برای بیشتر افراد در ایران، شهریور و مهر زمان مناسبی برای تزریق واکسن آنفولانزای فصلی (Seasonal Influenza Vaccine) است. هدف این است که حدود ۲ هفته پیش از افزایش جدی گردش ویروس واکسینه شده باشید، چون واکسن معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز زمان میخواهد تا پاسخ ایمنی مؤثر ایجاد شود. اگر مهر را از دست دادهاید، آبان، آذر و حتی زمستان لزوماً «دیر» نیست؛ تا وقتی آنفولانزا در جامعه در گردش است، واکسیناسیون میتواند فایده داشته باشد.
در ایران، تأمین واکسن فصل ۱۴۰۵–۱۴۰۶ از مرداد ۱۴۰۵ در حال پیگیری بوده و وزارت بهداشت بر تأمین واکسن متناسب با سویههای جدید تأکید کرده است. همچنین برای گروههای اولویتدار حدود ۱٫۶ میلیون دوز درخواست شده است. واکسن آنفولانزا یک واکسن سالانه است؛ بنابراین واکسن فصل قبل جای واکسن بهروز فصل جدید را نمیگیرد.
بهترین زمان واکسن آنفولانزا در ایران چه ماهی است؟
ایران در نیمکره شمالی قرار دارد و موجهای اصلی آنفولانزای فصلی معمولاً در نیمه دوم سال و ماههای سردتر اهمیت بیشتری پیدا میکنند. واکسیناسیون در اوایل پاییز یا کمی پیش از آن به بدن فرصت میدهد پیش از افزایش گردش ویروس آنتیبادی و پاسخ ایمنی ایجاد کند.
| زمان تزریق |
ارزیابی عملی |
| شهریور |
مناسب، بهخصوص از نیمه دوم ماه یا زمانی که احتمال میدهید بعداً دسترسی سختتر شود |
| مهر |
برای بیشتر افراد یکی از بهترین زمانها؛ نه خیلی زود و نه پس از شروع گسترده فصل |
| آبان و آذر |
هنوز میتواند مفید باشد، بهویژه اگر واکسن نزدهاید و ویروس در گردش است |
| زمستان |
در صورت ادامه گردش ویروس میتواند سود داشته باشد؛ فقط ۱۰ تا ۱۴ روز برای شکلگیری حفاظت زمان لازم است |
پس اگر میپرسید واکسن آنفولانزا را شهریور بزنیم یا مهر؟ برای بیشتر بزرگسالان هر دو بازه مناسباند. تزریق خیلی زود ممکن است باعث شود بخشی از حفاظت در انتهای فصل کاهش پیدا کند؛ موضوعی که بهخصوص در سالمندان اهمیت بیشتری دارد.
آیا آبان و آذر برای تزریق واکسن دیر است؟
خیر. از دست دادن بازه ایدهآل به معنی بیفایده شدن واکسن نیست. اگر هنوز واکسن نزدهاید و آنفولانزا در گردش است، تزریق دیرهنگام معمولاً بهتر از واکسن نزدن است. فقط در روزهای نخست پس از تزریق هنوز نباید روی حفاظت کامل حساب کرد. واکسیناسیون حتی در ماههای دیرتر فصل، تا زمانی که ویروس در گردش باشد، میتواند محافظت ایجاد کند.
واکسن آنفولانزا چند روز بعد اثر میکند؟
زمان اثر واکسن آنفولانزا معمولاً حدود ۲ هفته است. پاسخ ایمنی قابلتوجه طی ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تزریق شکل میگیرد؛ زیرا سیستم ایمنی باید آنتیژنهای واکسن را شناسایی کند و آنتیبادیهای اختصاصی بسازد.
در بعضی کودکان ۶ ماه تا ۸ سال، بسته به سابقه واکسیناسیون قبلی، ممکن است در یک فصل ۲ دوز واکسن با فاصله حداقل ۴ هفته لازم باشد. برای این کودکان زمانبندی باید زودتر شروع شود تا فرصت کافی برای دریافت دوز دوم وجود داشته باشد.
واکسن آنفولانزا چقدر مؤثر است؟
اثربخشی واکسن آنفولانزا یا Vaccine Effectiveness (VE) یک درصد ثابت و همیشگی ندارد. این عدد با سن، وضعیت سیستم ایمنی، بیماریهای زمینهای، نوع واکسن و مهمتر از همه میزان تطابق سویههای واکسن با ویروسهای در حال گردش تغییر میکند.
عدد ۴۰ تا ۶۰ درصد که زیاد درباره واکسن آنفولانزا شنیده میشود، یک برآورد کلی است و نباید آن را تضمین قطعی برای همه فصلها دانست.
برای مثال در فصل ۲۰۲۵–۲۰۲۶ آمریکا، همزمان با گردش یک ویروس A(H3N2) دارای تغییر آنتیژنی، برآوردهای موقت اثربخشی واکسن در کاهش مراجعات سرپایی حدود ۲۴ تا ۳۶ درصد و در کاهش بستری مرتبط با آنفولانزا حدود ۳۱ درصد بود. این نمونه نشان میدهد عملکرد واکسن میتواند از یک سال به سال دیگر متفاوت باشد.
ارزش واکسن فقط در جلوگیری کامل از ابتلا نیست. واکسیناسیون میتواند احتمال بیماری علامتدار، مراجعه پزشکی و پیامدهای شدید را نیز کاهش دهد. بنابراین ممکن است فرد واکسینهشده باز هم آنفولانزا بگیرد، اما همچنان از حفاظت واکسن در برابر بیماری شدیدتر سود ببرد.
چرا با وجود واکسن باز هم آنفولانزا میگیریم؟
ممکن است فرد پیش از تکمیل ۱۰ تا ۱۴ روز لازم برای ایجاد ایمنی در معرض ویروس قرار گرفته باشد، سویه در گردش با سویه واکسن تطابق کامل نداشته باشد یا پاسخ ایمنی در سالمندان و افراد دارای نقص ایمنی ضعیفتر باشد. از طرف دیگر، بسیاری از عفونتهای تنفسی شبیه آنفولانزا هستند؛ COVID-19، ویروس سینسیشیال تنفسی (RSV) و راینوویروس با واکسن آنفولانزا پیشگیری نمیشوند. بنابراین تب، سرفه و بدندرد پس از واکسن بهتنهایی ثابت نمیکند که «واکسن اثر نکرده است».
واکسن آنفولانزا چند ماه ایمنی ایجاد میکند؟
برای ایمنی بعد از واکسن عدد دقیقی مانند «۶ ماه برای همه» وجود ندارد. حفاظت پس از واکسیناسیون شکل میگیرد و طی ماهها بهتدریج کاهش پیدا میکند. سرعت کاهش ایمنی با سن، شرایط سلامت فرد و نوع ویروس متفاوت است.
از نظر عملی، واکسن آنفولانزا برای محافظت در یک فصل آنفولانزا طراحی شده است، نه برای چند سال. به همین دلیل زمان تزریق اهمیت دارد؛ تزریق بسیار زودهنگام ممکن است حفاظت کمتری برای انتهای فصل باقی بگذارد و تزریق بیش از حد دیر نیز باعث میشود بخشی از فصل را بدون حفاظت سپری کنید.
چرا هر سال باید واکسن جدید زد؟
دو دلیل اصلی وجود دارد. نخست اینکه ویروسهای آنفولانزا مرتب تغییر میکنند. این تغییرات تدریجی با عنوان تغییر آنتیژنی (Antigenic Drift) شناخته میشوند و باعث میشوند ترکیب واکسن متناسب با سویههای مورد انتظار هر فصل بازنگری شود.
برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی نیز سازمان جهانی بهداشت ترکیب جدیدی برای واکسنهای فصلی پیشنهاد کرده است و اجزای واکسن نسبت به فصل قبل بهروزرسانی شدهاند. دلیل دوم نیز کاهش تدریجی ایمنی حاصل از واکسن در طول زمان است.
واکسن سال قبل را میتوان امسال تزریق کرد؟
خیر. واکسن باقیمانده از فصل گذشته انتخاب مناسبی برای فصل جدید نیست. علاوه بر تاریخ انقضا و شرایط نگهداری، ترکیب سویههای واکسن ممکن است تغییر کرده باشد و ایمنی حاصل از واکسن سال گذشته نیز در طول زمان کاهش مییابد. واکسن مورد استفاده باید مربوط به فصل جاری و دارای مجوز باشد.
در ایران نیز واکسن باید از داروخانهها و مسیر رسمی توزیع تهیه شود و خرید واکسن خارج از شبکه رسمی، با منبع یا شرایط نگهداری نامشخص، انتخاب ایمنی نیست.
چه کسانی باید واکسیناسیون را جدیتر بگیرند؟
در راهنماهای بینالمللی، واکسیناسیون سالانه آنفولانزا برای افراد ۶ ماهه و بالاتر که منع پزشکی ندارند توصیه میشود. در ایران، برنامه تأمین دولتی و اولویتبندی واکسن با توجه به سیاستهای همان سال انجام میشود و در برنامه اعلامشده برای ۱۴۰۵، کارکنان بهداشت و درمان، مادران باردار و برخی گروههای پرخطر در اولویت قرار گرفتهاند. سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن یا نقص ایمنی نیز در معرض خطر بیشتری از عوارض شدید آنفولانزا قرار دارند.
واکسن آنفولانزای غیرفعال در دوران بارداری قابل استفاده است و در راهنماهای معتبر در هر سهماهه بارداری توصیه میشود. انتخاب فرآورده باید متناسب با سن، بارداری، بیماریهای زمینهای و واکسنهای مجاز و موجود در ایران انجام شود.
چه زمانی تزریق واکسن را عقب بیندازیم؟
سرماخوردگی خفیف معمولاً مانع قطعی واکسیناسیون نیست، اما در بیماری حاد متوسط تا شدید، با یا بدون تب، بهتر است زمان واکسیناسیون پس از ارزیابی پزشک تعیین شود. همچنین اگر سابقه واکنش آلرژیک شدید به واکسن قبلی یا اجزای آن دارید یا طی ۶ هفته پس از واکسن قبلی دچار سندرم گیلنباره (Guillain–Barré Syndrome یا GBS) شدهاید، پیش از واکسیناسیون با پزشک مشورت کنید.
آیا واکسن آنفولانزا باعث بیماری میشود؟
واکسن تزریقی غیرفعال (Inactivated Influenza Vaccine یا IIV) نمیتواند آنفولانزا ایجاد کند. درد یا تورم محل تزریق، خستگی، سردرد، تب خفیف یا درد عضلانی ممکن است مدت کوتاهی پس از تزریق ایجاد شود، اما این علائم به معنی ابتلا به آنفولانزا نیستند.
اگر چند روز پس از تزریق بیمار شوید، تماس با ویروس پیش از تزریق، ابتلا در فاصله دو هفتهای پیش از تکمیل ایمنی یا ابتلا به یک ویروس تنفسی دیگر توضیح محتملتری است.
واکسن آنفولانزا یا تقویت سیستم ایمنی؟
این دو جایگزین یکدیگر نیستند. خواب کافی، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، کنترل مناسب بیماریهای مزمن و ترک دخانیات برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی مهماند؛ اما هیچ مکمل، ویتامین یا روش عمومی موسوم به «تقویت سیستم ایمنی» جای واکسیناسیون اختصاصی علیه آنفولانزا را نمیگیرد.
واکسن، سیستم ایمنی تطبیقی یا Adaptive Immunity را برای شناسایی آنتیژنهای مشخص ویروس آماده میکند. بنابراین رویکرد منطقی، واکسیناسیون مناسب در کنار سبک زندگی سالم و رعایت اصول پیشگیری از عفونتهای تنفسی است.
تفاوت واکسن آنفولانزا با واکسن کرونا و RSV چیست؟
این واکسنها سه عامل متفاوت را هدف قرار میدهند. واکسن آنفولانزا علیه سویههای منتخب Influenza A و Influenza B همان فصل ساخته میشود. واکسن COVID-19 علیه SARS-CoV-2 است و واکسن RSV نیز Respiratory Syncytial Virus را هدف میگیرد. دریافت واکسن آنفولانزا در برابر کرونا یا RSV ایمنی ایجاد نمیکند و برعکس.
زمانبندی واکسنهای COVID-19 و RSV باید بر اساس سن، بارداری، عوامل خطر، فرآوردههای در دسترس و دستورالعملهای بهروز همان سال مشخص شود.
تزریق همزمان واکسن آنفولانزا و سایر واکسنها
از نظر اصول ایمنسازی، واکسن آنفولانزای تزریقی را میتوان در همان مراجعه با بسیاری از واکسنهای دیگر، از جمله واکسن COVID-19 و در افراد واجد شرایط با واکسن RSV، در محلهای جداگانه تزریق کرد. اگر این واکسنها در روزهای متفاوت دریافت شوند، برای واکسنهای غیرزنده معمولاً فاصله حداقلی اجباری وجود ندارد.
جمعبندی؛ چه ماهی واکسن آنفولانزا بزنیم؟
برای بیشتر افراد در ایران، شهریور و مهر بهترین بازه عملی برای واکسن آنفولانزا است و مهر را میتوان یکی از مناسبترین زمانها دانست. واکسن حدود ۱۰ تا ۱۴ روز بعد به سطح مؤثرتری از حفاظت میرسد، ایمنی آن طی ماهها بهتدریج کاهش مییابد و به دلیل همین کاهش ایمنی و تغییر سویههای ویروس باید هر سال واکسن فصل جدید دریافت شود.
اگر آبان، آذر یا حتی زمستان رسیده و هنوز واکسن نزدهاید، صرفاً به دلیل «دیر شدن» از واکسیناسیون منصرف نشوید؛ تا زمانی که آنفولانزا در گردش باشد، دریافت واکسن میتواند مفید باشد. برای سالمندان، زنان باردار، کودکان و افراد دارای بیماری مزمن یا نقص ایمنی، انتخاب زمان و نوع واکسن بهتر است با مشورت پزشک انجام شود.
اگر درباره مناسب بودن واکسن برای خود یا یکی از اعضای خانواده، زمان تزریق با توجه به بیماری زمینهای یا شرایط بیمار در منزل سؤال دارید، میتوانید برای مشاوره پزشکی و هماهنگی خدمات سلامت در منزل با تیم درمانی تماس بگیرید.
پرسشهای پرتکرار
واکسن آنفولانزا چند روز بعد اثر میکند؟
معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تزریق زمان لازم است تا پاسخ ایمنی محافظتی شکل بگیرد.
آیا هر سال باید واکسن آنفولانزا زد؟
بله. هم ویروس آنفولانزا تغییر میکند و هم ایمنی حاصل از واکسن با گذشت زمان کاهش مییابد.
واکسن آنفولانزا چند ماه ایمنی میدهد؟
عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. حفاظت طی ماهها کاهش پیدا میکند و واکسن برای محافظت در یک فصل طراحی میشود.
آیا واکسن سال قبل هنوز اثر دارد؟
ممکن است مقداری ایمنی از سال قبل باقی مانده باشد، اما برای فصل جدید کافی و قابل اتکا نیست. واکسن فصل جاری توصیه میشود.
آیا میتوان در زمستان واکسن آنفولانزا زد؟
بله. اگر ویروس هنوز در گردش باشد، واکسیناسیون در زمستان نیز میتواند مفید باشد.
آیا واکسن آنفولانزا باعث آنفولانزا میشود؟
واکسن تزریقی غیرفعال نمیتواند آنفولانزا ایجاد کند. عوارض خفیف و کوتاهمدت مانند درد محل تزریق یا تب خفیف ممکن است رخ دهد.
منابع معتبر
- سازمان جهانی بهداشت
- سازمان جهانی بهداشت، دفتر منطقهای مدیترانه شرقی
- مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا
- اطلاعات کلیدی واکسن فصلی آنفولانزا و زمان ایجاد ایمنی
- خبرگزاری ایسنا -تأمین واکسن آنفولانزای ۱۴۰۵
- دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی - راهنمای تزریق واکسن آنفولانزا
خدمات پاراکلینیکی
فرم ارسال نظر