اگر تست HPV شما مثبت شده، زگیل تناسلی داشتهاید یا قبلاً برای ضایعات ناشی از HPV درمان شدهاید، ممکن است بپرسید آیا دیگر برای تزریق گارداسیل دیر شده است. پاسخ کوتاه این است: در بسیاری از افراد، خیر. گارداسیل یک واکسن پیشگیرانه است و عفونت HPV موجود یا زگیل تناسلی فعلی را درمان نمیکند، اما ابتلا به یک تیپ HPV به معنی ابتلا به همه تیپهای موجود در واکسن نیست. بنابراین واکسیناسیون بعد از ابتلا میتواند همچنان در برابر تیپهایی که فرد هنوز نگرفته است، محافظت ایجاد کند.
اگر منظور از تأثیر واکسن گارداسیل بعد از ابتلا پاککردن HPV مثبت یا از بین بردن زگیل موجود باشد، پاسخ منفی است. اگر هدف کاهش خطر عفونتهای جدید با تیپهای تحت پوشش واکسن باشد، واکسن میتواند ارزشمند باشد.
آیا واکسن گارداسیل بعد از ابتلا تأثیر دارد؟
بله، ممکن است تأثیر داشته باشد؛ اما نه به عنوان درمان عفونت موجود. واکسن HPV یا Human Papillomavirus Vaccine سیستم ایمنی را برای جلوگیری از عفونت آینده با تیپهای مشخص آماده میکند. گارداسیل ۹ یا Gardasil 9 علیه ۹ تیپ HPV طراحی شده است: تیپهای ۶ و ۱۱ که عامل بخش بزرگی از زگیلهای تناسلی هستند و تیپهای پرخطر ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸ که با سرطانهای مرتبط با HPV ارتباط دارند.
اگر فرد مثلاً به HPV نوع ۱۶ مبتلا باشد، این موضوع نشان نمیدهد که به تیپهای دیگر نیز مبتلاست. بنابراین واکسن میتواند در برابر تیپهایی که فرد قبلاً نگرفته است محافظت ایجاد کند؛ اما انتظار نداریم عفونت نوع ۱۶ موجود را پاک یا نتیجه تست HPV را مستقیماً منفی کند.
آیا واکسن گارداسیل زگیل تناسلی را درمان میکند؟
خیر. واکسن برای درمان زگیل تناسلی موجود تأیید نشده است. درمان زگیل، بسته به محل، تعداد، اندازه و شرایط بیمار، ممکن است با داروهای موضعی تجویزی، کرایوتراپی، الکتروکوتر، لیزر یا برداشت ضایعه انجام شود.
وجود زگیل نیز الزاماً به معنی بیفایدهبودن واکسن نیست. بیشتر زگیلهای تناسلی با HPV تیپ ۶ یا ۱۱ مرتبطاند و فرد ممکن است هنوز با سایر تیپهای موجود در گارداسیل ۹ تماس نداشته باشد. واکسیناسیون میتواند بر اساس سن، سابقه واکسن و احتمال مواجهههای آینده بررسی شود.
درمان زگیل به معنی ریشهکنشدن قطعی HPV نیست و زگیل میتواند عود کند. واکسن جای درمان ضایعات فعلی یا غربالگری سرطان دهانه رحم را نمیگیرد.
تزریق واکسن گارداسیل بعد از مثبت شدن تست HPV
مثبت شدن HPV Test به تنهایی مانع تزریق واکسن نیست. انجام تست HPV، پاپاسمیر یا آزمایش آنتیبادی صرفاً برای تصمیمگیری درباره صلاحیت واکسیناسیون توصیه نمیشود. تصمیم بیشتر بر اساس سن، دوزهای قبلی، وضعیت سیستم ایمنی و احتمال مواجهه جدید با HPV گرفته میشود.
برای زنان، HPV مثبت یا Pap Smear غیرطبیعی نیازمند پیگیری جداگانه است. واکسیناسیون جای کولپوسکوپی، نمونهبرداری، درمان CIN یا برنامه غربالگری را نمیگیرد. حتی افراد واکسینهشده نیز باید غربالگری دهانه رحم را طبق توصیه پزشک ادامه دهند.
آیا گارداسیل بعد از درمان ضایعات پیشسرطانی کمک میکند؟
در افرادی که به علت ضایعات پیشسرطانی متوسط تا شدید دهانه رحم، یعنی Cervical Intraepithelial Neoplasia grade 2 or higher یا CIN2+، تحت درمان جراحی قرار میگیرند، شواهدی وجود دارد که واکسیناسیون کمکی یا Adjuvant HPV Vaccination ممکن است خطر عود را کاهش دهد.
کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا یا ACOG توصیه میکند در افراد ۲۷ تا ۴۵ ساله با سیستم ایمنی سالم که قبلاً واکسینه نشدهاند و برای CIN2+ درمان میشوند، واکسیناسیون کمکی بررسی شود. این به معنی «درمان HPV با واکسن» نیست؛ واکسن در کنار درمان استاندارد نقش پیشگیرانه دارد و زمانبندی آن باید با متخصص تعیین شود.
میزان تأثیر واکسن گارداسیل بعد از ابتلا چقدر است؟
نمیتوان یک درصد ثابت برای همه افراد اعلام کرد. میزان تأثیر واکسن گارداسیل بعد از ابتلا به سن، تیپهای HPV قبلی، نوع واکسن، کامل بودن دوزها، وضعیت ایمنی و احتمال مواجهه جدید بستگی دارد.
بیشترین اثربخشی زمانی است که واکسن پیش از تماس با HPV تزریق شود. با این حال، ابتلا به یک تیپ HPV، اثر واکسن در برابر سایر تیپهایی را که فرد نگرفته است از بین نمیبرد. بنابراین هم «بعد از ابتلا واکسن هیچ فایدهای ندارد» و هم «واکسن HPV را درمان میکند» نادرستاند.
تأثیر دوز اول، یک دوز و دو دوز واکسن گارداسیل
بعد از دوز اول پاسخ ایمنی آغاز میشود، اما نمیتوان برای هر فرد بزرگسال نتیجه گرفت یک دوز به اندازه برنامه کامل محافظت ایجاد میکند.
برنامه Gardasil 9 در برچسب FDA برای افراد ۹ تا ۱۴ سال میتواند دو دوز در ماه صفر و ۶ تا ۱۲ ماه بعد باشد و برای شروع واکسیناسیون از ۱۵ سالگی به بالا، سه دوز در نظر گرفته شده است. CDC نیز برنامه را بر اساس سن شروع و وضعیت ایمنی تنظیم میکند.
سازمان جهانی بهداشت یا WHO برای برخی واکسنهای HPV و افراد ۹ تا ۲۰ سال، برنامه تکدوز را به عنوان گزینه جایگزین در برنامههای سلامت عمومی پذیرفته است؛ اما این توصیه نباید به این معنا تفسیر شود که یک دوز Gardasil 9 برای همه سنین و همه شرایط کافی است. در ایران، برنامه باید بر اساس سن، نوع دقیق واکسن، بروشور محصول و نظر پزشک تعیین شود.
اگر دو دوز دریافت کردهاید، کافی بودن آن به سن شروع و فاصله بین دوزها بستگی دارد. تعداد دوزها را صرفاً بر اساس مثبت یا منفی بودن HPV تغییر ندهید.
تأثیر واکسن گارداسیل برای مردان بعد از ابتلا
گارداسیل فقط برای زنان نیست. Gardasil 9 برای زنان و مردان ۹ تا ۴۵ سال مجوز FDA دارد. در مردان، هدف واکسیناسیون پیشگیری از عفونتهای جدید، زگیل تناسلی و برخی سرطانهای مرتبط با HPV از جمله سرطان مقعد و سرطانهای اوروفارنکس است.
اگر مردی قبلاً زگیل داشته یا با یک تیپ HPV مواجه شده باشد، واکسن آن عفونت را درمان نمیکند؛ اما ممکن است در برابر تیپهای دیگری که هنوز نگرفته است سود داشته باشد. بنابراین تأثیر یک دوز واکسن گارداسیل برای مردان نیز باید بر اساس سن شروع و برنامه واکسن ارزیابی شود.
تأثیر یک دوز واکسن گارداسیل برای زنان
در زنان نیز یک دوز میتواند پاسخ ایمنی ایجاد کند، اما برنامه فردی باید بر اساس سن شروع و راهنمای همان محصول تکمیل شود. اگر زن پیش از واکسیناسیون HPV مثبت بوده یا سابقه ضایعه دهانه رحم داشته باشد، واکسن او را از ادامه Pap Test، HPV Test یا پیگیریهای لازم بینیاز نمیکند.
در بارداری، شروع یا ادامه واکسیناسیون HPV معمولاً تا پس از بارداری به تعویق میافتد. اگر یک دوز ناخواسته در بارداری تزریق شده باشد، معمولاً اقدام خاصی برای بارداری لازم نیست، اما دوزهای بعدی به بعد از بارداری موکول میشوند.
چه کسانی بعد از ابتلا احتمالاً از واکسن بیشتر سود میبرند؟
سود بالقوه در فردی بیشتر است که واکسیناسیون کامل نشده، احتمالاً فقط با بخشی از تیپهای HPV مواجه شده و در آینده احتمال مواجهه با تیپهای جدید دارد. افراد جوانتر معمولاً فرصت بیشتری برای پیشگیری از عفونتهای آینده دارند.
CDC واکسیناسیون تکمیلی را برای افراد تا ۲۶ سال که کامل واکسینه نشدهاند توصیه میکند. در ۲۷ تا ۴۵ سال، Shared Clinical Decision-Making یا تصمیمگیری مشترک پزشک و بیمار مطرح است؛ یعنی پزشک و فرد بر اساس سابقه، واکسیناسیون قبلی و احتمال سود تصمیم میگیرند.
داشتن شریک جدید در آینده میتواند احتمال مواجهه جدید با HPV را افزایش دهد؛ در یک رابطه طولانیمدت و دوطرفه تکهمسری احتمال عفونت جدید کمتر است.
آیا قبل از تزریق گارداسیل باید تست HPV بدهیم؟
در حالت معمول، خیر. تست HPV برای تعیین اینکه فرد باید واکسن بزند یا نه، الزامی نیست. اگر پزشک برای غربالگری دهانه رحم، پیگیری پاپاسمیر یا بررسی ضایعات تست درخواست کرده باشد، موضوع جداست.
اگر نتیجه از قبل مثبت است، واکسیناسیون لزوماً منتفی نمیشود. پزشک باید آن را در کنار سن، سابقه دوزها و وضعیت بالینی تفسیر کند. همچنین هیچ تست سادهای نشان نمیدهد فرد در گذشته با همه تیپهای واکسن مواجه شده است.
وضعیت واکسن HPV در ایران
تا مرداد ۱۴۰۵، واکسن HPV هنوز به صورت عمومی وارد برنامه روتین واکسیناسیون کشوری ایران نشده است. بر اساس آخرین اظهارات منتشرشده از مسئولان وزارت بهداشت، موضوع واکسن از نظر علمی در کمیته کشوری ایمنسازی بررسی شده، اما برای ورود عمومی به برنامه ملی به ارزیابیهای تکمیلی نیاز دارد و فعلاً واکسن عمدتاً از مسیر بخش خصوصی تأمین میشود.
برای تزریق، از مراکز معتبر استفاده کنید و به اصالت فرآورده، شرایط نگهداری و زنجیره سرد، تاریخ انقضا و برنامه صحیح دوزها توجه داشته باشید. در تزریق واکسن در منزل نیز حضور نیروی مجاز، بررسی سابقه حساسیت و رعایت اصول نگهداری اهمیت دارد.
اگر قصد دریافت واکسن HPV در منزل را دارید، بهتر است پیش از تزریق، سن، سابقه واکسیناسیون، تعداد دوزهای قبلی، بارداری، سابقه حساسیت و شرایط پزشکی شما بررسی شود تا برنامه واکسیناسیون متناسب با وضعیتتان انتخاب شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر زگیل تناسلی جدید، ضایعه خونریزیدهنده یا غیرمعمول، پاپاسمیر غیرطبیعی، HPV پرخطر پایدار، نقص ایمنی، سابقه درمان CIN2+ یا بارداری دارید، تصمیم درباره واکسن را همراه با ارزیابی پزشکی انجام دهید.
واکسن بخش مهمی از پیشگیری است، اما درمان و پیگیری ضایعات موجود مسیر جداگانهای دارد. مشاهده ضایعه مشکوک را نباید صرفاً با تزریق واکسن یا انتظار برای پاکشدن HPV به تعویق انداخت.
جمعبندی
تأثیر واکسن گارداسیل بعد از ابتلا صفر نیست، اما هدف آن باید درست تعریف شود. گارداسیل HPV موجود را پاک نمیکند، زگیل را از بین نمیبرد و ضایعات پیشسرطانی را درمان نمیکند. با این حال، فردی که با یک یا چند تیپ HPV مواجه شده ممکن است هنوز در برابر تیپهای دیگر تحت پوشش واکسن آسیبپذیر باشد و از واکسیناسیون سود ببرد.
برای افراد تا ۲۶ سال که واکسیناسیون کامل ندارند، تکمیل واکسن معمولاً توصیه میشود؛ در ۲۷ تا ۴۵ سال تصمیم فردیتر است. در صورت HPV مثبت، زگیل یا سابقه درمان ضایعات دهانه رحم، سن، وضعیت ایمنی و سابقه واکسن باید کنار هم بررسی شوند.
سوالات متداول
آیا بعد از ابتلا به HPV تزریق گارداسیل فایده دارد؟
بله، ممکن است در برابر تیپهایی که هنوز به آنها مبتلا نشدهاید محافظت ایجاد کند، اما عفونت موجود را درمان نمیکند.
آیا واکسن گارداسیل باعث منفی شدن تست HPV میشود؟
خیر. واکسن برای پاککردن عفونت موجود طراحی نشده است. منفی شدن تست در آینده بیشتر به روند طبیعی کنترل و پاکسازی ویروس توسط سیستم ایمنی و عوامل فردی مربوط است.
آیا بعد از درمان زگیل تناسلی باید واکسن بزنیم؟
سابقه زگیل مانع مطلق واکسیناسیون نیست. تصمیم بر اساس سن، سابقه دوزها و احتمال مواجهه با تیپهای دیگر گرفته میشود.
آیا مردی که زگیل تناسلی داشته میتواند گارداسیل بزند؟
بله. در صورت قرار داشتن در محدوده سنی و شرایط مناسب، سابقه زگیل به تنهایی مانع واکسیناسیون نیست؛ اما واکسن زگیل موجود را درمان نمیکند.
اگر یک دوز زده باشیم و بعد HPV مثبت شود چه کنیم؟
مثبت شدن HPV معمولاً دلیل قطع خودکار برنامه واکسن نیست. تکمیل دوزها باید طبق سن شروع، نوع واکسن و نظر پزشک انجام شود.
آیا بعد از گارداسیل دیگر غربالگری لازم نیست؟
خیر. زنان واجد شرایط غربالگری باید حتی پس از واکسیناسیون نیز برنامه غربالگری سرطان دهانه رحم را ادامه دهند.
منابع علمی
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر