اگر قصد دریافت واکسن HPV را دارید، احتمالاً یکی از اولین سؤالها این است که نحوه تزریق واکسن گارداسیل چگونه است و واکسن در کدام قسمت بدن تزریق میشود؟ پاسخ کوتاه این است: گارداسیل یک واکسن عضلانی یا Intramuscular Vaccine است و هر دوز آن معمولاً به حجم ۰٫۵ میلیلیتر، ترجیحاً داخل عضله دلتوئید بازو تزریق میشود. بخش قدامیـجانبی ران نیز محل قابل قبول دیگری برای تزریق است.
گارداسیل نباید مانند بعضی داروها بهصورت زیرجلدی، داخلجلدی یا داخل وریدی تزریق شود. انتخاب محل صحیح، طول مناسب سوزن، رعایت زنجیره سرد، بررسی اصالت واکسن و اجرای تزریق توسط فرد آموزشدیده، همگی برای ایمنی و اثربخشی واکسیناسیون اهمیت دارند.
در ادامه، روش تزریق واکسن گارداسیل، محل تزریق در بدن، زاویه تزریق، آمادهسازی، تعداد دوزها، بهترین زمان تزریق و تفاوت گارداسیل ۴ ظرفیتی و ۹ ظرفیتی را به زبان ساده بررسی میکنیم.
محل تزریق واکسن گارداسیل در بدن کجاست؟
در نوجوانان و بزرگسالان، بهترین و رایجترین محل برای تزریق عضلانی واکسن گارداسیل، عضله دلتوئید یا Deltoid Muscle در قسمت بالایی بازو است. محل تزریق باید در قسمت میانی و ضخیم عضله انتخاب شود و تزریق بیش از حد نزدیک به مفصل شانه یا بیش از حد پایین انجام نشود.
محل جایگزین، قسمت بالایی سطح قدامیـجانبی ران یا Anterolateral Thigh است. این محل در افرادی که به دلایلی امکان تزریق در دلتوئید وجود ندارد نیز قابل استفاده است.
بر اساس اطلاعات رسمی گارداسیل ۹ و گارداسیل چهارظرفیتی، واکسن باید بهصورت عضلانی در دلتوئید بازو یا ناحیه قدامیـجانبی ران تزریق شود.
تزریق گارداسیل در باسن، داخل رگ یا زیر پوست، روش توصیهشده برای این واکسن نیست. به همین دلیل، انتخاب محل تزریق نباید صرفاً بر اساس راحتی فرد انجام شود.
| موضوع |
روش صحیح |
| مسیر تزریق |
عضلانی یا Intramuscular |
| حجم هر دوز |
۰٫۵ میلیلیتر |
| محل ترجیحی |
عضله دلتوئید بازو |
| محل جایگزین |
قسمت قدامیـجانبی ران |
| زاویه تزریق عضلانی |
حدود ۹۰ درجه نسبت به پوست |
| تزریق زیرجلدی |
توصیه نمیشود |
| تزریق داخل وریدی |
نباید انجام شود |
| مشاهده بعد از تزریق |
معمولاً حداقل ۱۵ دقیقه |
نحوه تزریق واکسن گارداسیل چگونه است؟
روش تزریق واکسن گارداسیل از اصول استاندارد تزریق واکسنهای عضلانی پیروی میکند. در ابتدا باید نوع واکسن، تاریخ انقضا، بستهبندی، شرایط نگهداری و مشخصات فرد دریافتکننده بررسی شود.
گارداسیل به شکل سوسپانسیون عرضه میشود و طبق دستور سازنده باید پیش از تزریق بهخوبی تکان داده شود تا محتویات آن بهصورت یکنواخت درآید. واکسن نباید با داروی دیگری در یک سرنگ مخلوط شود.
پس از مشخص کردن محل مناسب تزریق، پوست تمیز میشود و سوزن با زاویه تقریباً ۹۰ درجه وارد عضله میشود. تمام دوز واکسن به شکل عضلانی تزریق شده و سپس فرد برای مدتی تحت نظر باقی میماند.
این توضیحات برای آشنایی بیمار با فرایند واکسیناسیون است و به معنای توصیه به تزریق شخصی واکسن نیست. انتخاب سوزن، تعیین دقیق محل تزریق و مدیریت عوارض احتمالی باید توسط پزشک، پرستار یا فرد واجد صلاحیت انجام شود.
زاویه تزریق واکسن گارداسیل چند درجه است؟
از آنجا که گارداسیل باید به روش Intramuscular یا IM تزریق شود، زاویه ورود سوزن معمولاً ۹۰ درجه نسبت به سطح پوست است.
هدف این است که محتویات واکسن واقعاً وارد بافت عضلانی شود و در بافت چربی زیر پوست باقی نماند. به همین دلیل، طول سوزن برای همه افراد یکسان نیست و بر اساس سن، وزن، ضخامت بافت چربی و محل انتخابشده تعیین میشود.
برای تزریق واکسن در نوجوانان و بزرگسالان معمولاً از سوزن با گیج ۲۲ تا ۲۵ استفاده میشود، اما طول مناسب سوزن باید متناسب با شرایط بدنی فرد توسط تزریقکننده انتخاب شود.
آیا قبل از تزریق گارداسیل باید سرنگ را آسپیره کرد؟
در تزریق استاندارد واکسنها در محلهای توصیهشده عضلانی، معمولاً انجام Aspiration یا عقب کشیدن پیستون سرنگ برای بررسی ورود خون ضروری نیست؛ زیرا در محلهای استاندارد تزریق واکسن، عروق خونی بزرگ وجود ندارند.
به همین علت، تکنیکهای قدیمی تزریق تمام داروهای عضلانی را نباید بدون توجه به دستورالعمل واکسن برای گارداسیل اجرا کرد.
نحوه آمادهسازی واکسن گارداسیل
قبل از تزریق، نگهداری صحیح واکسن بسیار مهمتر از چیزی است که بسیاری از افراد تصور میکنند. واکسن HPV معمولاً باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری شود و نباید یخ بزند.
اگر واکسن در شرایط نامناسب حمل شده، یخ زده یا زنجیره سرد آن قابل اطمینان نیست، صرف سالم بودن ظاهر جعبه برای تأیید کیفیت کافی نیست.
پیش از استفاده همچنین باید تاریخ انقضا، سالم بودن سرنگ یا ویال و ظاهر واکسن بررسی شود. گارداسیل ۹ پس از تکان دادن مناسب، به شکل مایع سفید و نسبتاً کدر دیده میشود. وجود ذرات غیرعادی یا تغییر رنگ میتواند دلیلی برای استفاده نکردن از فرآورده باشد.
برای واکسنهای وارداتی در ایران، بررسی اصالت کالا و زنجیره تأمین قانونی اهمیت ویژهای دارد. سازمان غذا و دارو در سالهای اخیر درباره نمونههای تقلبی برخی اشکال گارداسیل هشدار داده است؛ بنابراین تهیه واکسن از منابع نامعتبر یا بازار غیررسمی میتواند علاوه بر اتلاف هزینه، سلامت فرد را نیز به خطر بیندازد.
نحوه تزریق واکسن گارداسیل خارجی متفاوت است؟
خیر. اگر منظور از گارداسیل خارجی، واکسن اصلی Gardasil 9 یا Gardasil Quadrivalent تولید شرکت MSD/Merck باشد، روش تزریق آن همچنان عضلانی است.
کشور تولیدکننده یا خارجی بودن واکسن باعث تغییر محل تزریق نمیشود. مسئلهای که ممکن است بین فرآوردهها متفاوت باشد، برنامه تعداد دوز و فاصله زمانی دوزها است؛ بنابراین همیشه باید دستور مصرف همان برند و فرآوردهای که دریافت میکنید بررسی شود.
نحوه تزریق واکسن گارداسیل ۴ ظرفیتی چگونه است؟
واکسن چهارظرفیتی Quadrivalent Gardasil علیه تیپهای HPV شماره ۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸ طراحی شده است.
از نظر روش تزریق تفاوت اساسی با گارداسیل ۹ وجود ندارد: هر دوز ۰٫۵ میلیلیتر است و واکسن بهصورت عضلانی در دلتوئید بازو یا بخش قدامیـجانبی ران تزریق میشود.
اما برنامه دوز ممکن است بسته به سن و بروشور مورد تأیید همان فرآورده متفاوت باشد. برخی برچسبهای رسمی گارداسیل چهارظرفیتی برنامه سهدوزی صفر، ۲ و ۶ ماه را ذکر کردهاند؛ در دستورالعمل فعلی اروپایی، برای برخی گروههای سنی پایینتر برنامه دودوزی نیز پیشبینی شده است.
به همین دلیل، بهخصوص در ایران، بهتر است برنامه واکسیناسیون بر اساس نام دقیق واکسن، سن شروع واکسیناسیون، سابقه دوزهای قبلی و دستور پزشک تعیین شود و برنامه یک برند به شکل خودکار برای برند دیگر استفاده نشود.
زمان تزریق واکسن گارداسیل و تعداد دوزها
یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده تعداد دوز، سن فرد هنگام دریافت اولین دوز واکسن HPV است.
طبق برنامه مورد استفاده CDC، افرادی که واکسیناسیون را پیش از ۱۵ سالگی شروع میکنند معمولاً به دو دوز نیاز دارند؛ دوز دوم معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه بعد داده میشود. اگر دو دوز با فاصله کمتر از ۵ ماه تزریق شده باشند، ممکن است دوز سوم لازم شود.
برای افرادی که واکسیناسیون را از ۱۵ سالگی یا بعد از آن شروع میکنند، برنامه سهدوزی معمولاً در ماه صفر، ۱ تا ۲ و ماه ۶ استفاده میشود. در برچسب رسمی FDA برای Gardasil 9، برنامه سهدوزی صفر، ۲ و ۶ ماه نیز ذکر شده است.
افراد دچار نقص ایمنی ممکن است حتی در سنین پایینتر به برنامه سهدوزی نیاز داشته باشند. بنابراین برنامه نهایی باید با توجه به سن، شرایط ایمنی و نوع فرآورده مشخص شود.
بهترین زمان زدن واکسن گارداسیل چه زمانی است؟
بهترین زمان واکسیناسیون HPV زمانی است که فرد هنوز با تیپهای HPV موجود در واکسن مواجه نشده باشد. به همین دلیل، واکسیناسیون در سنین نوجوانی و پیش از شروع مواجهه جنسی بیشترین فایده را دارد.
توصیههای بینالمللی واکسیناسیون را از ۹ سالگی قابل شروع میدانند و بسیاری از برنامهها سنین ۹ تا ۱۴ سال را گروه هدف اصلی در نظر میگیرند.
این موضوع به معنای بیفایده بودن واکسن در بزرگسالان یا افراد دارای سابقه تماس جنسی نیست. واکسن عفونت HPV موجود را درمان نمیکند، اما ممکن است همچنان در برابر تیپهایی که فرد تاکنون با آنها مواجه نشده است محافظت ایجاد کند.
در برخی راهنماها واکسیناسیون تا ۲۶ سالگی بهصورت روتین توصیه شده و برای افراد ۲۷ تا ۴۵ سال، تصمیمگیری بر اساس شرایط فرد و مشورت با پزشک انجام میشود.
اگر فاصله بین دوزهای گارداسیل طولانی شود چه کنیم؟
یکی از نگرانیهای رایج این است که فرد دوز اول را تزریق کرده اما زمان دوز دوم یا سوم را فراموش کرده باشد.
در اغلب موارد، نیازی نیست برنامه واکسیناسیون از ابتدا شروع شود. دوز باقیمانده باید بر اساس فاصلههای قابل قبول و نظر پزشک ادامه پیدا کند.
بنابراین اگر چند ماه از زمان تعیینشده گذشته است، واکسن قبلی را خودسرانه بیاثر تلقی نکنید و قبل از خرید مجدد همه دوزها، سابقه واکسیناسیون خود را بررسی کنید.
آیا قبل از تزریق واکسن HPV آزمایش HPV لازم است؟
در حالت معمول، انجام آزمایش HPV، پاپ اسمیر یا آزمایش آنتیبادی برای مشخص کردن اینکه فرد «اجازه» دریافت واکسن دارد ضروری نیست.
حتی سابقه زگیل تناسلی یا مثبت بودن HPV نیز لزوماً به معنای بیفایده بودن واکسن نیست؛ زیرا ممکن است فرد فقط با یک یا چند تیپ HPV مواجه شده باشد و واکسن در برابر تیپهای دیگری که هنوز وارد بدن نشدهاند محافظت ایجاد کند.
البته واکسن درمان عفونت فعال HPV یا زگیل تناسلی موجود نیست و در صورت وجود ضایعه یا آزمایش غیرطبیعی، ارزیابی و درمان مناسب باید جداگانه پیگیری شود.
چه کسانی باید قبل از تزریق گارداسیل با پزشک مشورت کنند؟
وجود یک سرماخوردگی خفیف معمولاً مانع واکسیناسیون نیست، اما در بیماری متوسط یا شدید همراه با علائم قابل توجه، ممکن است تزریق تا بهبود شرایط به تعویق بیفتد.
افرادی که پس از دوز قبلی واکسن دچار واکنش آلرژیک شدید شدهاند، کسانی که حساسیت شدید شناختهشده به ترکیبات واکسن دارند و افرادی که بیماری یا درمان سرکوبکننده سیستم ایمنی دارند، باید قبل از تزریق ارزیابی شوند.
Gardasil 9 در افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید به مخمر یا Yeast دارند نیز نیازمند توجه ویژه است.
تزریق واکسن گارداسیل در بارداری
واکسن HPV در دوران بارداری بهصورت روتین توصیه نمیشود. اگر فرد پس از دریافت دوز اول متوجه بارداری شود، دوزهای بعدی معمولاً تا پایان بارداری به تعویق میافتند.
در عین حال، تزریق ناخواسته واکسن پیش از آگاهی از بارداری بهتنهایی دلیلی برای نگرانی شدید یا اقدام خاص درباره بارداری محسوب نمیشود و فرد باید موضوع را با پزشک خود مطرح کند.
انجام تست بارداری صرفاً برای دریافت واکسن HPV نیز بهصورت روتین الزامی نیست.
بعد از تزریق گارداسیل چه کار کنیم؟
درد، حساسیت، قرمزی یا تورم محل تزریق از عوارض شایع واکسن است و ممکن است سردرد یا احساس خستگی نیز ایجاد شود.
بهویژه در نوجوانان، غش یا Syncope ممکن است بعد از تزریق انواع واکسن رخ دهد. به همین دلیل، بهتر است تزریق در حالت نشسته یا درازکش انجام شود و فرد معمولاً حداقل ۱۵ دقیقه بعد از واکسیناسیون تحت نظر بماند.
اگر علائمی مانند تنگی نفس، تورم شدید صورت یا زبان، کهیر گسترده، ضعف شدید یا علائم واکنش آلرژیک جدی ایجاد شود، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
آیا واکسن گارداسیل را میتوان در منزل تزریق کرد؟
از نظر تکنیکی، واکسن HPV نیازمند بستری در بیمارستان نیست؛ اما تزریق در منزل تنها زمانی انتخاب مناسبی است که فرایند توسط نیروی درمانی واجد صلاحیت انجام شود و زنجیره سرد، اصالت واکسن، تجهیزات مناسب تزریق، بررسی سابقه پزشکی و امکان مدیریت واکنش حساسیتی احتمالی فراهم باشد.
خرید واکسن و تزریق آن توسط خود فرد یا شخص فاقد مهارت پزشکی توصیه نمیشود.
برای افرادی که ترجیح میدهند واکسن را در منزل دریافت کنند، استفاده از خدمات تخصصی تزریقات و واکسیناسیون در منزل میتواند رفتوآمد و انتظار در مرکز درمانی را کاهش دهد؛ مشروط بر اینکه اصالت فرآورده و شرایط نگهداری آن از زمان تأمین تا تزریق قابل اطمینان باشد.
وضعیت واکسن HPV در برنامه واکسیناسیون ایران
تا ۳۰ مرداد ۱۴۰۵، بر اساس آخرین اظهارنظر منتشرشده از معاون بهداشت وزارت بهداشت، واکسن HPV هنوز بهصورت روتین و رایگان وارد برنامه ملی واکسیناسیون ایران نشده است.
بنابراین افرادی که قصد دریافت واکسن دارند معمولاً باید از مسیر بخش خصوصی و مراکز مجاز اقدام کنند. با توجه به گزارش موارد تقلبی گارداسیل در بازار، بررسی اصالت، شرایط واردات، برچسب رهگیری و حفظ زنجیره سرد در ایران اهمیت دوچندان دارد.
جمعبندی؛ واکسن گارداسیل را کجا و چگونه تزریق کنیم؟
نحوه زدن واکسن گارداسیل در هر دو نوع چهارظرفیتی و ۹ ظرفیتی، تزریق عضلانی است. محل ترجیحی در نوجوانان و بزرگسالان، عضله دلتوئید قسمت بالایی بازو و محل جایگزین، قسمت قدامیـجانبی ران است. هر دوز معمولاً ۰٫۵ میلیلیتر بوده و تزریق عضلانی با زاویه حدود ۹۰ درجه انجام میشود.
اما چیزی که به اندازه خود تزریق اهمیت دارد، اصالت واکسن، زنجیره سرد، برنامه صحیح دوزها و ارزیابی شرایط فرد است. تعداد دوزها برای همه یکسان نیست و به سن شروع واکسیناسیون، وضعیت سیستم ایمنی و نوع فرآورده بستگی دارد.
اگر درباره زمان تزریق دوز بعدی، انتخاب گارداسیل ۴ یا ۹ ظرفیتی، سابقه HPV یا امکان تزریق واکسن در منزل سؤال دارید، بهتر است پیش از تزریق سابقه واکسیناسیون و وضعیت پزشکی شما توسط پزشک یا تیم درمانی بررسی شود تا واکسن با برنامه مناسب و شرایط ایمن تزریق شود.
منابع علمی و پزشکی
فرم ارسال نظر