اگر برای خرید یا تزریق واکسن آنفولانزا بین واکسن فرانسوی، هلندی و ایرانی مردد هستید، یک نکته را باید از ابتدا بدانید: کشور سازنده بهتنهایی مشخص نمیکند کدام واکسن بهتر است. سن فرد، نوع واکسن، ترکیب سویههای همان سال، شرایط پزشکی و حتی نگهداری صحیح واکسن در زنجیره سرد اهمیت بیشتری دارند.
در ایران نام سه واکسن بیشتر شنیده میشود: واکسیگریپ (Vaxigrip) فرانسوی، اینفلوواک (Influvac) هلندی و فلوگارد (FluGuard) ایرانی. هر سه برای پیشگیری از آنفولانزای فصلی ساخته شدهاند، اما از نظر فناوری تولید و برخی موارد مصرف تفاوت دارند.
خلاصه مقایسه واکسن فرانسوی، هلندی و ایرانی
| واکسن |
کشور/برند |
فناوری |
سن مصرف |
نکته مهم |
واکسیگریپ
Vaxigrip |
فرانسه
Sanofi |
ویروس غیرفعالشده
Split Virion |
معمولاً از ۶ ماهگی |
سابقه مصرف گسترده؛ نسخههای جدید برخی بازارها سهظرفیتی هستند |
اینفلوواک
Influvac |
تولید هلند |
آنتیژن سطحی غیرفعالشده
Surface Antigen |
معمولاً از ۶ ماهگی |
واکسن تزریقی استاندارد؛ ترکیب آن هر فصل بهروز میشود |
فلوگارد
FluGuard |
ایران |
نوترکیب
Recombinant |
۱۸ سال به بالا |
فاقد پروتئین تخممرغ و دارای ۴۵ میکروگرم HA از هر سویه در فرمول چهارظرفیتی فعلی |
سن دقیق مجاز و ترکیب هر واکسن باید بر اساس بروشور همان محصول و همان فصل واکسیناسیون در ایران بررسی شود؛ زیرا فرمول واکسن آنفولانزا سالانه تغییر میکند.
منظور از واکسن آنفولانزا سهظرفیتی و چهارظرفیتی چیست؟
«ظرفیت» یا Valency به تعداد سویههای ویروس موجود در واکسن اشاره دارد و ارتباطی با حجم سرنگ ندارد.
واکسن چهارظرفیتی یا Quadrivalent Influenza Vaccine – QIV در سالهای گذشته معمولاً شامل دو سویه آنفولانزای A یعنی H1N1 و H3N2 و دو دودمان آنفولانزای B یعنی Victoria و Yamagata بود.
اما شرایط تغییر کرده است. سازمان جهانی بهداشت برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی واکسنهای سهظرفیتی یا Trivalent شامل دو سویه A و یک سویه B/Victoria را توصیه کرده است؛ زیرا سویه B/Yamagata از سال ۲۰۲۰ در گردش طبیعی تأییدشده مشاهده نشده و WHO ادامه حضور آن در واکسن را ضروری نمیداند. بنابراین امروز نمیتوان گفت «چهارظرفیتی حتماً بهتر از سهظرفیتی است».
از نظر حجم تزریق نیز بسیاری از واکسنهای تزریقی آنفولانزا بهصورت دوز ۰٫۵ میلیلیتری عرضه میشوند، ولی ملاک نهایی بروشور همان محصول است.
واکسیگریپ فرانسوی بهتر است یا اینفلوواک هلندی؟
Vaxigrip و Influvac هر دو از واکسنهای شناختهشده آنفولانزا هستند و نمیتوان بر اساس فرانسوی یا هلندی بودن یکی را برای همه افراد بهتر دانست.
واکسیگریپ (Vaxigrip) محصول Sanofi فرانسه، یک واکسن غیرفعالشده از نوع Split Virion است. نسخههای جدید آن برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ در برخی کشورها بهصورت سهظرفیتی عرضه میشوند و از ۶ ماهگی مجوز مصرف دارند. اینفلوواک (Influvac) هلندی نیز یک واکسن غیرفعالشده با آنتیژن سطحی است و فرمول سهظرفیتی جدید آن برای افراد ۶ ماهه و بالاتر وجود دارد.
بنابراین اگر هر دو واکسن متناسب با فصل جاری، دارای مجوز معتبر، مناسب سن فرد و بهدرستی نگهداری شده باشند، صرف کشور سازنده دلیل علمی کافی برای ترجیح یکی به دیگری نیست.
فلوگارد ایرانی بهتر است یا واکسن خارجی؟
فلوگارد (FluGuard) یک واکسن آنفولانزای نوترکیب یا Recombinant Influenza Vaccine تولید ایران است. برخلاف واکسنهایی که تولید آنها بر پایه تخممرغ انجام میشود، فلوگارد حاوی پروتئین نوترکیب هماگلوتینین (HA) است و پروتئین تخممرغ ندارد. محصول معرفیشده فعلی برای افراد ۱۸ سال و بالاتر است.
در یک کارآزمایی بالینی تصادفی و دوسوکور منتشرشده در سال ۲۰۲۴، ایمنیزایی و ایمنی فلوگارد در بزرگسالان با Vaxigrip Tetra مقایسه شد. نتیجه مطالعه نشان داد فلوگارد از نظر ایمنیزایی Non-inferior یا غیرکمتر بوده و پروفایل ایمنی دو واکسن نیز قابل مقایسه بوده است. این نتیجه نشان میدهد ایرانی بودن واکسن به معنی اثربخشی پایینتر نیست؛ بااینحال مطالعه مذکور نیز ثابت نمیکند فلوگارد در تمام افراد از واکسن خارجی بهتر است.
در نتیجه، اگر فرد بالای ۱۸ سال باشد و منع مصرف خاصی نداشته باشد، فلوگارد میتواند یکی از گزینههای معتبر واکسیناسیون باشد. برای کودک، انتخاب واکسن باید از میان محصولاتی انجام شود که برای سن او تأیید شدهاند.
پس واکسیگریپ یا اینفلوواک یا فلوگارد؟
برای انتخاب میتوان این قاعده ساده را در نظر گرفت:
- برای کودک بالای ۶ ماه: واکسن دارای تأییدیه برای سن کودک مانند Vaxigrip یا Influvac، مطابق محصول موجود همان فصل، انتخاب مناسبتری است؛ زیرا فلوگارد فعلی برای زیر ۱۸ سال معرفی نشده است.
- برای بزرگسال بالای ۱۸ سال: هر سه میتوانند بسته به محصول موجود و شرایط پزشکی مطرح باشند. بین واکسن ایرانی و خارجی شواهدی وجود ندارد که صرفاً بر اساس کشور سازنده یکی را برای همه افراد برتر بدانیم.
- در بارداری، بیماریهای مزمن، نقص ایمنی یا سابقه واکنش شدید به واکسن: انتخاب نوع واکسن بهتر است با نظر پزشک انجام شود. WHO، زنان باردار، سالمندان، کودکان کمسن، افراد دارای برخی بیماریهای مزمن و کارکنان سلامت را از گروههای مهم برای واکسیناسیون آنفولانزا میداند.
اگر درباره انتخاب واکسن مناسب برای سالمند، بیمار زمینهای یا سایر اعضای خانواده مطمئن نیستید، دریافت مشاوره پزشکی قبل از تزریق میتواند از انتخاب نامناسب یا تزریق واکسنی که برای سن فرد تأیید نشده جلوگیری کند.
چه زمانی واکسن آنفولانزا بزنیم؟
واکسیناسیون باید ترجیحاً پیش از شروع موج اصلی آنفولانزا انجام شود و حدود دو هفته زمان لازم است تا پاسخ ایمنی مناسب شکل بگیرد. واکسن نیز باید هر سال تکرار شود، زیرا ترکیب ویروسهای در گردش و فرمول واکسن تغییر میکند.
در ایران، معاونت بهداشت وزارت بهداشت در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ نیاز بخش دولتی را حدود ۱٫۶ میلیون دوز اعلام کرده و شهریور و مهر را از ماههای مهم واکسیناسیون عنوان کرده است. بخشی از واکسن دولتی نیز برای گروههای اولویتدار مانند کارکنان سلامت و مادران باردار در نظر گرفته میشود.
عوارض واکسن ایرانی و خارجی تفاوت زیادی دارد؟
درد، حساسیت یا قرمزی محل تزریق، سردرد، احساس خستگی و گاهی تب یا بدندرد از عوارض کوتاهمدت شناختهشده واکسنهای تزریقی آنفولانزا هستند. واکسنهای غیرفعالشده و نوترکیب نمیتوانند باعث ابتلا به آنفولانزا شوند. واکنش حساسیتی شدید نادر است؛ افرادی که سابقه واکنش شدید به یک واکسن آنفولانزا یا ترکیبات آن دارند باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند.
بالاخره واکسن آنفولانزا ایرانی یا خارجی؟
اگر بخواهیم پاسخ کوتاهی بدهیم: واکسن خارجی الزاماً بهتر از واکسن ایرانی نیست و واکسن ایرانی نیز برای همه افراد انتخاب مناسبتری نیست.
در فصل ۱۴۰۵، هنگام انتخاب واکسن بیشتر از نام کشور روی این موارد تمرکز کنید: واکسن مربوط به فصل جاری ۲۰۲۶–۲۰۲۷ باشد، برای سن شما مجوز داشته باشد، شرایط نگهداری و زنجیره سرد آن رعایت شده باشد و از مسیر رسمی تهیه شود.
بهخصوص با تغییر جهانی از واکسنهای چهارظرفیتی به سهظرفیتی، عبارتهایی مانند «تترا بودن یعنی بهتر بودن» دیگر معیار دقیقی برای انتخاب نیست.
اگر برای انتخاب واکسیگریپ، اینفلوواک یا فلوگارد بر اساس سن، بیماریهای زمینهای یا شرایط یکی از اعضای خانواده نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید برای مشاوره با پزشک یا تیم درمانی مرکز تماس بگیرید. در صورت ارائه خدمات واکسیناسیون در منزل، تزریق باید توسط فرد واجد صلاحیت و با رعایت کامل شرایط نگهداری واکسن و زنجیره سرد انجام شود.
سوالات پرتکرار
واکسن فرانسوی بهتر است یا هلندی؟
برای اغلب افراد نمیتوان یکی را صرفاً به دلیل کشور سازنده بهتر دانست. مهمتر از کشور تولید، مناسب بودن واکسن برای سن، ترکیب همان فصل، اصالت و شرایط نگهداری است.
فلوگارد بهتر است یا واکسیگریپ؟
مطالعات بالینی نشان دادهاند که فلوگارد ایرانی از نظر ایمنیزایی و ایمنی در بزرگسالان، عملکردی مشابه واکسی گریپ فرانسه (Vaxigrip Tetra) دارد و از آن ضعیفتر نیست.
واکسن چهارظرفیتی بهتر است یا سهظرفیتی؟
نه لزوماً. WHO برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی ترکیب سهظرفیتی را توصیه کرده است و حذف B/Yamagata را منطقی میداند.
واکسن آنفولانزا برای کودکان کدام است؟
برای کودکان باید واکسنی انتخاب شود که دقیقاً برای سن کودک مجوز داشته باشد. Vaxigrip و Influvac در بروشورهای معتبر از ۶ ماهگی قابل استفادهاند؛ فلوگارد فعلی برای ۱۸ سال به بالا است.
منابع:
- World Health Organization
- CDC
- UK Health Security Agency
- PubMed
- اطلاعات محصول واکسن آنفولانزای ایرانی
- وزارت بهداشت / گزارش وبدا درباره تأمین واکسن آنفولانزا در سال ۱۴۰۵
- Influenza Vaccine TIV Viatris
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر