- ۳۰ مرداد
- توسط: ادمین
چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟ راهنمای کامل گروههای پرخطر
تقریباً همه افراد ۶ ماهه و بالاتر، در صورتی که منع پزشکی مشخصی نداشته باشند، بهتر است هر سال واکسن آنفولانزای فصلی (Seasonal Influenza Vaccine) دریافت کنند. با این حال، برای بعضی افراد واکسیناسیون فقط یک اقدام پیشگیرانه معمولی نیست؛ زیرا احتمال بستری، ذاتالریه، تشدید بیماری زمینهای و سایر عوارض جدی آنفولانزا در آنها بیشتر است. زنان باردار، کودکان خردسال، سالمندان، مبتلایان به دیابت، بیماری قلبی، آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه یا COPD، سرطان و ضعف سیستم ایمنی و همچنین کادر درمان در این گروه قرار میگیرند.
واکسن آنفولانزا هر سال بهروزرسانی میشود، چون ویروسهای آنفولانزا تغییر میکنند. برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی، سازمان جهانی بهداشت ترکیب سهظرفیتی یا Trivalent را توصیه کرده است. بنابراین هنگام انتخاب واکسن، مهمتر از نام تجاری این است که واکسن مربوط به فصل جاری، مناسب سن و وضعیت پزشکی فرد و دارای شرایط صحیح نگهداری و زنجیره سرد باشد.
واکسن آنفولانزا برای چه کسانی ضروریتر است؟
اگرچه توصیه عمومی از ۶ ماهگی به بالا است، اهمیت واکسیناسیون برای افرادی بیشتر است که احتمال آنفولانزای شدید در آنها بالاتر است. زنان باردار، کودکان زیر ۵ سال بهویژه کودکان زیر ۲ سال، افراد ۶۵ سال و بالاتر، ساکنان مراکز نگهداری سالمندان، مبتلایان به بیماریهای مزمن قلبی، ریوی، کلیوی، کبدی یا متابولیک، افراد مبتلا به دیابت، سرطان یا نقص ایمنی، افراد دارای چاقی شدید و کارکنان حوزه سلامت از مهمترین گروهها هستند. در منابع دانشگاهی علوم پزشکی ایران نیز بر اولویت واکسیناسیون زنان باردار، سالمندان، کودکان و بیماران دارای بیماری زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی تأکید شده است.
واکسن آنفولانزا در بارداری؛ آیا سهماهه اول مجاز است؟
بله. واکسن آنفولانزا در بارداری یکی از اقدامات مهم پیشگیری برای مادر است و واکسن تزریقی غیرفعال (Inactivated Influenza Vaccine یا IIV) را میتوان در سهماهه اول، دوم یا سوم بارداری دریافت کرد. خود بارداری احتمال ابتلا به شکل شدید آنفولانزا و بستری شدن را افزایش میدهد؛ بنابراین بهتعویقانداختن واکسن تا ماههای آخر صرفاً به دلیل نگرانی از سهماهه اول توصیه نمیشود.
واکسیناسیون مادر علاوه بر محافظت از خود او، از طریق انتقال آنتیبادی از جفت میتواند به محافظت نوزاد در ماههای ابتدایی زندگی کمک کند؛ یعنی زمانی که نوزاد هنوز به سن مجاز دریافت واکسن آنفولانزا نرسیده است. در دوران بارداری واکسن زنده ضعیفشده اسپری بینی (Live Attenuated Influenza Vaccine یا LAIV) نباید استفاده شود.
بهترین زمان واکسن آنفولانزا در بارداری
برای اغلب افراد در نیمکره شمالی، شهریور تا مهر زمان مناسبی برای واکسیناسیون است تا بدن پیش از موجهای پاییزی و زمستانی فرصت ایجاد پاسخ ایمنی داشته باشد. ایجاد حفاظت ایمنی معمولاً حدود دو هفته زمان میبرد. اگر خانم باردار در این بازه واکسن دریافت نکرده باشد، با شروع فصل آنفولانزا نیز واکسیناسیون میتواند مفید باشد و نباید فقط به دلیل گذشته بودن زمان ایدهآل از آن صرفنظر کرد.
بهترین واکسن آنفولانزا در بارداری یک برند ثابت نیست. انتخاب مناسب، واکسن غیرزنده تزریقی، متناسب با سن، مربوط به فصل جاری و دارای مجوز مصرف معتبر است. کشور سازنده یا تبلیغات یک برند بهتنهایی معیار علمی برای انتخاب «بهترین» واکسن نیست.
واکسن آنفولانزا در شیردهی
شیردهی مانع تزریق واکسن آنفولانزا نیست. مادر شیرده میتواند واکسن دریافت کند و لازم نیست پس از واکسیناسیون شیردهی را قطع کند. اگر مادر در دوران بارداری واکسن نزده باشد، واکسیناسیون پس از زایمان همچنان ارزشمند است؛ بهویژه اینکه کاهش احتمال ابتلای مادر میتواند احتمال مواجهه نوزاد با بیماری را نیز کمتر کند. واکسن تزریقی غیرفعال گزینه رایج و مناسب در این دوره است.
واکسن آنفولانزا برای کودکان؛ از چه سنی؟
واکسن آنفولانزا کودکان از ۶ ماهگی قابل شروع است. نوزاد زیر ۶ ماه نباید واکسن آنفولانزا دریافت کند؛ به همین دلیل واکسیناسیون مادر در بارداری و واکسینه بودن اطرافیان نزدیک نوزاد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
واکسن آنفولانزا برای کودک ۶ ماهه تا ۲ سال
برای کودک ۶ ماهه تا ۲ سال باید از واکسن تزریقی مناسب سن استفاده شود و واکسن زنده اسپری بینی برای کودکان زیر ۲ سال مناسب نیست. مقدار حجمی هر تزریق نیز ممکن است با محصول مورد استفاده تفاوت داشته باشد؛ بنابراین والدین نباید دوز حجمی یک برند را برای واکسن دیگری تعمیم دهند. واکسن باید دقیقاً مطابق بروشور همان محصول و نظر فرد دارای صلاحیت تزریق شود.
اگر والدین میپرسند بهترین واکسن آنفولانزا برای کودکان چیست؟ پاسخ مشابه بزرگسالان است: واکسنی که برای سن کودک تأیید شده، مربوط به فصل جاری باشد و بهدرستی نگهداری شده باشد، از جستوجوی صرف برای یک برند خاص مهمتر است.
کودک برای اولین واکسن آنفولانزا چند دوز لازم دارد؟
کودکان ۶ ماه تا ۸ سال که قبلاً مجموعاً حداقل دو دوز واکسن آنفولانزا را با فاصله مناسب دریافت نکردهاند یا سابقه واکسیناسیون آنها مشخص نیست، معمولاً در آن فصل به دو دوز واکسن نیاز دارند. فاصله دو دوز واکسن آنفولانزا در کودکان حداقل ۴ هفته است.
اگر کودک در سالهای قبل دستکم دو دوز واکسن آنفولانزا را با فاصله مناسب دریافت کرده باشد، معمولاً یک دوز در فصل جاری کافی است. از ۹ سالگی به بالا نیز در حالت معمول یک دوز سالانه لازم است.
عوارض واکسن آنفولانزا در کودکان و تب بعد از واکسن
شایعترین عوارض واکسن آنفولانزا در کودکان شامل درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، تب خفیف، خستگی، سردرد و درد عضلانی است. این علائم معمولاً کوتاهمدت هستند. تب کودک بعد از واکسن آنفولانزا به این معنا نیست که واکسن باعث آنفولانزا شده است؛ واکسن تزریقی غیرفعال نمیتواند بیماری آنفولانزا ایجاد کند.
برای تب خفیف، دریافت مایعات کافی، لباس سبک و استراحت معمولاً کمککننده است. در صورت نیاز به تببر، نوع و مقدار دارو باید بر اساس سن و وزن کودک تعیین شود. تب بالا یا طولانی، تشنج، خوابآلودگی غیرعادی، تنگی نفس، کهیر گسترده یا تورم صورت و گلو نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
واکسن آنفولانزا برای سالمندان و افراد بالای ۶۵ سال
سن بالای ۶۵ سال یکی از مهمترین عوامل خطر عوارض شدید آنفولانزا است. واکسن آنفولانزا سالمندان باید هر سال تکرار شود؛ حتی اگر فرد سال گذشته واکسن زده یا قبلاً به آنفولانزا مبتلا شده باشد.
در راهنمای فعلی CDC، برای افراد ۶۵ سال و بالاتر، واکسن دوزبالا (High-Dose Influenza Vaccine)، واکسن غیرفعال ادجوانتدار (Adjuvanted IIV) یا واکسن نوترکیب (Recombinant Influenza Vaccine) در صورت دسترسی ترجیح داده میشوند. با این حال، اگر این انواع موجود نباشند، دریافت واکسن مناسب سن بهتر از بهتعویقانداختن واکسیناسیون است. موجودی و نوع واکسنهای عرضهشده در ایران ممکن است در هر فصل متفاوت باشد.
واکسن آنفولانزا برای بیماران دیابتی
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا ۲ در صورت ابتلا به عفونتهای تنفسی ممکن است بیشتر با عوارض بیماری روبهرو شوند و تب، کاهش اشتها و کمآبی نیز میتواند کنترل قند خون را دشوار کند. بنابراین واکسن آنفولانزا برای دیابت معمولاً بهصورت سالانه توصیه میشود و داشتن دیابت بهخودیخود مانعی برای تزریق واکسن نیست.
اگر بیمار درگیر بیماری حاد، تب قابلتوجه یا وضعیت ناپایدار پزشکی است، بهتر است زمان واکسن با پزشک هماهنگ شود.
واکسن آنفولانزا برای بیماران قلبی
آنفولانزا میتواند بیماریهای قلبی را تشدید کند. مبتلایان به نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، کاردیومیوپاتی و برخی دیگر از بیماریهای مهم قلبی در گروههای پرخطر قرار میگیرند؛ بنابراین واکسن آنفولانزا برای بیماران قلبی یکی از اقدامات مهم پیشگیرانه سالانه است.
مصرف داروهای قلبی معمولاً بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست، اما برای بیماری که وضعیت ناپایداری دارد یا اخیراً بستری شده است، زمان تزریق باید با پزشک معالج هماهنگ شود.
واکسن برای آسم، COPD و بیماریهای ریوی
آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه (Chronic Obstructive Pulmonary Disease یا COPD) میتوانند در پی ابتلا به آنفولانزا تشدید شوند. به همین دلیل واکسن آنفولانزا برای بیماران آسمی، مبتلایان به COPD و بسیاری از بیماران دارای بیماری مزمن ریوی اهمیت بیشتری دارد.
در این بیماران واکسن تزریقی غیرفعال معمولاً گزینه مناسبتری است؛ زیرا واکسن زنده اسپری بینی برای برخی افراد دارای بیماریهای مزمن تنفسی توصیه نمیشود.
واکسن آنفولانزا برای بیماران سرطانی و شیمیدرمانی
افراد مبتلا به سرطان، بیماران تحت شیمیدرمانی، گیرندگان پیوند و کسانی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی دریافت میکنند، معمولاً باید واکسن آنفولانزای غیرزنده دریافت کنند. با این حال، زمانبندی واکسن اهمیت زیادی دارد.
بعضی درمانهای سرطان میتوانند پاسخ ایمنی بدن به واکسن را کاهش دهند؛ بنابراین ممکن است متخصص سرطان ترجیح دهد واکسیناسیون پیش از شروع درمان یا در زمان مشخصی از چرخه درمان انجام شود. راهنمای ASCO نیز واکسیناسیون سالانه آنفولانزا را برای بزرگسالان مبتلا به سرطان توصیه میکند. واکسن زنده ضعیفشده برای فرد دارای نقص ایمنی مناسب نیست.
واکسن آنفولانزا برای بیماران کلیوی و افراد تحت دیالیز
افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا Chronic Kidney Disease که به اختصار CKD نامیده میشود، در صورت ابتلا به آنفولانزا بیشتر از افراد سالم در معرض عوارض جدی بیماری قرار دارند. این موضوع فقط به مراحل پیشرفته نارسایی کلیه محدود نیست؛ بیماران مبتلا به CKD در مراحل مختلف، افراد دارای نارسایی کلیه مرحله نهایی یا End-Stage Renal Disease و بیمارانی که همودیالیز یا دیالیز صفاقی انجام میدهند نیز در گروههای پرخطر قرار میگیرند.
بیماری کلیوی میتواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار دهد و ابتلا به یک عفونت تنفسی شدید نیز ممکن است شرایط عمومی بیمار، تعادل مایعات و وضعیت بیماریهای همراه مانند دیابت یا بیماری قلبی را دشوارتر کند. به همین دلیل، واکسیناسیون سالانه آنفولانزا برای بیماران کلیوی اهمیت ویژهای دارد.
برای این بیماران معمولاً از واکسن آنفولانزای تزریقی غیرزنده یا Inactivated Influenza Vaccine استفاده میشود. واکسن زنده ضعیفشده بینی یا Live Attenuated Influenza Vaccine برای بعضی بیماران مزمن و افراد دچار ضعف سیستم ایمنی گزینه مناسبی نیست.
اگر بیمار دیالیز میشود، معمولاً لازم نیست فقط به علت انجام دیالیز از واکسیناسیون صرفنظر کند، اما زمان تزریق بهتر است با پزشک یا تیم درمان هماهنگ شود؛ بهویژه اگر بیمار اخیراً بستری شده، تب یا عفونت حاد دارد، پیوند کلیه انجام داده یا همزمان داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکند.
در فرد مبتلا به بیماری مزمن کلیه که علائم مشکوک به آنفولانزا مانند تب، سرفه، بدندرد یا ضعف شدید پیدا میکند، ارزیابی پزشکی زودهنگام اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا در گروههای پرخطر ممکن است درمان ضدویروسی لازم باشد و شروع زودهنگام درمان میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
واکسن آنفولانزا برای بیماران کبدی
بیماریهای مزمن کبدی یا Chronic Liver Diseases نیز از شرایطی هستند که میتوانند خطر عوارض شدید آنفولانزا را افزایش دهند. این موضوع بهویژه در افراد مبتلا به سیروز کبدی، بیماری پیشرفته کبد، برخی هپاتیتهای مزمن و بیمارانی که علاوه بر بیماری کبدی مشکلات زمینهای دیگری دارند اهمیت پیدا میکند.
بنابراین داشتن بیماری کبدی بهخودیخود دلیلی برای نزدن واکسن آنفولانزا نیست و در بسیاری از بیماران، برعکس، اهمیت واکسیناسیون سالانه بیشتر میشود.
نوع واکسن باید با سن و شرایط پزشکی بیمار متناسب باشد. در بیماریهای مزمن و بهخصوص زمانی که فرد دچار نقص ایمنی است یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی دریافت میکند، واکسن تزریقی غیرزنده معمولاً گزینه مورد استفاده است.
اگر بیمار دچار سیروز پیشرفته، سابقه پیوند کبد، آسیت شدید، بستری اخیر یا بیماری حاد است، بهتر است زمان واکسیناسیون با متخصص کبد یا پزشک معالج هماهنگ شود. همچنین اگر فرد در زمان مراجعه تب قابلتوجه یا بیماری حاد متوسط تا شدید دارد، ممکن است پزشک تزریق را تا بهبود وضعیت به تعویق بیندازد.
خودسرانه قطع کردن داروهای کبدی برای دریافت واکسن نیز توصیه نمیشود. تصمیم درباره ادامه، تغییر یا توقف هر دارو باید توسط پزشک معالج گرفته شود.
واکسن آنفولانزا برای افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
نقص ایمنی ممکن است در اثر بیماری، پیوند عضو، بعضی سرطانها، HIV یا مصرف برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی ایجاد شود. این افراد معمولاً از واکسنهای غیرفعال یا نوترکیب استفاده میکنند و نباید خودسرانه واکسن زنده ضعیفشده دریافت کنند. نوع واکسن و زمان مناسب آن باید با توجه به بیماری و درمان فرد تعیین شود.
واکسن آنفولانزا برای افراد پیوندی
گیرندگان پیوند عضو یا Solid Organ Transplant Recipients، مانند افرادی که پیوند کلیه، کبد، قلب یا ریه انجام دادهاند، یکی از گروههایی هستند که پیشگیری از آنفولانزا در آنها اهمیت زیادی دارد. بخش مهمی از این بیماران برای جلوگیری از رد پیوند، داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی یا Immunosuppressive Drugs مصرف میکنند و به همین دلیل ممکن است هم در برابر عفونت آسیبپذیرتر باشند و هم پاسخ ایمنی متفاوتی به واکسن ایجاد کنند.
اصل کلی این است که وضعیت واکسیناسیون بیمار تا حد امکان پیش از انجام پیوند بررسی و تکمیل شود. بعد از پیوند نیز واکسیناسیون آنفولانزا معمولاً بخشی از مراقبت طولانیمدت بیمار است، اما زمان دقیق تزریق به فاصله زمانی از پیوند، شدت سرکوب سیستم ایمنی، داروهای مصرفی و وضعیت بالینی بیمار بستگی دارد.
در راهنماهای تخصصی پیوند، واکسنهای غیرزنده برای گیرندگان پیوند قابل استفاده هستند و واکسن آنفولانزای غیرزنده میتواند در شرایط مشخص حتی زودتر از بسیاری از واکسنهای دیگر پس از پیوند در نظر گرفته شود. با این حال، تعیین زمان مناسب باید توسط تیم پیوند انجام شود و بیمار نباید صرفاً بر اساس یک زمانبندی عمومی اقدام کند.
واکسن زنده ضعیفشده آنفولانزا برای بیشتر بیماران دارای سرکوب ایمنی پس از پیوند انتخاب مناسبی نیست.
اگر شما یا یکی از اعضای خانواده پیوند عضو انجام دادهاید، پیش از تزریق بهتر است نام داروهای فعلی، تاریخ پیوند و وضعیت اخیر بیماری در اختیار پزشک یا مرکز ارائهدهنده واکسن قرار گیرد.
واکسن آنفولانزا برای افراد مبتلا به HIV
افراد مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی یا Human Immunodeficiency Virus ــ HIV ــ نیز ممکن است در معرض عوارض جدیتر آنفولانزا قرار داشته باشند؛ بهخصوص زمانی که بیماری کنترل مناسبی ندارد یا سیستم ایمنی بهشدت ضعیف شده است.
واکسن آنفولانزا جایگزین درمان ضدرتروویروسی یا Antiretroviral Therapy ــ ART ــ نیست، اما در کنار درمان منظم HIV یکی از راهکارهای پیشگیری از آنفولانزا محسوب میشود. برای افراد مبتلا به HIV معمولاً واکسن آنفولانزای تزریقی و غیرزنده توصیه میشود و واکسن زنده ضعیفشده بینی انتخاب مناسبی برای این گروه نیست.
قدرت پاسخ سیستم ایمنی به واکسن ممکن است در HIV پیشرفته کمتر باشد، اما این مسئله به این معنی نیست که واکسیناسیون بیفایده است. وضعیت CD4، کنترل بار ویروسی، درمانهای همزمان و شرایط عمومی بیمار میتوانند در تصمیمگیری بالینی مؤثر باشند.
افرادی که HIV دارند نباید برای تزریق واکسن، داروهای ضدرتروویروسی خود را خودسرانه قطع یا جابهجا کنند.
اگر فرد مبتلا به HIV دچار علائم آنفولانزا شود، بهویژه در صورت ضعف قابلتوجه سیستم ایمنی، بهتر است برای ارزیابی و بررسی نیاز به درمان ضدویروسی سریعتر با پزشک تماس بگیرد.
واکسن آنفولانزا برای بیماران خودایمنی
داشتن یک بیماری خودایمنی یا Autoimmune Disease به این معنی نیست که فرد نباید واکسن آنفولانزا دریافت کند. در بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید یا Rheumatoid Arthritis، لوپوس یا Systemic Lupus Erythematosus، بیماریهای التهابی روماتولوژیک و برخی دیگر از بیماریهای خودایمنی، تصمیمگیری بیشتر به نوع بیماری، میزان فعالیت آن و بهخصوص داروهای مورد استفاده بستگی دارد.
بسیاری از این بیماران داروهایی دریافت میکنند که فعالیت سیستم ایمنی را تغییر میدهند. با وجود این، راهنماهای تخصصی روماتولوژی واکسیناسیون فصلی آنفولانزا را برای بسیاری از بیماران مبتلا به بیماریهای روماتولوژیک توصیه میکنند و واکسنهای غیرزنده عموماً قابل استفاده هستند.
یک نگرانی رایج این است که آیا واکسن میتواند باعث شعلهور شدن یا Flare بیماری خودایمنی شود. در مجموع، وجود بیماری خودایمنی بهتنهایی دلیل مناسبی برای حذف واکسیناسیون نیست و تصمیم باید بر اساس وضعیت فردی بیمار گرفته شود.
نکته مهمتر، زمان واکسن در ارتباط با بعضی درمانهاست. برای مثال، متوترکسات یا Methotrexate، ریتوکسیماب یا Rituximab و برخی داروهای بیولوژیک میتوانند بر پاسخ ایمنی به واکسن اثر بگذارند. گاهی پزشک با توجه به نوع دارو و کنترل بیماری، زمان واکسیناسیون را تنظیم میکند.
هیچ داروی روماتولوژی را برای افزایش اثر واکسن خودسرانه قطع نکنید؛ زیرا خطر شعلهور شدن بیماری ممکن است از فایده احتمالی این کار بیشتر باشد.
آیا هنگام مصرف کورتون میتوان واکسن آنفولانزا زد؟
پاسخ در بسیاری از موارد بله است، اما نوع کورتون، مقدار مصرف، مدت درمان و نوع واکسن اهمیت دارد.
کورتیکواستروئیدها یا Corticosteroids شامل داروهایی مانند پردنیزولون، پردنیزون و متیلپردنیزولون هستند. مصرف کوتاهمدت یا دوزهای پایین این داروها با مصرف طولانیمدت کورتون سیستمیک با دوز بالا یکسان نیست.
در راهنماهای ایمنسازی، مصرف معادل حدود ۲۰ میلیگرم یا بیشتر پردنیزون در روز برای حداقل ۱۴ روز در یک فرد بزرگسال، از شرایطی است که میتواند سرکوب ایمنی قابلتوجه ایجاد کند. با این حال، این عدد نباید توسط بیمار برای تصمیمگیری خودسرانه استفاده شود؛ سن، وزن، بیماری اصلی و سایر درمانها نیز اهمیت دارند.
واکسن آنفولانزای تزریقی غیرفعال یک واکسن زنده نیست و در بسیاری از افرادی که کورتون مصرف میکنند قابل استفاده است. در مقابل، درباره واکسنهای زنده در فردی که کورتون سیستمیک با دوز سرکوبکننده ایمنی دریافت میکند محدودیتهای بیشتری وجود دارد.
کورتونهای استنشاقی مورد استفاده برای آسم، کرمهای کورتونی، تزریق داخل مفصل و دورههای کوتاه درمانی الزاماً همان محدودیت کورتون سیستمیک طولانیمدت با دوز بالا را ندارند.
مهمتر از همه، کورتون را برای تزریق واکسن خودسرانه قطع نکنید. زمان واکسن و هرگونه تغییر احتمالی در درمان باید با پزشک هماهنگ شود.
واکسن آنفولانزا هنگام مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
داروهای سرکوبکننده یا تعدیلکننده سیستم ایمنی طیف وسیعی دارند؛ از متوترکسات، آزاتیوپرین و مایکوفنولات تا تاکرولیموس، سیکلوسپورین، داروهای مهارکننده TNF، داروهای بیولوژیک و درمانهای کاهشدهنده سلول B مانند ریتوکسیماب.
مصرف این داروها الزاماً به معنی ممنوع بودن واکسن آنفولانزا نیست. در بسیاری از این بیماران، به دلیل افزایش خطر عفونت یا عوارض آن، واکسیناسیون اهمیت بیشتری نیز پیدا میکند.
نکته اصلی انتخاب واکسن غیرزنده و زمانبندی مناسب است. برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی میتوانند میزان پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند. به همین دلیل اگر شروع یک درمان سرکوبکننده ایمنی از قبل برنامهریزی شده باشد، پزشک ممکن است ترجیح دهد واکسیناسیون در زمان مناسبی پیش از شروع درمان انجام شود. با این حال، درمان ضروری بیماری نباید صرفاً برای انجام واکسیناسیون بهصورت خودسرانه عقب انداخته شود.
در مورد بعضی داروها، از جمله درمانهای مؤثر بر سلولهای B، زمان فاصله میان دارو و واکسیناسیون اهمیت بیشتری دارد. حتی درباره متوترکسات نیز در برخی بیماران روماتولوژیک ممکن است متخصص درباره زمان مصرف دارو پس از واکسن تصمیم متفاوتی بگیرد.
بنابراین یک توصیه واحد برای همه داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی وجود ندارد. هنگام دریافت واکسن، فهرست کامل داروها و زمان آخرین دوز دارو را به پزشک اعلام کنید و هیچ دارویی را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
واکسن آنفولانزا برای مراقبان سالمندان، بیماران و افراد پرخطر
واکسن آنفولانزا فقط برای محافظت از خود فرد اهمیت ندارد. افرادی که هر روز با سالمند، بیمار مزمن، فرد پیوندی، بیمار سرطانی، فرد دارای نقص ایمنی یا کودک خردسال در تماس نزدیک هستند نیز میتوانند نقش مهمی در انتقال ویروس داشته باشند.
به همین دلیل، اعضای خانواده و مراقبان نزدیک افراد پرخطر یا Household Contacts and Caregivers از گروههایی هستند که واکسیناسیون سالانه آنفولانزا برای آنها اهمیت ویژهای دارد.
این موضوع برای مراقب سالمند در منزل، پرستار خصوصی، مراقب بیمار سرطانی یا پیوندی و اعضای خانوادهای که از فرد دچار نقص ایمنی نگهداری میکنند مهمتر است. حتی ممکن است فرد مراقب جوان و سالم باشد، اما واکسیناسیون او بخشی از ایجاد یک لایه حفاظتی در اطراف فرد آسیبپذیر محسوب شود.
این مسئله درباره نوزادان زیر ۶ ماه نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خود نوزاد هنوز نمیتواند واکسن آنفولانزا دریافت کند و واکسینه بودن مادر در دوران بارداری و اطرافیان نزدیک میتواند به کاهش احتمال مواجهه او با ویروس کمک کند.
البته واکسن بهتنهایی جایگزین سایر اقدامات پیشگیرانه نیست. شستن منظم دستها، تهویه مناسب، خودداری از تماس نزدیک هنگام بیماری و رعایت اصول بهداشتی در زمان مراقبت از فرد بیمار همچنان ضروری است.
اگر در منزل از سالمند، بیمار مزمن یا فرد دارای ضعف سیستم ایمنی مراقبت میکنید و درباره مناسب بودن واکسن یا نوع واکسن برای خود بیمار تردید دارید، میتوانید پیش از تزریق با پزشک یا تیم درمانی مشورت کنید. در افرادی که خروج از منزل دشوار است نیز استفاده از خدمات واکسیناسیون در منزل، در صورت ارائه توسط مرکز مجاز و با رعایت زنجیره سرد، میتواند مراجعه و واکسیناسیون را سادهتر کند.
واکسن آنفولانزا برای بیماران اماس
ابتلا به اماس (Multiple Sclerosis یا MS) بهتنهایی مانع واکسیناسیون آنفولانزا نیست. واکسنهای غیرزنده معمولاً برای افراد مبتلا به اماس قابل استفادهاند، اما بعضی داروهای تعدیلکننده بیماری یا Disease-Modifying Therapies (DMTs) میتوانند زمان مناسب واکسیناسیون یا میزان پاسخ سیستم ایمنی را تغییر دهند.
به همین دلیل بیمارانی که درمانهای مؤثر بر سیستم ایمنی دریافت میکنند، بهتر است زمان تزریق را با متخصص مغز و اعصاب خود هماهنگ کنند. در اجماع ECTRIMS/EAN نیز برنامهریزی واکسیناسیون بر اساس نوع درمان تعدیلکننده بیماری مورد تأکید قرار گرفته است.
واکسن آنفولانزا برای کادر درمان
پزشکان، پرستاران، کارکنان مراکز درمانی و مراقبتی و افرادی که بهصورت نزدیک با سالمندان، کودکان خردسال یا بیماران دچار نقص ایمنی در تماس هستند، از گروههای مهم دریافت واکسن سالانه هستند. واکسیناسیون کادر درمان هم احتمال بیماری خود فرد و هم احتمال انتقال ویروس به بیماران آسیبپذیر را کاهش میدهد. سازمان جهانی بهداشت نیز کارکنان سلامت را از گروههای اولویتدار واکسیناسیون فصلی میداند.
حساسیت به تخممرغ؛ آیا واکسن آنفولانزا ممنوع است؟
خیر. حساسیت به تخممرغ بهتنهایی مانع دریافت واکسن آنفولانزا نیست. بر اساس توصیههای فعلی، حتی فرد دارای سابقه حساسیت به تخممرغ میتواند واکسن آنفولانزایی را که از نظر سن و وضعیت پزشکی برای او مناسب است دریافت کند و صرف حساسیت به تخممرغ نیازمند اقدامات احتیاطی اضافه فراتر از استاندارد معمول واکسیناسیون نیست.
اما واکنش آلرژیک شدید به خود واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای مشخص آن موضوع متفاوتی است و باید پیش از دوز بعدی توسط پزشک بررسی شود.
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند یا باید صبر کنند؟
نوزادان زیر ۶ ماه واکسن آنفولانزا دریافت نمیکنند. افرادی که پس از دوز قبلی واکسن آنفولانزا دچار واکنش آلرژیک شدید شدهاند یا به یکی از اجزای واکسن حساسیت تهدیدکننده حیات دارند نیز باید پیش از تزریق مجدد ارزیابی پزشکی شوند.
سابقه سندرم گیلنباره (Guillain-Barré Syndrome یا GBS)، بهویژه اگر در ارتباط زمانی نزدیک با واکسن قبلی بوده باشد، نیازمند تصمیمگیری فردی پزشک است. همچنین در بیماری حاد متوسط تا شدید معمولاً واکسیناسیون تا بهبود به تعویق میافتد؛ در حالی که یک سرماخوردگی خفیف بهتنهایی معمولاً مانع واکسن نیست.
تزریق واکسن آنفولانزا در منزل؛ برای چه کسانی کاربردیتر است؟
برای سالمندان کمتوان، بیماران مزمن، افراد دارای محدودیت حرکتی و خانوادههایی که مراجعه به مرکز درمانی برایشان دشوار است، تزریق واکسن آنفولانزا در منزل میتواند گزینه راحتتری باشد؛ به شرط آنکه واکسن مناسب فرد انتخاب شود، زنجیره سرد تا زمان تزریق حفظ شود و خدمت توسط مرکز مجاز و فرد دارای صلاحیت حرفهای ارائه شود.
پیش از ثبت درخواست، بهتر است سن بیمار، بارداری یا شیردهی، بیماریهای زمینهای، داروهای مهم، سابقه حساسیت، سابقه واکنش به واکسن و نام واکسن موجود اعلام شود. این اطلاعات امکان بررسی موارد احتیاط یا منع تزریق را پیش از مراجعه فراهم میکند.
اگر برای کودک، سالمند، خانم باردار یا بیمار زمینهای درباره مناسب بودن واکسن یا امکان تزریق در منزل مطمئن نیستید، ابتدا شرایط پزشکی فرد را برای کارشناسان مرکز شرح دهید تا پیش از هماهنگی تزریق، نیاز به ارزیابی پزشک مشخص شود.
- خرید واکسن آنفولانزا اینترنتی
- خرید واکسن آنفولانزا فرانسوی
- خرید واکسن آنفولانزا هلندی
- خرید واکسن آنفولانزا چهارظرفیتی
- خرید واکسن آنفولانزا خارجی
- خرید واکسن آنفولانزا سه ظرفیتی
جمعبندی؛ بالاخره چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟
اگر میپرسید «چه کسانی باید واکسن بزنند؟»، پاسخ کلی درباره واکسن آنفولانزا این است: تقریباً همه افراد ۶ ماهه و بالاتر که منع پزشکی مشخصی ندارند، میتوانند از واکسیناسیون سالانه بهره ببرند.
اهمیت واکسن برای زنان باردار، کودکان خردسال، سالمندان بالای ۶۵ سال، بیماران دیابتی، قلبی، آسمی و مبتلا به COPD، بیماران سرطانی و تحت شیمیدرمانی، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، بیماران اماس، کلیوی/دیالیز، کبدی، پیوندی، HIV، بیماری خودایمنی، مصرفکنندگان کورتون، مصرفکنندگان داروهای سرکوب ایمنی و مراقبان بیماران پرخطر و کادر درمان بیشتر است. انتخاب «بهترین واکسن» نیز باید بر اساس فصل جاری، سن، وضعیت پزشکی، مجوز مصرف محصول و نگهداری صحیح واکسن انجام شود، نه صرفاً نام برند یا کشور سازنده.
منابع علمی
- World Health Organization – 2026–2027 Northern Hemisphere season
- World Health Organization – Seasonal Influenza Vaccine Use and Priority Groups
- CDC – ACIP Recommendations Summary for Influenza Vaccination
- دانشگاه علوم پزشکی ایران - اهمیت واکسیناسیون آنفولانزا در دوران بارداری
- دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی - راهنمای واکسن آنفولانزا
```
فرم ارسال نظر