سونوگرافی شکم و لگن یا Abdominal and Pelvic Ultrasound یکی از رایجترین روشهای تصویربرداری برای بررسی اندامهای داخل شکم و لگن است. این روش با امواج صوتی با فرکانس بالا کار میکند، اشعه یونیزان ندارد و معمولاً بدون درد و غیرتهاجمی است. پزشک ممکن است این بررسی را برای درد شکم یا لگن، نفخ مداوم، مشکلات ادراری، خونریزی غیرطبیعی رحم یا بررسی کبد و کیسه صفرا، کلیهها، مثانه، رحم و تخمدانها درخواست کند.
اگر قرار است شکم و لگن همزمان بررسی شوند، آمادهسازی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برای دید بهتر بعضی اندامهای شکمی معمولاً ناشتایی لازم است و برای سونوگرافی لگن از روی شکم، مثانه باید نسبتاً پر باشد. دستور دقیق مرکز تصویربرداری همیشه بر توصیه عمومی مقدم است، چون نوع بررسی، سن بیمار و علت درخواست سونوگرافی میتواند آمادگی را تغییر دهد.
سونوگرافی شکم و لگن برای چیست؟
در سونوگرافی شکم میتوان کبد، کیسه صفرا و مجاری صفراوی، طحال، پانکراس، کلیهها و آئورت شکمی را بررسی کرد و در صورت نیاز Doppler Ultrasound نیز برای ارزیابی جریان خون اضافه میشود. سونوگرافی لگن در بانوان بیشتر برای رحم، آندومتر، تخمدانها و مثانه بهکار میرود و میتواند در بررسی کیست تخمدان، فیبروم، توده لگنی، درد یا خونریزی غیرطبیعی و برخی ارزیابیهای ناباروری کمککننده باشد. نتیجه باید همراه علائم، معاینه و آزمایشها تفسیر شود.
چه زمانی پزشک سونوگرافی شکم و لگن درخواست میکند؟
دلایل شایع شامل درد یا فشار شکم و لگن، نفخ غیرعادی، شک به بیماری صفراوی، آزمایش غیرطبیعی کبد، احتمال سنگ صفرا یا کلیه، مشکلات ادراری، خون در ادرار، خونریزی غیرعادی واژینال، درد قاعدگی، شک به کیست یا توده لگنی و پیگیری یافتههای قبلی است.
در درد حاد و شدید، بهویژه اگر همراه با تب، ضعف شدید، غش، استفراغ مداوم، خونریزی قابل توجه یا احتمال بارداری باشد، بیمار نباید صرفاً برای گرفتن نوبت معمول سونوگرافی منتظر بماند و ممکن است نیاز به ارزیابی فوری پزشکی داشته باشد.
سونوگرافی شکم بانوان، زنان و دختران چه تفاوتی دارد؟
اصول سونوگرافی شکم بانوان با سایر افراد تفاوت اساسی ندارد، اما در سونوگرافی شکم و لگن زنان تمرکز بیشتری روی رحم، تخمدانها و ساختارهای لگنی وجود دارد. در بسیاری از موارد ابتدا سونوگرافی ترانسابدومینال یا Transabdominal Ultrasound انجام میشود و مثانه پر به دید بهتر کمک میکند.
اگر بررسی دقیقتر رحم و تخمدانها لازم باشد، در بعضی زنان بالغ سونوگرافی ترانسواژینال یا Transvaginal Ultrasound با رضایت بیمار پیشنهاد میشود و معمولاً مثانه خالی لازم دارد. در سونوگرافی شکم و لگن دختران و نوجوانان، زمانی که روش داخلی مناسب یا مورد توافق نیست، روش ترانسابدومینال رایجتر است. انتخاب روش به سن، علائم، شرایط بالینی و رضایت بیمار بستگی دارد.
آمادگی قبل از سونوگرافی شکم و لگن
آمادگی دقیق را از مرکز انجامدهنده بپرسید، اما بهطور معمول میتوان از راهنمای زیر استفاده کرد:
| نوع بررسی |
آمادگی رایج |
| سونوگرافی شکم، کبد، صفرا و پانکراس |
معمولاً ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی؛ بعضی پروتکلها ۸ تا ۱۲ ساعت |
| سونوگرافی لگن از روی شکم |
نوشیدن آب و نگه داشتن ادرار تا پر شدن مناسب مثانه |
| سونوگرافی شکم و لگن همزمان |
ناشتایی طبق دستور مرکز و نوشیدن آب ساده برای پر شدن مثانه |
| سونوگرافی ترانسواژینال |
معمولاً مثانه خالی |
غذا، شیر، نوشیدنیهای چرب و آدامس میتوانند کیفیت بعضی بررسیهای شکمی را کاهش دهند. درباره دیابت، بارداری احتمالی یا ناتوانی در تحمل ناشتایی هنگام نوبتگیری اطلاع دهید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.
برای سونوگرافی شکم چند ساعت ناشتا باشیم؟
اگر میخواهید بدانید برای سونوگرافی شکم چند ساعت ناشتا باشیم، پاسخ کوتاه معمولاً ۶ تا ۸ ساعت است؛ با این حال برای بررسی کبد، کیسه صفرا، طحال، پانکراس یا آئورت، بعضی پروتکلها ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه میکنند. ناشتایی میتواند مقدار گاز روده را کمتر کند و شرایط مناسبتری برای بررسی کیسه صفرا ایجاد کند.
اگر شکم و لگن همزمان بررسی میشوند، معمولاً در عین ناشتایی باید در زمان تعیینشده آب ساده بنوشید تا مثانه پر شود. حجم آب برای همه یکسان نیست. افرادی که محدودیت مصرف مایعات، بیماری قلبی یا بیماری کلیوی دارند نباید برای پر کردن مثانه خودسرانه مقدار زیادی آب بنوشند و باید دقیقاً دستور پزشک یا مرکز تصویربرداری را رعایت کنند.
چرا مثانه پر برای سونوگرافی لگن لازم است؟
مثانه پر برای سونوگرافی لگن به بهتر دیدهشدن اندامهای داخل لگن کمک میکند. در سونوگرافی ترانسابدومینال، مثانه پر بخشی از رودهها و گاز آنها را از مسیر تصویر کنار میزند و یک پنجره صوتی مناسبتر برای مشاهده رحم، تخمدانها و ساختارهای مجاور ایجاد میکند. به همین دلیل معمولاً از بیمار خواسته میشود آب بنوشد و تا پایان مرحله اولیه سونوگرافی ادرار نکند.
اگر پر بودن مثانه دردناک یا غیرقابل تحمل شد، به مسئول سونوگرافی اطلاع دهید. گاهی پس از گرفتن تصاویر اولیه از بیمار خواسته میشود مثانه را تخلیه کند و تصویربرداری ادامه پیدا کند.
سونوگرافی شکم و لگن چگونه انجام میشود؟
بیمار معمولاً روی تخت دراز میکشد، مقداری ژل شفاف روی پوست قرار داده میشود و پروب یا Transducer روی قسمتهای مختلف شکم حرکت میکند. ممکن است از شما خواسته شود چند ثانیه نفس خود را نگه دارید، نفس عمیق بکشید یا به پهلو بچرخید تا بعضی اندامها بهتر دیده شوند.
مدت بررسی به نوع درخواست و یافتهها بستگی دارد، اما سونوگرافی معمول شکم و لگن اغلب حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. بررسیهای داپلر، چند ناحیهای یا مواردی که تصویربرداری دشوارتر است ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
آیا سونوگرافی شکم و لگن درد دارد یا خطرناک است؟
سونوگرافی تشخیصی معمولی از اشعه X استفاده نمیکند و در شرایط استاندارد یکی از روشهای ایمن تصویربرداری محسوب میشود. سونوگرافی از روی شکم معمولاً دردناک نیست، هرچند فشار پروب روی ناحیهای که از قبل درد دارد ممکن است کمی ناراحتکننده باشد.
در سونوگرافی ترانسواژینال ممکن است فشار یا ناراحتی خفیفی احساس شود. انجام این بررسی نیازمند رضایت بیمار است و فرد میتواند در هر زمان درخواست توقف کند.
چه بیماریهایی ممکن است در سونوگرافی دیده شوند؟
در بخش شکم ممکن است یافتههایی مانند سنگ کیسه صفرا، کبد چرب، اتساع مجاری صفراوی، بعضی کیستها یا تودهها، هیدرونفروز و برخی سنگهای کلیه دیده شوند.
در لگن زنان نیز سونوگرافی میتواند در شناسایی یا بررسی فیبروم رحم، کیست یا توده تخمدانی، تغییرات آندومتر و بعضی علل درد لگن کمککننده باشد.
با این حال، طبیعی بودن سونوگرافی به معنی رد تمام بیماریها نیست. گاز روده، چاقی، محل قرارگیری ضایعه و ماهیت بعضی بیماریها میتواند کیفیت تصویر را محدود کند و ممکن است پزشک بر اساس شرایط بیمار CT Scan، MRI، آزمایش یا بررسی تخصصی دیگری درخواست کند.
نتیجه سونوگرافی را چگونه تفسیر کنیم؟
گزارش سونوگرافی معمولاً اندازه و ظاهر اندامها و وجود یا نبود سنگ، کیست، توده، اتساع یا مایع آزاد را توصیف میکند. معنای هر یافته به سن، علائم، سابقه بیماری، وضعیت قاعدگی، بارداری احتمالی و نتایج آزمایشها بستگی دارد.
بنابراین عباراتی مانند «کیست ساده»، «فیبروم»، «افزایش اکوی پارانشیم کبد» یا «اتساع» را نباید بدون توجه به شرایط بیمار بهتنهایی تفسیر کرد. بهتر است گزارش، بهخصوص بخش Impression یا Conclusion، در اختیار پزشکی قرار گیرد که سونوگرافی را درخواست کرده است.
سونوگرافی شکم و لگن دولتی و نوبتگیری
سونوگرافی شکم و لگن دولتی در بسیاری از بیمارستانها، درمانگاههای دولتی و مراکز دانشگاهی انجام میشود. این خدمت در مراکز خصوصی نیز در دسترس است. نحوه نوبت سونوگرافی شکم و لگن بسته به مرکز میتواند حضوری، تلفنی یا اینترنتی باشد.
برای استفاده از پوشش بیمه، داشتن درخواست معتبر پزشک و مراجعه به مرکز طرف قرارداد اهمیت دارد. برخی مراکز برای سونوگرافیهای تخصصی، داپلر یا بررسیهای زنان نوبت جداگانه در نظر میگیرند؛ بنابراین هنگام رزرو، عنوان دقیق نوشتهشده در نسخه را اعلام کنید.
برای بیمار سالمند، کمتوان یا فردی که جابهجایی برای او دشوار است، در صورت وجود امکانات مناسب میتوان امکان سونوگرافی در منزل را نیز بررسی کرد. اگر وضعیت بیمار اورژانسی باشد یا به امکانات بیمارستانی نیاز داشته باشد، مراجعه حضوری به مرکز درمانی اولویت دارد.
هزینه سونوگرافی شکم و لگن چقدر است؟
هزینه سونوگرافی شکم و لگن یک عدد ثابت برای تمام بیماران و مراکز نیست. مبلغ نهایی به نوع دقیق سونوگرافی، تعداد نواحی مورد بررسی، اضافه شدن داپلر، دولتی یا خصوصی بودن مرکز، پوشش بیمه پایه و تکمیلی و طرف قرارداد بودن مرکز بستگی دارد.
تعرفههای خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۴۰۵ در ایران برای اجرا از ابتدای فروردین ۱۴۰۵ ابلاغ شدهاند و خدمات رادیولوژی و تصویربرداری نیز در چارچوب تعرفههای مصوب قرار میگیرند.
برای اطلاع از مبلغ واقعی، هنگام نوبتگیری بهتر است نام دقیق خدمت درجشده در نسخه، نوع بیمه و مرکز مورد نظر را اعلام کنید. درج یک قیمت واحد برای «سونوگرافی شکم و لگن» بدون دانستن این جزئیات میتواند گمراهکننده باشد.
چه زمانی نباید منتظر نوبت معمول سونوگرافی بمانیم؟
اگر درد شکم یا لگن ناگهانی و شدید است یا همراه با غش، ضعف و رنگپریدگی شدید، تب بالا، استفراغ مکرر، سفتی شکم، خونریزی زیاد، کاهش سطح هوشیاری یا احتمال بارداری همراه با درد شدید یکطرفه لگن ایجاد شده است، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد.
سونوگرافی یک ابزار تشخیصی ارزشمند است، اما جایگزین ارزیابی اورژانسی بیماری که وضعیت عمومی ناپایدار دارد نیست.
سوالات متداول
آیا در زمان پریود میتوان سونوگرافی شکم و لگن انجام داد؟
بله. بسیاری از سونوگرافیهای لگن در زمان قاعدگی نیز قابل انجام هستند. با این حال، برای برخی اهداف خاص مانند بررسی آندومتر یا بعضی ارزیابیهای تخمدان، زمان چرخه قاعدگی اهمیت دارد. اگر پزشک روز مشخصی را تعیین کرده است، همان زمان را رعایت کنید.
آیا برای سونوگرافی شکم و لگن باید لباس خاصی بپوشیم؟
خیر. لباس راحت و ترجیحاً دو تکه که دسترسی به شکم را آسان کند مناسب است. نسخه پزشک و گزارشهای قبلی سونوگرافی، CT یا MRI را نیز همراه داشته باشید.
آیا آب خوردن ناشتایی را خراب میکند؟
برای بسیاری از سونوگرافیهای شکمی، آب ساده طبق دستور مرکز مجاز است و برای بررسی لگن میتواند به پر شدن مثانه کمک کند. اما شیر، نوشیدنیهای چرب، شیرین یا گازدار ممکن است مناسب نباشند. دستور مرکز تصویربرداری را مبنا قرار دهید.
اگر مثانهام به اندازه کافی پر نباشد چه میشود؟
ممکن است کیفیت تصاویر لگن کاهش پیدا کند و از شما خواسته شود مقداری آب بنوشید و مدتی صبر کنید. اگر محدودیت مصرف مایعات دارید، خودسرانه حجم زیادی آب مصرف نکنید.
سونوگرافی شکم و لگن برای دختران چگونه انجام میشود؟
در دختران و نوجوانان معمولاً سونوگرافی Transabdominal از روی شکم یکی از روشهای اصلی ارزیابی لگن است و مثانه پر به بهتر دیدهشدن ساختارهای لگنی کمک میکند. نوع دقیق بررسی بر اساس سن، علائم، نظر پزشک و رضایت بیمار تعیین میشود.
آیا برای سونوگرافی شکم و لگن نسخه پزشک لازم است؟
شرایط مراکز متفاوت است، اما برای انتخاب نوع صحیح تصویربرداری، تفسیر نتیجه در زمینه بالینی و استفاده از پوشش بسیاری از بیمهها، داشتن درخواست پزشک اهمیت دارد. بهتر است قبل از مراجعه شرایط مرکز و بیمه خود را بررسی کنید.
جمعبندی
سونوگرافی شکم و لگن روشی ایمن، در دسترس و پرکاربرد برای بررسی بسیاری از مشکلات شکمی، ادراری و لگنی است. مهمترین نکته برای گرفتن تصویر مناسب، رعایت آمادگی صحیح است: برای بسیاری از سونوگرافیهای شکم حدود ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی لازم است و در برخی بررسیها زمان بیشتری توصیه میشود؛ برای سونوگرافی لگن از روی شکم نیز معمولاً مثانه باید پر باشد.
اگر شکم و لگن همزمان بررسی میشوند، برنامه ناشتایی و نوشیدن آب باید مطابق دستور مرکز تنظیم شود. در بیمارانی که به دلیل سالمندی، بیماری یا محدودیت حرکتی امکان مراجعه آسان ندارند، میتوان درباره امکان انجام سونوگرافی در منزل و شرایط آمادگی آن مشاوره گرفت. پیش از رزرو، بهتر است نسخه پزشک و نوع دقیق سونوگرافی بررسی شود تا خدمت مناسب، ایمن و متناسب با شرایط بیمار انتخاب شود.
منابع
- مشاهده منبع مستقیم سونوگرافی شکم
- مشاهده منبع مستقیم سونوگرافی لگن
- مشاهده راهنمای رسمی سونوگرافی زنان
- مشاهده راهنمای سونوگرافی کودکان و نوجوانان
- مشاهده جزئیات تعرفههای سال ۱۴۰۵
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر