لگنی
- مشخصات یک توده
توضیح داده شود.
تفسیر عکس سونوگرافی بدون گزارش تخصصی قابل اعتماد نیست. بنابراین مقایسه عکس شخصی با تصاویر موجود در اینترنت راه مناسبی برای تشخیص کیست، سرطان یا سایر بیماریها نیست.
سونوگرافی واژینال چه محدودیتهایی دارد؟
هر یافته غیرطبیعی در سونوگرافی به معنی بیماری خطرناک نیست و یک نتیجه طبیعی نیز تمام علل درد یا خونریزی را رد نمیکند.
کیفیت تصویر به وضعیت آناتومیک، وجود گاز روده، اندازه و محل ضایعه و کیفیت بررسی وابسته است.
لولههای رحمی طبیعی نیز همیشه بهوضوح دیده نمیشوند. برای بررسی بازبودن لولههای رحم ممکن است آزمایشهایی مانند Hysterosalpingography یا HSG و Hysterosalpingo-Contrast-Sonography یا HyCoSy لازم باشد.
برای بررسی دقیق بعضی مشکلات داخل حفره رحم نیز پزشک ممکن است سونوهیستروگرافی (Sonohysterography)، هیستروسکوپی یا نمونهبرداری آندومتر درخواست کند.
تفاوت سونوگرافی واژینال و سونوهیستروگرافی
این دو روش یکسان نیستند.
در سونوهیستروگرافی، پس از یک بررسی اولیه ترانسواژینال، مقدار کمی مایع استریل از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم میشود تا داخل رحم با وضوح بیشتری بررسی شود. بنابراین آمادگی و زمان مناسب این روش با سونوگرافی واژینال معمولی تفاوت دارد.
آیا سونوگرافی واژینال در بارداری خطر دارد؟
سونوگرافی تشخیصی از امواج صوتی استفاده میکند و اشعه ایکس ندارد. در بارداری اولیه، روش ترانسواژینال به دلیل نزدیکی پروب به رحم میتواند تصاویر مناسبی از ساک بارداری، جنین و رحم ایجاد کند.
پروب داخل واژن قرار میگیرد و وارد رحم یا کیسه بارداری نمیشود. سونوگرافی یکی از روشهای اصلی تصویربرداری در دوران بارداری محسوب میشود.
اگر هنگام بارداری با درد شدید یکطرفه شکم یا لگن، خونریزی قابل توجه، ضعف، سرگیجه یا غش مواجه شدهاید، فقط منتظر گرفتن نوبت عادی سونوگرافی نمانید و برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید؛ زیرا بارداری خارجرحمی یکی از موارد مهمی است که باید بررسی شود.
هزینه سونوگرافی واژینال در ایران چقدر است؟
هزینه سونوگرافی واژینال در ایران عدد ثابتی برای همه بیماران و مراکز ندارد.
مبلغ پرداختی میتواند بر اساس عوامل زیر متفاوت باشد:
- تعرفه مصوب سال
- دولتی یا خصوصی بودن مرکز
- نوع سونوگرافی درخواستشده
- انجام همزمان سونوگرافی شکمی
- نیاز به کالر داپلر
- خدمات تکمیلی
- بیمه پایه
- بیمه تکمیلی
- شهر و مرکز ارائهدهنده خدمت
تعرفههای خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۴۰۵ برای بخشهای مختلف نظام سلامت ابلاغ شده و از ابتدای فروردین ۱۴۰۵ قابل اجرا هستند. بنابراین ارائه یک قیمت اینترنتی ثابت بدون مشخصبودن کد خدمت، نوع مرکز و تعهد بیمه میتواند گمراهکننده باشد.
بهتر است قبل از مراجعه، عنوان دقیق سونوگرافی نوشتهشده در نسخه را به مرکز تصویربرداری و بیمه خود اعلام کرده و مبلغ قابل پرداخت را استعلام کنید.
چه زمانی مراجعه سریع به پزشک ضروری است؟
اگر هر یک از علائم زیر وجود دارد، بهتر است ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید:
- درد شدید یا ناگهانی لگن
- خونریزی بسیار شدید
- غش یا احساس نزدیک به غش
- تب همراه با درد لگن
- درد شدید همراه با احتمال بارداری
- درد و خونریزی در اوایل بارداری
پریودهای بسیار سنگین یا نامنظم، درد مزمن لگنی، نفخ مداوم، خونریزی بعد از یائسگی و مشکل باروری نیز نیازمند بررسی پزشکی هستند.
جمعبندی
سونوگرافی واژینال یا Transvaginal Ultrasound یک روش متداول و دقیق برای بررسی رحم، آندومتر، تخمدانها و ساختارهای لگنی است. این بررسی معمولاً با مثانه خالی و پس از رضایت بیمار انجام میشود و در بیشتر افراد فقط ناراحتی مختصری ایجاد میکند.
پریود معمولاً مانع انجام سونوگرافی واژینال نیست و بهترین زمان سونوگرافی نیز به علت درخواست آن بستگی دارد. برای بررسی عمومی رحم و تخمدان ممکن است تقریباً هر زمانی مناسب باشد، اما در ارزیابی ناباروری، شمارش فولیکول و بعضی بررسیهای تخصصی باید زمان تعیینشده توسط پزشک رعایت شود.
اگر برای سونوگرافی رحم و تخمدان، بررسی کیست، خونریزی غیرطبیعی، ناباروری یا مشکلات دیگر نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید پیش از رزرو درباره نوع سونوگرافی، آمادگی لازم، بهترین زمان انجام و امکان ارائه خدمات تصویربرداری در منزل با تیم درمانی مشورت کنید.
سؤالات متداول درباره سونوگرافی واژینال
آیا سونوگرافی در پریودی انجام میشود؟
بله. در اغلب موارد میتوان سونوگرافی ترانسواژینال را هنگام پریود انجام داد. تنها اگر هدف بررسی به روز مشخصی از چرخه وابسته باشد، باید زمان تعیینشده پزشک را رعایت کرد.
برای سونوگرافی واژینال مثانه باید پر باشد؟
معمولاً خیر. برای بخش واژینال اغلب مثانه باید خالی باشد. اگر ابتدا سونوگرافی شکمی انجام شود، ممکن است لازم باشد در شروع مراجعه مثانه پر باشد و سپس برای بخش واژینال تخلیه شود.
آیا سونوگرافی واژینال برای کیست تخمدان مناسب است؟
بله. بررسی تخمدانها، کیستها و تودههای آدنکس یکی از کاربردهای مهم این روش است. نوع پیگیری بر اساس شکل و اندازه کیست، سن فرد، علائم و نظر پزشک تعیین میشود.
آیا نتیجه سونوگرافی همان لحظه مشخص میشود؟
تصاویر همزمان با اسکن دیده میشوند، اما گزارش رسمی باید توسط فرد واجد صلاحیت تهیه شود. نتیجه نیز بهتر است همراه با علائم، سابقه پزشکی و نظر پزشک تفسیر شود.
منابع علمی و پزشکی
- مشاهده منبع ACOG
- مشاهده راهنمای Pelvic Ultrasound
- مشاهده منبع ISUOG
- مشاهده راهنمای AIUM
- مشاهده راهنمای NHS
- مشاهده جزئیات تعرفههای ۱۴۰۵
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر