تقریباً همه افراد ۶ ماهه و بالاتر، در صورتی که منع پزشکی مشخصی نداشته باشند، بهتر است هر سال واکسن آنفولانزای فصلی (Seasonal Influenza Vaccine) دریافت کنند. با این حال، برای بعضی افراد واکسیناسیون فقط یک اقدام پیشگیرانه معمولی نیست؛ زیرا احتمال بستری، ذاتالریه، تشدید بیماری زمینهای و سایر عوارض جدی آنفولانزا در آنها بیشتر است. زنان باردار، کودکان خردسال، سالمندان، مبتلایان به دیابت، بیماری قلبی، آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه یا COPD، سرطان و ضعف سیستم ایمنی و همچنین کادر درمان در این گروه قرار میگیرند.
واکسن آنفولانزا هر سال بهروزرسانی میشود، چون ویروسهای آنفولانزا تغییر میکنند. برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی، سازمان جهانی بهداشت ترکیب سهظرفیتی یا Trivalent را توصیه کرده است. بنابراین هنگام انتخاب واکسن، مهمتر از نام تجاری این است که واکسن مربوط به فصل جاری، مناسب سن و وضعیت پزشکی فرد و دارای شرایط صحیح نگهداری و زنجیره سرد باشد.
واکسن آنفولانزا برای چه کسانی ضروریتر است؟
اگرچه توصیه عمومی از ۶ ماهگی به بالا است، اهمیت واکسیناسیون برای افرادی بیشتر است که احتمال آنفولانزای شدید در آنها بالاتر است. زنان باردار، کودکان زیر ۵ سال بهویژه کودکان زیر ۲ سال، افراد ۶۵ سال و بالاتر، ساکنان مراکز نگهداری سالمندان، مبتلایان به بیماریهای مزمن قلبی، ریوی، کلیوی، کبدی یا متابولیک، افراد مبتلا به دیابت، سرطان یا نقص ایمنی، افراد دارای چاقی شدید و کارکنان حوزه سلامت از مهمترین گروهها هستند. در منابع دانشگاهی علوم پزشکی ایران نیز بر اولویت واکسیناسیون زنان باردار، سالمندان، کودکان و بیماران دارای بیماری زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی تأکید شده است.
واکسن آنفولانزا در بارداری؛ آیا سهماهه اول مجاز است؟
بله. واکسن آنفولانزا در بارداری یکی از اقدامات مهم پیشگیری برای مادر است و واکسن تزریقی غیرفعال (Inactivated Influenza Vaccine یا IIV) را میتوان در سهماهه اول، دوم یا سوم بارداری دریافت کرد. خود بارداری احتمال ابتلا به شکل شدید آنفولانزا و بستری شدن را افزایش میدهد؛ بنابراین بهتعویقانداختن واکسن تا ماههای آخر صرفاً به دلیل نگرانی از سهماهه اول توصیه نمیشود.
واکسیناسیون مادر علاوه بر محافظت از خود او، از طریق انتقال آنتیبادی از جفت میتواند به محافظت نوزاد در ماههای ابتدایی زندگی کمک کند؛ یعنی زمانی که نوزاد هنوز به سن مجاز دریافت واکسن آنفولانزا نرسیده است. در دوران بارداری واکسن زنده ضعیفشده اسپری بینی (Live Attenuated Influenza Vaccine یا LAIV) نباید استفاده شود.
بهترین زمان واکسن آنفولانزا در بارداری
برای اغلب افراد در نیمکره شمالی، شهریور تا مهر زمان مناسبی برای واکسیناسیون است تا بدن پیش از موجهای پاییزی و زمستانی فرصت ایجاد پاسخ ایمنی داشته باشد. ایجاد حفاظت ایمنی معمولاً حدود دو هفته زمان میبرد. اگر خانم باردار در این بازه واکسن دریافت نکرده باشد، با شروع فصل آنفولانزا نیز واکسیناسیون میتواند مفید باشد و نباید فقط به دلیل گذشته بودن زمان ایدهآل از آن صرفنظر کرد.
بهترین واکسن آنفولانزا در بارداری یک برند ثابت نیست. انتخاب مناسب، واکسن غیرزنده تزریقی، متناسب با سن، مربوط به فصل جاری و دارای مجوز مصرف معتبر است. کشور سازنده یا تبلیغات یک برند بهتنهایی معیار علمی برای انتخاب «بهترین» واکسن نیست.
واکسن آنفولانزا در شیردهی
شیردهی مانع تزریق واکسن آنفولانزا نیست. مادر شیرده میتواند واکسن دریافت کند و لازم نیست پس از واکسیناسیون شیردهی را قطع کند. اگر مادر در دوران بارداری واکسن نزده باشد، واکسیناسیون پس از زایمان همچنان ارزشمند است؛ بهویژه اینکه کاهش احتمال ابتلای مادر میتواند احتمال مواجهه نوزاد با بیماری را نیز کمتر کند. واکسن تزریقی غیرفعال گزینه رایج و مناسب در این دوره است.
واکسن آنفولانزا برای کودکان؛ از چه سنی؟
واکسن آنفولانزا کودکان از ۶ ماهگی قابل شروع است. نوزاد زیر ۶ ماه نباید واکسن آنفولانزا دریافت کند؛ به همین دلیل واکسیناسیون مادر در بارداری و واکسینه بودن اطرافیان نزدیک نوزاد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
واکسن آنفولانزا برای کودک ۶ ماهه تا ۲ سال
برای کودک ۶ ماهه تا ۲ سال باید از واکسن تزریقی مناسب سن استفاده شود و واکسن زنده اسپری بینی برای کودکان زیر ۲ سال مناسب نیست. مقدار حجمی هر تزریق نیز ممکن است با محصول مورد استفاده تفاوت داشته باشد؛ بنابراین والدین نباید دوز حجمی یک برند را برای واکسن دیگری تعمیم دهند. واکسن باید دقیقاً مطابق بروشور همان محصول و نظر فرد دارای صلاحیت تزریق شود.
اگر والدین میپرسند بهترین واکسن آنفولانزا برای کودکان چیست؟ پاسخ مشابه بزرگسالان است: واکسنی که برای سن کودک تأیید شده، مربوط به فصل جاری باشد و بهدرستی نگهداری شده باشد، از جستوجوی صرف برای یک برند خاص مهمتر است.
کودک برای اولین واکسن آنفولانزا چند دوز لازم دارد؟
کودکان ۶ ماه تا ۸ سال که قبلاً مجموعاً حداقل دو دوز واکسن آنفولانزا را با فاصله مناسب دریافت نکردهاند یا سابقه واکسیناسیون آنها مشخص نیست، معمولاً در آن فصل به دو دوز واکسن نیاز دارند. فاصله دو دوز واکسن آنفولانزا در کودکان حداقل ۴ هفته است.
اگر کودک در سالهای قبل دستکم دو دوز واکسن آنفولانزا را با فاصله مناسب دریافت کرده باشد، معمولاً یک دوز در فصل جاری کافی است. از ۹ سالگی به بالا نیز در حالت معمول یک دوز سالانه لازم است.
عوارض واکسن آنفولانزا در کودکان و تب بعد از واکسن
شایعترین عوارض واکسن آنفولانزا در کودکان شامل درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، تب خفیف، خستگی، سردرد و درد عضلانی است. این علائم معمولاً کوتاهمدت هستند. تب کودک بعد از واکسن آنفولانزا به این معنا نیست که واکسن باعث آنفولانزا شده است؛ واکسن تزریقی غیرفعال نمیتواند بیماری آنفولانزا ایجاد کند.
برای تب خفیف، دریافت مایعات کافی، لباس سبک و استراحت معمولاً کمککننده است. در صورت نیاز به تببر، نوع و مقدار دارو باید بر اساس سن و وزن کودک تعیین شود. تب بالا یا طولانی، تشنج، خوابآلودگی غیرعادی، تنگی نفس، کهیر گسترده یا تورم صورت و گلو نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
واکسن آنفولانزا برای سالمندان و افراد بالای ۶۵ سال
سن بالای ۶۵ سال یکی از مهمترین عوامل خطر عوارض شدید آنفولانزا است. واکسن آنفولانزا سالمندان باید هر سال تکرار شود؛ حتی اگر فرد سال گذشته واکسن زده یا قبلاً به آنفولانزا مبتلا شده باشد.
در راهنمای فعلی CDC، برای افراد ۶۵ سال و بالاتر، واکسن دوزبالا (High-Dose Influenza Vaccine)، واکسن غیرفعال ادجوانتدار (Adjuvanted IIV) یا واکسن نوترکیب (Recombinant Influenza Vaccine) در صورت دسترسی ترجیح داده میشوند. با این حال، اگر این انواع موجود نباشند، دریافت واکسن مناسب سن بهتر از بهتعویقانداختن واکسیناسیون است. موجودی و نوع واکسنهای عرضهشده در ایران ممکن است در هر فصل متفاوت باشد.
واکسن آنفولانزا برای بیماران دیابتی
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا ۲ در صورت ابتلا به عفونتهای تنفسی ممکن است بیشتر با عوارض بیماری روبهرو شوند و تب، کاهش اشتها و کمآبی نیز میتواند کنترل قند خون را دشوار کند. بنابراین واکسن آنفولانزا برای دیابت معمولاً بهصورت سالانه توصیه میشود و داشتن دیابت بهخودیخود مانعی برای تزریق واکسن نیست.
اگر بیمار درگیر بیماری حاد، تب قابلتوجه یا وضعیت ناپایدار پزشکی است، بهتر است زمان واکسن با پزشک هماهنگ شود.
واکسن آنفولانزا برای بیماران قلبی
آنفولانزا میتواند بیماریهای قلبی را تشدید کند. مبتلایان به نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، کاردیومیوپاتی و برخی دیگر از بیماریهای مهم قلبی در گروههای پرخطر قرار میگیرند؛ بنابراین واکسن آنفولانزا برای بیماران قلبی یکی از اقدامات مهم پیشگیرانه سالانه است.
مصرف داروهای قلبی معمولاً بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست، اما برای بیماری که وضعیت ناپایداری دارد یا اخیراً بستری شده است، زمان تزریق باید با پزشک معالج هماهنگ شود.
واکسن برای آسم، COPD و بیماریهای ریوی
آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه (Chronic Obstructive Pulmonary Disease یا COPD) میتوانند در پی ابتلا به آنفولانزا تشدید شوند. به همین دلیل واکسن آنفولانزا برای بیماران آسمی، مبتلایان به COPD و بسیاری از بیماران دارای بیماری مزمن ریوی اهمیت بیشتری دارد.
در این بیماران واکسن تزریقی غیرفعال معمولاً گزینه مناسبتری است؛ زیرا واکسن زنده اسپری بینی برای برخی افراد دارای بیماریهای مزمن تنفسی توصیه نمیشود.
واکسن آنفولانزا برای بیماران سرطانی و شیمیدرمانی
افراد مبتلا به سرطان، بیماران تحت شیمیدرمانی، گیرندگان پیوند و کسانی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی دریافت میکنند، معمولاً باید واکسن آنفولانزای غیرزنده دریافت کنند. با این حال، زمانبندی واکسن اهمیت زیادی دارد.
بعضی درمانهای سرطان میتوانند پاسخ ایمنی بدن به واکسن را کاهش دهند؛ بنابراین ممکن است متخصص سرطان ترجیح دهد واکسیناسیون پیش از شروع درمان یا در زمان مشخصی از چرخه درمان انجام شود. راهنمای ASCO نیز واکسیناسیون سالانه آنفولانزا را برای بزرگسالان مبتلا به سرطان توصیه میکند. واکسن زنده ضعیفشده برای فرد دارای نقص ایمنی مناسب نیست.
واکسن آنفولانزا برای افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
نقص ایمنی ممکن است در اثر بیماری، پیوند عضو، بعضی سرطانها، HIV یا مصرف برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی ایجاد شود. این افراد معمولاً از واکسنهای غیرفعال یا نوترکیب استفاده میکنند و نباید خودسرانه واکسن زنده ضعیفشده دریافت کنند. نوع واکسن و زمان مناسب آن باید با توجه به بیماری و درمان فرد تعیین شود.
واکسن آنفولانزا برای بیماران اماس
ابتلا به اماس (Multiple Sclerosis یا MS) بهتنهایی مانع واکسیناسیون آنفولانزا نیست. واکسنهای غیرزنده معمولاً برای افراد مبتلا به اماس قابل استفادهاند، اما بعضی داروهای تعدیلکننده بیماری یا Disease-Modifying Therapies (DMTs) میتوانند زمان مناسب واکسیناسیون یا میزان پاسخ سیستم ایمنی را تغییر دهند.
به همین دلیل بیمارانی که درمانهای مؤثر بر سیستم ایمنی دریافت میکنند، بهتر است زمان تزریق را با متخصص مغز و اعصاب خود هماهنگ کنند. در اجماع ECTRIMS/EAN نیز برنامهریزی واکسیناسیون بر اساس نوع درمان تعدیلکننده بیماری مورد تأکید قرار گرفته است.
واکسن آنفولانزا برای کادر درمان
پزشکان، پرستاران، کارکنان مراکز درمانی و مراقبتی و افرادی که بهصورت نزدیک با سالمندان، کودکان خردسال یا بیماران دچار نقص ایمنی در تماس هستند، از گروههای مهم دریافت واکسن سالانه هستند. واکسیناسیون کادر درمان هم احتمال بیماری خود فرد و هم احتمال انتقال ویروس به بیماران آسیبپذیر را کاهش میدهد. سازمان جهانی بهداشت نیز کارکنان سلامت را از گروههای اولویتدار واکسیناسیون فصلی میداند.
حساسیت به تخممرغ؛ آیا واکسن آنفولانزا ممنوع است؟
خیر. حساسیت به تخممرغ بهتنهایی مانع دریافت واکسن آنفولانزا نیست. بر اساس توصیههای فعلی، حتی فرد دارای سابقه حساسیت به تخممرغ میتواند واکسن آنفولانزایی را که از نظر سن و وضعیت پزشکی برای او مناسب است دریافت کند و صرف حساسیت به تخممرغ نیازمند اقدامات احتیاطی اضافه فراتر از استاندارد معمول واکسیناسیون نیست.
اما واکنش آلرژیک شدید به خود واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای مشخص آن موضوع متفاوتی است و باید پیش از دوز بعدی توسط پزشک بررسی شود.
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند یا باید صبر کنند؟
نوزادان زیر ۶ ماه واکسن آنفولانزا دریافت نمیکنند. افرادی که پس از دوز قبلی واکسن آنفولانزا دچار واکنش آلرژیک شدید شدهاند یا به یکی از اجزای واکسن حساسیت تهدیدکننده حیات دارند نیز باید پیش از تزریق مجدد ارزیابی پزشکی شوند.
سابقه سندرم گیلنباره (Guillain-Barré Syndrome یا GBS)، بهویژه اگر در ارتباط زمانی نزدیک با واکسن قبلی بوده باشد، نیازمند تصمیمگیری فردی پزشک است. همچنین در بیماری حاد متوسط تا شدید معمولاً واکسیناسیون تا بهبود به تعویق میافتد؛ در حالی که یک سرماخوردگی خفیف بهتنهایی معمولاً مانع واکسن نیست.
تزریق واکسن آنفولانزا در منزل؛ برای چه کسانی کاربردیتر است؟
برای سالمندان کمتوان، بیماران مزمن، افراد دارای محدودیت حرکتی و خانوادههایی که مراجعه به مرکز درمانی برایشان دشوار است، تزریق واکسن آنفولانزا در منزل میتواند گزینه راحتتری باشد؛ به شرط آنکه واکسن مناسب فرد انتخاب شود، زنجیره سرد تا زمان تزریق حفظ شود و خدمت توسط مرکز مجاز و فرد دارای صلاحیت حرفهای ارائه شود.
پیش از ثبت درخواست، بهتر است سن بیمار، بارداری یا شیردهی، بیماریهای زمینهای، داروهای مهم، سابقه حساسیت، سابقه واکنش به واکسن و نام واکسن موجود اعلام شود. این اطلاعات امکان بررسی موارد احتیاط یا منع تزریق را پیش از مراجعه فراهم میکند.
اگر برای کودک، سالمند، خانم باردار یا بیمار زمینهای درباره مناسب بودن واکسن یا امکان تزریق در منزل مطمئن نیستید، ابتدا شرایط پزشکی فرد را برای کارشناسان مرکز شرح دهید تا پیش از هماهنگی تزریق، نیاز به ارزیابی پزشک مشخص شود.
جمعبندی؛ بالاخره چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟
اگر میپرسید «چه کسانی باید واکسن بزنند؟»، پاسخ کلی درباره واکسن آنفولانزا این است: تقریباً همه افراد ۶ ماهه و بالاتر که منع پزشکی مشخصی ندارند، میتوانند از واکسیناسیون سالانه بهره ببرند.
اهمیت واکسن برای زنان باردار، کودکان خردسال، سالمندان بالای ۶۵ سال، بیماران دیابتی، قلبی، آسمی و مبتلا به COPD، بیماران سرطانی و تحت شیمیدرمانی، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، بیماران اماس و کادر درمان بیشتر است. انتخاب «بهترین واکسن» نیز باید بر اساس فصل جاری، سن، وضعیت پزشکی، مجوز مصرف محصول و نگهداری صحیح واکسن انجام شود، نه صرفاً نام برند یا کشور سازنده.
منابع علمی
```
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر