واکسن گارداسیل (Gardasil) برای پیشگیری از عفونتهای جدید ناشی از برخی تیپهای ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV و در نتیجه کاهش خطر زگیل تناسلی، ضایعات پیشسرطانی و تعدادی از سرطانهای مرتبط با HPV استفاده میشود. با این حال، تزریق آن برای همه افراد و در هر شرایطی بدون ارزیابی اولیه مناسب نیست.
مهمترین موارد منع مصرف واکسن گارداسیل، سابقه واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی یا یکی از اجزای واکسن و در مورد Gardasil 9، حساسیت شدید و فوری به مخمر است. بارداری نیز زمان مناسبی برای شروع یا ادامه سری واکسن HPV نیست و دوزهای باقیمانده معمولاً تا پایان بارداری به تعویق میافتند. در مقابل، سرماخوردگی خفیف، مصرف آنتیبیوتیک، شیردهی، ابتلای قبلی به HPV یا سابقه زگیل تناسلی بهتنهایی منع تزریق محسوب نمیشوند.
شرایط تزریق واکسن گارداسیل چیست؟
پیش از تزریق بهتر است سن، سابقه واکسیناسیون HPV، حساسیتهای شدید، بارداری، بیماری فعلی، داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی و سابقه غش پس از تزریق بررسی شود.
Gardasil 9 واکسنی نوترکیب و غیرزنده (Non-live vaccine) است؛ یعنی حاوی ویروس زنده HPV نیست و نمیتواند باعث ابتلا به HPV شود. این واکسن برای درمان عفونت HPV موجود یا از بین بردن زگیل تناسلی طراحی نشده است؛ هدف اصلی آن پیشگیری از عفونتهای جدید با تیپهای تحت پوشش واکسن است.
از نظر مجوز فرآورده، Gardasil 9 برای زنان و مردان ۹ تا ۴۵ سال تأیید شده است. در توصیههای رایج بینالمللی، واکسیناسیون معمولاً در سنین نوجوانی و ترجیحاً پیش از مواجهه با HPV انجام میشود. واکسیناسیون جبرانی تا ۲۶ سالگی نیز توصیه میشود و برای افراد ۲۷ تا ۴۵ سال، میزان سود واکسن بهتر است بر اساس شرایط فردی و پس از مشورت با پزشک ارزیابی شود. تعداد دوزها نیز به سن شروع واکسیناسیون، وضعیت سیستم ایمنی و دستورالعمل مورد استفاده بستگی دارد.
چه کسانی نباید واکسن گارداسیل بزنند؟
منع مصرف واقعی یا Contraindication با «احتیاط پزشکی» یا Precaution و «تعویق موقت» فرق دارد. در منع واقعی، همان فرآورده نباید بدون ارزیابی تخصصی تزریق شود؛ اما در شرایط احتیاطی ممکن است فقط لازم باشد واکسن تا زمان مناسبتری به تعویق بیفتد.
| وضعیت |
تصمیم معمول |
توضیح |
| آنافیلاکسی به دوز قبلی گارداسیل |
عدم تزریق |
از مهمترین موارد منع مصرف است. |
| حساسیت شدید فوری به مخمر در Gardasil 9 |
عدم تزریق |
Gardasil 9 با Saccharomyces cerevisiae تولید میشود. |
| بارداری |
تعویق |
دوزهای باقیمانده پس از پایان بارداری ادامه پیدا میکنند. |
| سرماخوردگی خفیف |
معمولاً قابل تزریق |
بیماری خفیف مانع واکسیناسیون نیست. |
| بیماری متوسط یا شدید با تب یا بدون تب |
تعویق تا بهبود |
یک Precaution یا احتیاط پزشکی محسوب میشود. |
| شیردهی |
قابل تزریق |
شیردهی منع واکسن HPV نیست. |
| HPV مثبت یا سابقه زگیل تناسلی |
معمولاً قابل تزریق |
واکسن عفونت موجود را درمان نمیکند. |
| نقص ایمنی یا مصرف داروی سرکوبکننده ایمنی |
با نظر پزشک |
پاسخ ایمنی به واکسن ممکن است کمتر باشد. |
این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از شرایطی که در فضای مجازی بهعنوان «ممنوعیت گارداسیل» مطرح میشوند، در واقع منع مصرف نیستند.
حساسیت به واکسن گارداسیل
اگر فرد پس از دوز قبلی گارداسیل یا گارداسیل ۹ دچار آنافیلاکسی (Anaphylaxis) شده باشد، دریافت دوز بعدی بدون ارزیابی تخصصی مناسب نیست. نشانههای حساسیت شدید میتوانند شامل کهیر منتشر، تورم صورت یا گلو، خسخس یا تنگی نفس، افت فشار و ضعف شدید باشند.
در Gardasil 9، حساسیت شدید و فوری به مخمر یا Yeast اهمیت ویژه دارد. این موضوع با نفخ پس از خوردن نان، عدم تحمل غذایی یا یک حساسیت پوستی نامشخص یکسان نیست. داشتن آلرژی به پنیسیلین، گرده گیاهان یا بسیاری از غذاها نیز بهخودیخود به معنی ممنوع بودن گارداسیل نیست؛ مگر اینکه حساسیت مشخصی به یکی از اجزای فرآورده وجود داشته باشد.
واکسن گارداسیل و سرماخوردگی؛ هنگام سرماخوردگی میتوان تزریق کرد؟
یکی از مهمترین پرسشها درباره شرایط زدن واکسن گارداسیل مربوط به سرماخوردگی است.
اگر علائم خفیف باشند؛ مانند آبریزش بینی، گلودرد خفیف، سرفه مختصر یا تب پایین همراه با حال عمومی خوب، معمولاً نیازی به عقب انداختن واکسن HPV وجود ندارد. بیماری خفیف دستگاه تنفسی، حتی در صورت وجود تب خفیف، در راهنماهای واکسیناسیون منع تزریق محسوب نمیشود.
اما اگر فرد تب بالا، ضعف قابل توجه، تنگی نفس، کمآبی بدن یا بیماری حاد متوسط تا شدید دارد، بهتر است تزریق تا بهبود وضعیت به تعویق بیفتد. علت اصلی این تعویق لزوماً خطرناک بودن ترکیب واکسن با سرماخوردگی نیست؛ بلکه جلوگیری از همپوشانی علائم بیماری با عوارض احتمالی واکسن و انجام واکسیناسیون در شرایط جسمی مناسبتر است.
واکسن گارداسیل و کرونا
ابتلای قبلی به کرونا یا دریافت واکسن COVID-19 بهخودیخود مانع تزریق گارداسیل نیست. واکسن HPV را میتوان همراه با واکسنهای دیگر نیز تزریق کرد و در صورت تزریق همزمان، از سرنگ و محل تزریق جداگانه استفاده میشود. بنابراین معمولاً فاصله اجباری مشخصی میان Gardasil و واکسن کرونا لازم نیست.
اگر در حال حاضر COVID-19 فعال با علائم متوسط یا شدید دارید، بهتر است گارداسیل تا بهبود علائم حاد به تعویق بیفتد. در عفونت بسیار خفیف، اصل کلی مشابه سایر بیماریهای خفیف است؛ اما به دلیل انتقالپذیری کرونا، شرایط مراجعه به مرکز درمانی نیز باید در نظر گرفته شود. اگر تب قابل توجه، تنگی نفس یا علائم شدید دارید، اولویت با ارزیابی و درمان بیماری فعلی است.
تداخل دارویی واکسن گارداسیل
تداخل دارویی واکسن گارداسیل مانند بسیاری از داروهای خوراکی گسترده نیست. مصرف آنتیبیوتیک بهخودیخود از موارد منع واکسن HPV محسوب نمیشود. نکته مهمتر، داروها و درمانهایی هستند که فعالیت سیستم ایمنی را کاهش میدهند.
کورتیکواستروئیدهای سیستمیک در دوزهای بالا، داروهای سیتوتوکسیک، شیمیدرمانی، آنتیمتابولیتها، عوامل آلکیلهکننده، برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی و پرتودرمانی میتوانند پاسخ ایمنی بدن به واکسن را کاهش دهند. این موضوع به معنی ممنوع بودن قطعی گارداسیل نیست، زیرا واکسن HPV زنده نیست؛ اما زمان تزریق در بیمار مبتلا به سرطان، فرد دریافتکننده داروهای بیولوژیک یا فرد دارای نقص ایمنی بهتر است با پزشک معالج هماهنگ شود.
در افرادی که داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین مصرف میکنند، نگرانی اصلی بیشتر به تزریق عضلانی و احتمال کبودی یا خونریزی در محل تزریق مربوط میشود، نه تداخل مستقیم دارو با خود واکسن. داروی تجویزی را برای تزریق گارداسیل خودسرانه قطع نکنید.
بارداری، اقدام به بارداری و شیردهی
واکسن HPV در دوران بارداری بهصورت روتین توصیه نمیشود. اگر فرد پیش از اطلاع از بارداری یک دوز دریافت کرده باشد، دادههای ایمنی موجود نشانهای از افزایش خطر عمده برای جنین نشان ندادهاند و صرف این اتفاق نیاز به اقدام خاص یا ختم بارداری ایجاد نمیکند.
دوزهای باقیمانده تا پایان بارداری به تعویق میافتند و سپس سری واکسن ادامه پیدا میکند؛ لازم نیست واکسیناسیون از ابتدا شروع شود. همچنین انجام تست بارداری بهصورت روتین پیش از واکسن HPV ضروری نیست.
شیردهی نیز از موارد منع تزریق واکسن گارداسیل نیست. اگر فرد قصد بارداری در آینده نزدیک دارد، میتواند زمانبندی دوزهای واکسن را با پزشک هماهنگ کند.
اگر HPV مثبت، زگیل تناسلی یا پاپاسمیر غیرطبیعی داشته باشیم چه؟
مثبت بودن تست HPV، سابقه زگیل تناسلی یا نتیجه غیرطبیعی پاپاسمیر (Pap smear) بهخودیخود مانع تزریق واکسن گارداسیل نیست. ممکن است فرد قبلاً فقط با یک یا چند تیپ HPV تماس داشته باشد و همچنان از محافظت در برابر تیپهای دیگری که در واکسن وجود دارند سود ببرد.
اما باید توجه داشت که گارداسیل یک واکسن پیشگیرانه است و درمان HPV موجود، زگیل تناسلی فعال، ضایعات CIN یا سرطان نیست. بنابراین واکسیناسیون جای معاینه، درمان ضایعات یا غربالگری سرطان دهانه رحم را نمیگیرد. اگر نتیجه HPV یا پاپاسمیر غیرطبیعی دارید، پیگیری پزشکی باید مستقل از تصمیم درباره واکسیناسیون ادامه پیدا کند.
آیا در دوران قاعدگی میتوان گارداسیل زد؟
قاعدگی یا پریود از موارد منع تزریق واکسن گارداسیل نیست. اگر فرد حال عمومی خوبی داشته باشد، میتواند در دوران قاعدگی واکسن دریافت کند.
فقط در صورتی که خونریزی شدید، ضعف قابل توجه، تب یا بیماری همزمان وجود داشته باشد، ممکن است بررسی وضعیت عمومی یا تعویق کوتاهمدت تزریق منطقی باشد.
قبل از تزریق گارداسیل چه اطلاعاتی را اعلام کنیم؟
پیش از تزریق، سابقه آنافیلاکسی یا حساسیت شدید، واکنش به دوز قبلی واکسن، حساسیت شناختهشده به مخمر، احتمال بارداری، بیماری تبدار فعلی، نقص ایمنی، شیمیدرمانی و مصرف کورتون یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی را به پزشک یا فرد تزریقکننده اطلاع دهید.
اگر سابقه غش بعد از آمپول یا خونگیری دارید نیز این موضوع را بیان کنید. غش یا Syncope بهویژه در نوجوانان و جوانان ممکن است پس از واکسیناسیون رخ دهد؛ به همین دلیل توصیه میشود فرد حدود ۱۵ دقیقه پس از تزریق بهصورت نشسته یا درازکش تحت نظر بماند تا در صورت بروز سرگیجه یا غش، احتمال آسیب ناشی از زمین خوردن کاهش پیدا کند.
اگر دوز واکسن گارداسیل عقب افتاد، باید از اول شروع کنیم؟
خیر. اگر فاصله میان دوزهای گارداسیل بیشتر از برنامه استاندارد شده باشد، در حالت معمول نیازی نیست سری واکسیناسیون از ابتدا تکرار شود.
ادامه برنامه باید بر اساس سن فرد هنگام دریافت اولین دوز، تعداد دوزهای قبلی و فاصله زمانی میان آنها تعیین شود. بنابراین اگر دوز دوم یا سوم خود را فراموش کردهاید، تصور نکنید تمام دوزهای قبلی بیاثر شدهاند.
وضعیت واکسن HPV در ایران
تا اواخر مرداد ۱۴۰۵، واکسن HPV جزو واکسنهای روتین رایگان برنامه ملی واکسیناسیون ایران اعلام نشده است. بر اساس آخرین اظهارات منتشرشده از معاون بهداشت وزارت بهداشت در مرداد ۱۴۰۵، در حال حاضر برنامهای برای افزودن واکسن HPV به سبد رایگان روتین کشور وجود ندارد.)
به همین دلیل، توصیههای مربوط به سن، تعداد دوز و انتخاب فرآورده باید با توجه به نوع واکسن در دسترس، برچسب همان محصول و شرایط فردی انجام شود. هنگام تهیه واکسن در ایران، اصالت فرآورده، تاریخ انقضا، نگهداری صحیح در زنجیره سرد و انجام تزریق توسط فرد واجد صلاحیت نیز اهمیت بالایی دارد.
اگر قصد تزریق واکسن گارداسیل در منزل را دارید، بهتر است پیش از انجام خدمت وضعیت بارداری، بیماری فعلی، حساسیتها، داروهای مصرفی و سابقه دوزهای قبلی بررسی شود. واکسن نیز باید از مسیر قانونی تهیه و در شرایط استاندارد نگهداری و حمل شده باشد. برای بررسی اینکه امروز زمان مناسبی برای تزریق است یا خیر و هماهنگی خدمات واکسیناسیون در منزل میتوانید با مرکز درمانی یا پزشک خود مشورت کنید.
جمعبندی؛ چه کسانی نباید واکسن گارداسیل بزنند؟
در پاسخ کوتاه به سؤال «چه کسانی نباید واکسن گارداسیل بزنند؟» مهمترین گروه، افرادی هستند که به دوز قبلی یا یکی از اجزای واکسن واکنش آلرژیک شدید داشتهاند. در Gardasil 9، حساسیت شدید و فوری به مخمر نیز منع مصرف محسوب میشود.
بارداری معمولاً باعث به تعویق افتادن واکسیناسیون تا پس از پایان بارداری میشود و بیماری حاد متوسط یا شدید نیز دلیل مناسبی برای تعویق موقت است. در مقابل، سرماخوردگی خفیف، شیردهی، HPV مثبت، سابقه زگیل تناسلی، پاپاسمیر غیرطبیعی، قاعدگی و بسیاری از داروهای معمول بهتنهایی مانع تزریق نیستند.
مهمترین نکته این است که «منع تزریق» با «نیاز به احتیاط یا انتخاب زمان مناسبتر» اشتباه نشود.
سوالات متداول
آیا با مصرف آنتیبیوتیک میتوان واکسن گارداسیل زد؟
معمولاً بله. مصرف آنتیبیوتیک بهتنهایی منع واکسن HPV نیست. اگر به دلیل یک عفونت متوسط یا شدید آنتیبیوتیک مصرف میکنید، تصمیم درباره زمان تزریق بیشتر به شدت بیماری فعلی بستگی دارد.
آیا با تب میتوان واکسن گارداسیل زد؟
تب خفیف همراه یک بیماری خفیف معمولاً مانع قطعی تزریق نیست، اما تب قابل توجه یا بیماری متوسط تا شدید دلیل مناسبی برای به تعویق انداختن واکسن تا زمان بهبود است.
آیا بعد از ابتلا به HPV هنوز گارداسیل فایده دارد؟
ممکن است بله. واکسن عفونت موجود را درمان نمیکند، اما فرد ممکن است هنوز با همه تیپهای HPV تحت پوشش واکسن آلوده نشده باشد و از محافظت در برابر تیپهای دیگر سود ببرد.
آیا واکسن گارداسیل باعث ناباروری میشود؟
شواهد معتبر ایمنی ارتباط علت و معلولی میان واکسن HPV و ناباروری یا نارسایی اولیه تخمدان نشان ندادهاند. بررسیهای ایمنی گسترده پس از ورود واکسنهای HPV به بازار نیز چنین ارتباطی را تأیید نکردهاند.
منابع علمی
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر