اگر قصد تزریق واکسن گارداسیل (Gardasil) را دارید، یکی از مهمترین پرسشها این است که واکسن گارداسیل چند دوز دارد و فاصله تزریق دوزهای آن چقدر است؟ پاسخ برای همه افراد یکسان نیست. تعداد دوزها به سن شروع واکسیناسیون، وضعیت سیستم ایمنی و نوع واکسن HPV بستگی دارد.
بهطور خلاصه، در برنامه رایج واکسیناسیون بر اساس توصیههای CDC، بیشتر افراد سالمی که واکسیناسیون HPV را قبل از ۱۵ سالگی شروع میکنند به ۲ دوز نیاز دارند. افرادی که واکسیناسیون را از ۱۵ سالگی به بعد شروع میکنند، معمولاً باید ۳ دوز دریافت کنند. افراد دارای نقص یا سرکوب سیستم ایمنی نیز معمولاً به برنامه ۳ دوزی نیاز دارند.
در مورد Gardasil 9، برنامه رسمی کارخانه برای افراد ۹ تا ۱۴ سال میتواند دو دوز در ماه صفر و ۶ تا ۱۲ ماه بعد باشد؛ برای افراد ۱۵ تا ۴۵ سال، برنامه سه دوز در ماههای صفر، ۲ و ۶ در نظر گرفته شده است.
نکته مهم: نوع ۴ ظرفیتی یا ۹ ظرفیتی بودن واکسن بهتنهایی تعیین نمیکند که فرد چند دوز نیاز دارد. سن در زمان دریافت اولین دوز، وضعیت ایمنی و دستورالعمل همان فرآورده اهمیت بیشتری دارند.
جدول تعداد دوز و فاصله تزریق واکسن گارداسیل
| شرایط فرد |
تعداد معمول دوز |
برنامه رایج |
| شروع واکسیناسیون در ۹ تا ۱۴ سالگی، سیستم ایمنی طبیعی |
۲ دوز |
دوز اول: ماه صفر، دوز دوم: ۶ تا ۱۲ ماه بعد |
| شروع واکسیناسیون از ۱۵ سالگی به بعد |
۳ دوز |
ماه صفر، ۱ تا ۲ ماه بعد، ۶ ماه بعد |
| Gardasil 9 طبق بروشور رسمی برای ۱۵ تا ۴۵ سال |
۳ دوز |
ماه صفر، ماه دوم، ماه ششم |
| فرد دچار نقص یا سرکوب قابلتوجه سیستم ایمنی |
معمولاً ۳ دوز |
ماه صفر، ۱ تا ۲ ماه، ماه ششم |
| فاصله بین دوزها بیشتر از حد معمول شده است |
ادامه دوره |
معمولاً نیازی به شروع دوباره نیست |
واکسن گارداسیل چند دوز دارد؟
برای پاسخ دقیق به سؤال «واکسن گارداسیل چند تا دوز دارد؟» ابتدا باید سن فرد در زمان دریافت دوز اول مشخص شود.
اگر فرد سالم باشد و واکسیناسیون را قبل از ۱۵ سالگی شروع کند، برنامه دو دوزی معمولاً کافی است. فاصله توصیهشده بین این دو دوز ۶ تا ۱۲ ماه است.
اگر شروع واکسیناسیون در ۱۵ سالگی یا بعد از آن باشد، برنامه رایج شامل سه دوز است. در توصیه CDC، دوز دوم حدود ۱ تا ۲ ماه پس از دوز اول و دوز سوم حدود ۶ ماه پس از دوز اول تزریق میشود.
البته بروشور رسمی Gardasil 9 برنامه سه دوز را بهصورت ۰، ۲ و ۶ ماه ذکر میکند. بنابراین ممکن است هنگام مراجعه به پزشک یا مرکز واکسیناسیون، برنامه دقیق دوز دوم براساس نوع واکسن موجود تنظیم شود.
به همین دلیل، بهتر است تاریخ تزریق قبلی و نام دقیق واکسن خود را نگه دارید و برنامه واکسیناسیون را بر اساس همان فرآورده تکمیل کنید.
واکسن گارداسیل ۹ ظرفیتی چند دوز دارد؟
واکسن گارداسیل ۹ ظرفیتی یا Gardasil 9 علیه ۹ نوع HPV شامل تیپهای ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸ ایمنی ایجاد میکند.
طبق اطلاعات رسمی Gardasil 9:
- افراد ۹ تا ۱۴ سال میتوانند برنامه ۲ دوزی را در ماه صفر و ۶ تا ۱۲ ماه بعد دریافت کنند.
- اگر در همین گروه سنی برنامه ۳ دوزی انتخاب شود، دوزها در ماههای صفر، ۲ و ۶ تزریق میشوند.
- افراد ۱۵ تا ۴۵ سال طبق برچسب رسمی Gardasil 9، برنامه ۳ دوزی صفر، ۲ و ۶ ماه دارند.
هر دوز Gardasil 9 برابر ۰٫۵ میلیلیتر است و بهصورت تزریق عضلانی (Intramuscular Injection یا IM)، معمولاً در عضله دلتوئید بازو، تزریق میشود.
واکسن گارداسیل ۴ ظرفیتی چند دوز دارد؟
گارداسیل ۴ ظرفیتی یا Gardasil 4 / Quadrivalent HPV Vaccine تیپهای HPV 6، 11، 16 و 18 را پوشش میدهد.
برنامه کلاسیک و ثبتشده Gardasil چهارظرفیتی سه دوز در ماههای صفر، ۲ و ۶ بوده است. با این حال، دستورالعملهای جدید واکسیناسیون HPV در برخی کشورها تعداد دوز را بیشتر بر اساس سن شروع واکسیناسیون و وضعیت سیستم ایمنی تعیین میکنند.
بنابراین اگر فردی قبلاً یک یا دو دوز Gardasil 4 دریافت کرده است، نباید صرفاً به دلیل تغییر واکسن یا گذشت زمان، دوره را از ابتدا شروع کند. تاریخ دوزهای قبلی باید بررسی شود تا مشخص شود چه تعداد دوز دیگر لازم است.
واکسن گارداسیل ایرانی چند دوز دارد؟
اصطلاح «گارداسیل ایرانی» در گفتوگوی عمومی استفاده میشود، اما از نظر علمی دقیق نیست؛ Gardasil نام تجاری واکسن HPV شرکت Merck است. واکسنهای HPV تولید ایران، محصولات مستقلی هستند و باید بر اساس نام تجاری و بروشور خودشان بررسی شوند.
برای مثال، پاپیلوگارد (Papilloguard) یکی از فرآوردههای HPV تولید ایران است و فرآوردههای چهارظرفیتی ایرانی نیز توسعه یافتهاند. مطالعات بالینی محصولات ایرانی برنامههای چنددوزی را بررسی کردهاند.
بنابراین نمیتوان برای تمام «واکسنهای ایرانی HPV» یک برنامه واحد اعلام کرد. بروشور رسمی همان واکسن، مجوز سازمان غذا و دارو و نظر پزشک باید ملاک تعیین فاصله دوزها باشد.
اگر یک دوز واکسن ایرانی دریافت کردهاید و اکنون قصد ادامه دوره با واکسن خارجی را دارید، نام واکسن، تاریخ تزریق و شرایط فرد باید پیش از تزریق دوز بعدی بررسی شود.
واکسن گارداسیل خارجی چند دوز دارد؟
اگر منظور از واکسن گارداسیل خارجی Gardasil 9 اصل شرکت Merck باشد، برنامه آن بر اساس سن شروع واکسیناسیون مشخص میشود.
برای فرد سالمی که قبل از ۱۵ سالگی شروع کرده است، معمولاً دو دوز با فاصله ۶ تا ۱۲ ماه استفاده میشود. از ۱۵ سالگی به بعد، Gardasil 9 طبق بروشور رسمی در سه نوبت صفر، ۲ و ۶ ماه تزریق میشود.
به همین دلیل هنگام خرید یا تزریق واکسن خارجی باید نام محصول، کشور و شرکت تولیدکننده، اصالت واکسن، تاریخ انقضا و شرایط زنجیره سرد (Cold Chain) نیز بررسی شود.
دوز اول واکسن گارداسیل چه زمانی تزریق میشود؟
دوز اول همان ماه صفر است؛ یعنی تاریخی که واکسیناسیون را آغاز میکنید.
برای شروع واکسن نیازی نیست منتظر زمان خاصی از چرخه قاعدگی بمانید و تزریق در دوران پریود، بهخودیخود ممنوعیتی ایجاد نمیکند.
واکسن HPV بیشترین فایده را زمانی دارد که پیش از مواجهه با ویروس تزریق شود، اما شروع فعالیت جنسی یا حتی سابقه عفونت HPV لزوماً به معنی بیفایده بودن واکسیناسیون نیست؛ زیرا ممکن است فرد با همه تیپهای موجود در واکسن مواجه نشده باشد.
این واکسن عفونت HPV موجود یا زگیل تناسلی را درمان نمیکند و یک واکسن پیشگیرانه است.
زمان تزریق دوز دوم واکسن گارداسیل
زمان دوز دوم به برنامه انتخابشده بستگی دارد.
در برنامه دو دوزی نوجوانان، دوز دوم معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از دوز اول تزریق میشود.
در برنامه سه دوزی، CDC فاصله حدود ۱ تا ۲ ماه را برای دوز دوم در نظر میگیرد، در حالی که برنامه رسمی Gardasil 9 برای افراد ۱۵ سال به بالا، دوز دوم را در ماه دوم مشخص کرده است.
در برنامه دو دوزی، فاصله دوز اول و دوم نباید بیش از حد کوتاه شود. اگر فردی که واکسیناسیون را در ۹ تا ۱۴ سالگی آغاز کرده، دوز دوم را کمتر از ۵ ماه پس از دوز اول دریافت کند، معمولاً به دوز سوم نیاز خواهد داشت.
زمان تزریق دوز سوم واکسن گارداسیل
دوز سوم در برنامه سه دوزی معمولاً حدود ۶ ماه پس از دوز اول تزریق میشود.
برای برنامه سه دوزی، حداقل فاصلههای مورد استفاده در توصیه CDC عبارتاند از:
- حداقل فاصله دوز اول تا دوم: ۴ هفته
- حداقل فاصله دوز دوم تا سوم: ۱۲ هفته
- حداقل فاصله دوز اول تا سوم: ۵ ماه
این اعداد «حداقل فاصله قابل قبول» هستند و نباید با برنامه مطلوب واکسیناسیون اشتباه گرفته شوند. در شرایط معمول، بهتر است واکسن طبق برنامه استاندارد تجویز شده تزریق شود.
اگر فاصله تزریق واکسن گارداسیل زیاد شود چه اتفاقی میافتد؟
یکی از نگرانیهای رایج این است که فرد دوز اول یا دوم را تزریق کرده اما دوز بعدی چند ماه یا حتی مدت طولانیتری به تعویق افتاده است.
در بیشتر موارد نیازی نیست واکسیناسیون از ابتدا شروع شود.
بهعنوان مثال، اگر دوز اول و دوم را دریافت کردهاید ولی دوز سوم بهموقع تزریق نشده است، معمولاً همان دوز باقیمانده تزریق میشود. پزشک تاریخ دوزهای قبلی را بررسی میکند و نوبت مناسب بعدی را مشخص خواهد کرد.
بنابراین تأخیر با «از بین رفتن تمام دوزهای قبلی» برابر نیست.
آیا میتوان دوزهای گارداسیل را زودتر تزریق کرد؟
کوتاه کردن خودسرانه فاصله بین دوزها توصیه نمیشود.
سیستم ایمنی برای ایجاد پاسخ مناسب به زمان نیاز دارد و حداقل فاصلههای تعیینشده بخشی از برنامه علمی واکسیناسیون هستند.
بهخصوص در برنامه دو دوزی، تزریق دوز دوم با فاصله کمتر از ۵ ماه میتواند باعث شود فرد برای تکمیل دوره به دوز سوم نیاز پیدا کند.
اگر به دلیل سفر، مهاجرت، درمان پزشکی یا شرایط خاص نمیتوانید نوبت بعدی را در زمان معمول دریافت کنید، زمان مناسب تزریق را با پزشک هماهنگ کنید.
آیا واکسن گارداسیل دوز بوستر دارد؟
در حال حاضر برای فردی که دوره کامل واکسیناسیون HPV را طبق برنامه معتبر تکمیل کرده است، دوز بوستر (Booster Dose) روتین توصیه نمیشود.
بهعبارت دیگر، بعد از تکمیل صحیح دو یا سه دوز لازم نیست هر چند سال یکبار گارداسیل تکرار شود.
همچنین طبق توصیه CDC، اگر فرد یک دوره معتبر واکسن HPV با تعداد و فواصل صحیح دریافت کرده باشد، صرفاً به دلیل اینکه اکنون Gardasil 9 در دسترس است، الزام عمومی برای تزریق دوزهای اضافه وجود ندارد.
افراد دارای ضعف سیستم ایمنی چند دوز نیاز دارند؟
افرادی که دچار برخی انواع نقص ایمنی هستند، از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی استفاده میکنند یا با HIV زندگی میکنند ممکن است پاسخ ایمنی ضعیفتری به واکسن ایجاد کنند.
در توصیه CDC، افراد دارای نقص ایمنی که واکسیناسیون را در سنین توصیهشده آغاز میکنند، حتی اگر شروع واکسیناسیون قبل از ۱۵ سالگی باشد، معمولاً سه دوز دریافت میکنند.
WHO نیز برای افراد دچار نقص ایمنی حداقل دو دوز و در صورت امکان سه دوز را توصیه میکند.
تعیین برنامه دقیق برای بیمارانی که شیمیدرمانی، درمانهای بیولوژیک، داروهای سرکوبکننده ایمنی یا پیوند عضو داشتهاند باید توسط پزشک انجام شود.
اگر در بین دوزهای گارداسیل باردار شویم چه کنیم؟
واکسن HPV بهطور روتین در دوران بارداری توصیه نمیشود.
اگر فرد پس از دوز اول یا دوم متوجه بارداری شود، معمولاً دوزهای باقیمانده تا پایان بارداری به تعویق میافتند. بعد از بارداری نیز نیازی به شروع مجدد دوره از دوز اول نیست.
تزریق ناخواسته یک دوز پیش از اطلاع از بارداری، بهتنهایی به معنی نیاز به اقدام خاصی درباره بارداری نیست؛ با این حال باید موضوع به پزشک اطلاع داده شود.
آیا WHO واکسن HPV را تکدوز توصیه کرده است؟
بله، اما این موضوع باید درست تفسیر شود.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) در راهنمای خود امکان استفاده از یک یا دو دوز برای گروههای سنی ۹ تا ۲۰ سال را در برنامههای واکسیناسیون عمومی مطرح کرده و برای سنین بالاتر نیز برنامههای کاهشیافته را پذیرفته است.
اما برنامه تکدوز WHO عمدتاً یک توصیه سیاستگذاری سلامت عمومی است و ممکن است با بروشور ثبتشده یک محصول در کشور خاص متفاوت باشد.
برای مثال، برچسب رسمی Gardasil 9 همچنان برنامه دو یا سه دوزی را مشخص میکند. بنابراین فردی که در ایران واکسن تهیه میکند نباید شخصاً تصمیم بگیرد دوز دوم یا سوم خود را بر اساس توصیه تکدوز WHO حذف کند. برنامه باید با نوع واکسن، سن، سوابق پزشکی و توصیه پزشک هماهنگ شود.
وضعیت واکسن HPV در برنامه واکسیناسیون ایران
تا مرداد ۱۴۰۵، واکسن HPV هنوز بهصورت روتین و رایگان وارد برنامه ملی واکسیناسیون ایران نشده است. مقامهای وزارت بهداشت اعلام کردهاند که در حال حاضر برنامهای برای افزودن واکسن HPV به سبد روتین رایگان واکسیناسیون وجود ندارد.
در نتیجه، افرادی که در ایران قصد واکسیناسیون HPV دارند معمولاً واکسن را خارج از برنامه عمومی کشور تهیه و تزریق میکنند. به همین دلیل بررسی اصالت واکسن، زنجیره سرد، نوع فرآورده و برنامه صحیح دوزها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تزریق گارداسیل در منزل؛ چه نکاتی مهم است؟
تزریق واکسن HPV در منزل باید توسط نیروی درمانی آموزشدیده و با رعایت کامل اصول نگهداری واکسن انجام شود. واکسن باید تا زمان تزریق در زنجیره سرد مناسب نگهداری شده باشد و تاریخ انقضا و ظاهر فرآورده بررسی شود.
همچنین به دلیل احتمال غش کردن پس از تزریق واکسن، بهخصوص در نوجوانان، و احتمال بسیار نادر واکنش حساسیتی شدید، فرد باید بعد از تزریق برای مدت کوتاهی تحت نظر باشد.
اگر برای تعیین زمان دوز دوم یا سوم گارداسیل، بررسی سوابق واکسن یا تزریق واکسن در منزل نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید پیش از تزریق با پزشک یا مرکز خدمات سلامت در منزل مشورت کنید تا برنامه مناسب بر اساس سن، نوع واکسن و دوزهای قبلی مشخص شود.
سؤالات متداول درباره دوزهای واکسن گارداسیل
گارداسیل دو دوز است یا سه دوز؟
اگر واکسیناسیون در فرد سالم قبل از ۱۵ سالگی شروع شود، معمولاً دو دوز کافی است. شروع از ۱۵ سالگی به بعد معمولاً به سه دوز نیاز دارد.
فاصله دوز اول و دوم گارداسیل چقدر است؟
در برنامه دو دوزی، معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه است. در برنامه سه دوزی، دوز دوم حدود ۱ تا ۲ ماه بعد تزریق میشود؛ Gardasil 9 در برنامه رسمی سه دوزی، ماه دوم را مشخص کرده است.
فاصله دوز دوم و سوم گارداسیل چقدر است؟
دوز سوم معمولاً در ماه ششم نسبت به دوز اول تزریق میشود و حداقل ۱۲ هفته باید از دوز دوم گذشته باشد.
اگر یک سال از دوز اول گارداسیل گذشته باشد باید از اول شروع کنیم؟
معمولاً خیر. دوره واکسیناسیون HPV به دلیل تأخیر شروع مجدد نمیشود و دوزهای باقیمانده ادامه داده میشوند.
آیا بعد از سه دوز گارداسیل باید بوستر زد؟
در حال حاضر دوز بوستر روتین پس از تکمیل صحیح دوره توصیه نمیشود.
آیا فرد HPV مثبت هم باید سه دوز واکسن بزند؟
مثبت بودن تست HPV تعداد دوز را بهتنهایی تعیین نمیکند. تعداد دوز بیشتر بر اساس سن شروع، وضعیت سیستم ایمنی و نوع واکسن مشخص میشود. واکسن عفونت موجود را درمان نمیکند اما ممکن است در برابر تیپهایی که فرد هنوز به آنها مبتلا نشده است محافظت ایجاد کند.
جمعبندی
پاسخ به سؤال «واکسن گارداسیل چند دوز دارد؟» بیشتر از هر چیز به سن شروع واکسیناسیون بستگی دارد. برای بیشتر افراد سالمی که قبل از ۱۵ سالگی شروع میکنند، دو دوز با فاصله ۶ تا ۱۲ ماه کافی است. افرادی که از ۱۵ سالگی به بعد واکسیناسیون را آغاز میکنند معمولاً به سه دوز نیاز دارند؛ Gardasil 9 در این گروه طبق بروشور رسمی در ماههای صفر، ۲ و ۶ تزریق میشود.
افراد دارای نقص ایمنی نیز معمولاً برنامه سه دوزی دارند. اگر تزریق یک نوبت به تعویق افتاد، معمولاً نیازی به شروع دوباره دوره نیست. پس از تکمیل صحیح دوره نیز دوز بوستر روتین توصیه نمیشود.
از آنجا که انواع مختلف واکسن HPV و برنامههای متفاوت بین WHO، CDC و بروشور محصولات وجود دارد، بهترین تصمیم این است که سن هنگام دوز اول، نام دقیق واکسن، تاریخ تمام دوزهای قبلی و شرایط پزشکی فرد با هم بررسی شوند.
منابع علمی
فرم ارسال نظر