وقتی برگه اکوکاردیوگرافی را میگیرید، معمولاً با مجموعهای از حروف و عددها مثل EF، LVEF، LVEDD، PAP، PASP، TR، MR، E/A و E/e′ روبهرو میشوید. طبیعی است که اولین سؤال این باشد: «نتیجه اکو قلب من خوب است یا نه؟» پاسخ فقط با یک عدد مشخص نمیشود. تفسیر جواب اکو قلب باید با سن، جنس، جثه، فشار خون، علائم، سابقه بیماری قلبی یا ریوی و علت انجام اکو کنار هم قرار بگیرد.
اکوکاردیوگرافی یا Echocardiography با امواج اولتراسوند، اندازه حفرههای قلب، قدرت پمپاژ، دریچهها و حرکت دیوارهها را بررسی میکند.
خلاصه سریع تفسیر جواب اکو قلب
| پارامتر |
معنی ساده |
نکته مهم |
| EF یا LVEF |
درصد خون خارجشده از بطن چپ در هر انقباض |
حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد معمولاً حفظشده است؛ رنج آزمایشگاه مهم است |
| LVEDD |
قطر داخلی بطن چپ در پایان دیاستول |
باید با جنس و اندازه بدن تفسیر شود |
| PASP یا RVSP |
برآورد فشار سیستولیک شریان ریوی |
بالا بودن آن بهتنهایی تشخیص قطعی فشار خون ریوی نیست |
| TRV |
سرعت جت نارسایی سهلتی |
برای برآورد احتمال فشار خون ریوی استفاده میشود |
| E/A و E/e′ |
شاخصهای پر شدن و شل شدن بطن چپ |
در بررسی عملکرد دیاستولیک مهماند |
| TAPSE |
شاخص عملکرد طولی بطن راست |
برای ارزیابی عملکرد بطن راست کاربرد دارد |
| MR، TR، AR، PR |
نشت دریچههای قلب |
شدت Mild، Moderate یا Severe اهمیت بالینی را تغییر میدهد |
یک نکته کلیدی این است که اکوی طبیعی فقط به معنی EF طبیعی نیست. ممکن است EF حفظ شده باشد اما اختلال دیاستولیک، بیماری دریچهای یا فشار ریوی بالا وجود داشته باشد.
عدد EF در اکو قلب چیست؟
EF مخفف Ejection Fraction و LVEF مخفف Left Ventricular Ejection Fraction است. این عدد نشان میدهد چه درصدی از خون موجود در بطن چپ، در هر انقباض خارج میشود. برای مثال EF برابر ۶۰ درصد یعنی تقریباً ۶۰ درصد حجم خون پایان دیاستول در هر ضربان از بطن چپ خارج میشود.
محدوده حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد یا ۵۵ تا ۷۰ درصد معمولاً بهعنوان عملکرد سیستولیک حفظشده در نظر گرفته میشود. حد پایین طبیعی میتواند با روش اندازهگیری و جنس تفاوت داشته باشد؛ پس اعداد مرزی باید با کل گزارش تفسیر شوند.
بهطور ساده، EF بین ۴۱ تا ۴۹ درصد کاهش خفیف یا Mildly Reduced محسوب میشود و EF برابر یا کمتر از ۴۰ درصد نشاندهنده کاهش واضح عملکرد پمپاژی است. همچنین EF طبیعی، نارسایی قلبی را بهطور کامل رد نمیکند؛ در Heart Failure with Preserved Ejection Fraction یا HFpEF، EF حفظ شده اما بطن چپ ممکن است سفت باشد و بهخوبی پر نشود.
LVEF با EF چه تفاوتی دارد؟
در بسیاری از گزارشها، EF و LVEF به کسر جهشی بطن چپ اشاره میکنند. RVEF یعنی Right Ventricular Ejection Fraction یا کسر جهشی بطن راست.
LVEDD در اکو قلب چیست؟
LVEDD مخفف Left Ventricular End-Diastolic Diameter است؛ یعنی قطر داخلی بطن چپ در پایان دیاستول، زمانی که بطن بیشترین میزان پرشدگی را دارد. این عدد کمک میکند مشخص شود بطن چپ از نظر اندازه طبیعی یا گشاد شده است.
در بزرگسالان، محدوده مرجع کلاسیک LVEDD حدود ۴٫۲ تا ۵٫۸ سانتیمتر در مردان و ۳٫۸ تا ۵٫۲ سانتیمتر در زنان است. جثه بیمار مهم است و گاهی شاخصکردن اندازه به Body Surface Area یا BSA دقیقتر است.
بالا بودن LVEDD میتواند در بعضی انواع کاردیومیوپاتی، نارسایی مزمن دریچه میترال یا آئورت و نارسایی قلب دیده شود، اما بهتنهایی علت را مشخص نمیکند. LVEDD باید در کنار LVESD، حجمهای بطن، EF، ضخامت دیواره و وضعیت دریچهها تفسیر شود.
فشار ریه در اکو چیست؟
عبارت «فشار ریه» در گزارش اکو معمولاً به برآورد فشار شریان ریوی اشاره دارد و ممکن است با PAP، PASP، sPAP یا RVSP نوشته شود.
PAP یعنی Pulmonary Artery Pressure.
PASP یعنی Pulmonary Artery Systolic Pressure یا فشار سیستولیک شریان ریوی.
RVSP یعنی Right Ventricular Systolic Pressure یا فشار سیستولیک بطن راست.
اگر تنگی مسیر خروجی بطن راست یا دریچه ریوی وجود نداشته باشد، RVSP معمولاً تقریب مناسبی از PASP است.
این فشار در اکو اغلب از سرعت جت نارسایی دریچه سهلتی یا TR Velocity و برآورد فشار دهلیز راست محاسبه میشود؛ بنابراین اندازهگیری مستقیم نیست. طبق راهنمای ۲۰۲۵ انجمن اکوکاردیوگرافی آمریکا، RVSP تا حدود ۳۴ میلیمتر جیوه در محدوده مرجع قرار میگیرد و ۳۵ میلیمتر جیوه یا بیشتر معمولاً غیرطبیعی در نظر گرفته میشود، هرچند سن، جثه و کیفیت اندازهگیری بر تفسیر اثر دارند.
آیا PAP یا PASP بالا یعنی فشار خون ریوی قطعی است؟
خیر. این یکی از مهمترین نکات در تفسیر نتیجه اکو قلب است. برای مثال PASP برابر ۴۰ میلیمتر جیوه بهتنهایی به معنی تشخیص قطعی Pulmonary Hypertension یا PH نیست.
اکو برای تعیین «احتمال» فشار خون ریوی بسیار مهم است، اما تشخیص همودینامیک قطعی با Right Heart Catheterization یا کاتتریسم قلب راست انجام میشود. تعریف فعلی PH بر پایه میانگین فشار شریان ریوی یا mPAP بیش از ۲۰ میلیمتر جیوه در استراحت است. این عدد با PASP گزارششده در اکو یکی نیست و نباید مستقیم با آن مقایسه شود.
در راهنماهای جدید، TRV نیز اهمیت دارد. سرعت TR حدود ۲٫۸ تا ۲٫۹ متر بر ثانیه یا بالاتر میتواند احتمال PH را بیشتر کند، بهویژه اگر نشانههای دیگری مثل بزرگ شدن بطن یا دهلیز راست، تغییر شکل سپتوم، اتساع شریان ریوی یا اختلال عملکرد بطن راست وجود داشته باشد. به همین دلیل قضاوت درباره فشار خون ریوی فقط با عدد PASP روش دقیقی نیست.
بالا بودن فشار ریه در اکو چه علتهایی دارد؟
افزایش فشار برآوردشده شریان ریوی میتواند با بیماریهای سمت چپ قلب، اختلال دیاستولیک، بیماری دریچه میترال، بیماریهای مزمن ریوی، کاهش اکسیژن، آمبولی مزمن ریه، بیماریهای عروق ریوی و برخی نقایص مادرزادی قلب مرتبط باشد.
به همین دلیل مصرف خودسرانه داروهای تخصصی فشار خون ریوی فقط بر اساس یک عدد در برگه اکو کار درستی نیست؛ ابتدا باید علت مشخص شود.
E/A و E/e′ در اکو چه هستند؟
این شاخصها برای بررسی Diastolic Function یا عملکرد دیاستولیک بطن چپ استفاده میشوند.
E و A دو موج جریان خون از دهلیز چپ به بطن چپ هستند. نسبت E/A با سن تغییر میکند و بهتنهایی کافی نیست. e′ سرعت حرکت حلقه میترال در Tissue Doppler Imaging یا TDI است و کاهش آن میتواند با اختلال شلشدن بطن چپ همراه باشد.
در راهنمای بهروز ۲۰۲۵، متوسط E/e′ بیشتر از ۱۴ یکی از شاخصهای مؤید افزایش فشار پرشدگی بطن چپ است. LAVI بیشتر از ۳۴ میلیلیتر بر متر مربع نیز یکی از نشانههای ساختاری مهم است. همچنین e′ سپتال ۶ سانتیمتر بر ثانیه یا کمتر، e′ لترال ۷ یا کمتر و متوسط e′ حدود ۶٫۵ یا کمتر میتوانند به نفع اختلال شلشدن باشند؛ البته این متغیرها باید بهصورت ترکیبی بررسی شوند.
معنی اصطلاحات رایج در جواب اکو قلب
MR یا Mitral Regurgitation یعنی نارسایی دریچه میترال، TR یا Tricuspid Regurgitation نارسایی دریچه سهلتی، AR یا Aortic Regurgitation نارسایی آئورت و PR یا PI نارسایی دریچه ریوی است. واژههای Trivial و Mild شدت بسیار کم یا خفیف را نشان میدهند. اهمیت واقعی هر نشت به شدت، اندازه حفرههای قلب و علائم بیمار بستگی دارد.
AS و MS بهترتیب Aortic Stenosis و Mitral Stenosis یا تنگی دریچه آئورت و میترال هستند. RWMA مخفف Regional Wall Motion Abnormality یا اختلال حرکت بخشی از دیواره قلب است و میتواند در زمینه ایسکمی، سکته قبلی یا بعضی بیماریهای عضله قلب دیده شود.
IVS ضخامت سپتوم بین دو بطن و PWT یا PW ضخامت دیواره خلفی بطن چپ را نشان میدهد. TAPSE شاخصی از عملکرد طولی بطن راست است. IVC یا ورید اجوف تحتانی نیز برای تخمین Right Atrial Pressure یا RAP بررسی میشود.
Mild MR یا Mild TR نگرانکننده است؟
نشت خفیف برخی دریچهها در بسیاری از افراد دیده میشود. بنابراین Mild MR، Mild TR یا Mild PR بهتنهایی الزاماً خطرناک نیست؛ اهمیت آن با بزرگ شدن حفرهها، کاهش عملکرد قلب، افزایش فشار ریه یا وجود علائم بیشتر میشود.
اگر در گزارش Moderate یا Severe نوشته شده یا پزشک به تغییر اندازه بطنها و دهلیزها اشاره کرده است، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.
یک نمونه ساده از تفسیر نتیجه اکو
فرض کنید در گزارش نوشته شده است:
LVEF: 60%
LVEDD: 4.9 cm
Normal RV size and function
Mild TR
Estimated PASP: 28 mmHg
No RWMA
در یک بزرگسال، چنین مجموعهای معمولاً به نفع قدرت پمپاژ حفظشده بطن چپ، اندازه قابلقبول LV، عملکرد مناسب بطن راست و فشار ریوی غیرمرتفع است. Mild TR نیز در نبود سایر یافتههای غیرطبیعی اغلب اهمیت زیادی ندارد.
اما اگر همین گزارش همراه با PASP بالا، اتساع RV، TAPSE پایین، EF کاهشیافته یا نارسایی دریچهای متوسط تا شدید باشد، تفسیر و برنامه پیگیری متفاوت میشود.
چه زمانی نتیجه اکو نیاز به پیگیری سریع دارد؟
اگر در گزارش EF بهطور واضح پایین، نارسایی دریچهای شدید، اختلال قابلتوجه بطن راست، افزایش زیاد فشار ریوی، مایع قابلتوجه دور قلب، لخته یا توده داخل قلب یا اختلال جدید حرکت دیواره ذکر شده است، پیگیری با متخصص قلب را به تعویق نیندازید.
همچنین اگر درد یا فشار شدید قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا ناگهانی، غش، کبودی یا افت هوشیاری دارید، منتظر نوبت اکو یا تفسیر آنلاین نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
اکو قلب در منزل برای چه افرادی مناسب است؟
اکوی ترانستوراسیک یا Transthoracic Echocardiography – TTE در بسیاری از بیماران میتواند با دستگاه پرتابل در منزل انجام شود؛ بهویژه برای سالمندان، افراد کمتوان یا کسانی که جابهجایی برایشان دشوار است. اعتبار نتیجه به کیفیت دستگاه، انجام استاندارد اندازهگیریها و تفسیر پزشک وابسته است.
برای بررسی دورهای EF، دریچهها یا فشار برآوردشده ریوی، اکو در منزل میتواند در بیمار مناسب کاربردی باشد؛ اما در علائم اورژانسی، ارزیابی در مرکز درمانی اولویت دارد. برای هماهنگی اکو قلب در منزل و بررسی اینکه این خدمت برای شرایط بیمار مناسب است، میتوان پیش از اعزام تیم با مرکز درمانی مشورت کرد.
سوالات متداول درباره نتیجه اکو قلب
EF قلب ۶۰ درصد خوب است؟
در اغلب بزرگسالان، EF حدود ۶۰ درصد در محدوده طبیعی یا حفظشده قرار میگیرد؛ البته نتیجه نهایی به سایر یافتههای اکو و علائم بستگی دارد.
فشار ریه ۳۵ در اکو زیاد است؟
RVSP یا PASP حدود ۳۵ میلیمتر جیوه یا بیشتر میتواند غیرطبیعی تلقی شود، اما یک عدد مرزی بهتنهایی تشخیص قطعی PH نیست. کیفیت TRV، وضعیت بطن راست و سایر نشانههای اکو نیز باید بررسی شوند.
PAP و PASP یکی هستند؟
خیر. PAP اصطلاح کلی فشار شریان ریوی است و PASP فقط فشار سیستولیک شریان ریوی را نشان میدهد. در بعضی گزارشها PAP بهصورت غیررسمی برای PASP تخمینی به کار میرود.
آیا اکو گرفتگی عروق کرونر را نشان میدهد؟
اکوی معمولی عروق کرونر را مستقیماً مانند آنژیوگرافی بررسی نمیکند، اما ممکن است اثر ایسکمی یا سکته قبلی را به شکل اختلال حرکت دیواره یا کاهش عملکرد نشان دهد.
جمعبندی
برای تفسیر نتیجه اکو قلب، هیچ عددی را جدا از بقیه گزارش معنا نکنید. EF یا LVEF قدرت پمپاژ بطن چپ را نشان میدهد، LVEDD اندازه بطن چپ در پایان پرشدن را توصیف میکند و PAP/PASP یا RVSP برآوردی از فشار سمت راست قلب و شریان ریوی ارائه میدهد. در کنار این موارد، عملکرد دیاستولیک، دریچهها، بطن راست، TAPSE، TRV و حرکت دیوارهها تصویر کاملتری میسازند.
اگر عددی خارج از محدوده دیدهاید، گزارش کامل اکو همراه با علائم، فشار خون، داروها و سابقه پزشکی باید توسط پزشک بررسی شود؛ نه اینکه یک عدد بهتنهایی مبنای نگرانی یا درمان قرار گیرد.
منابع علمی
فرم ارسال نظر