برای سالمندی که به سختی راه میرود، بیماری که روی تخت بستری است یا فردی که به دلیل شکستگی، سکته، جراحی یا بیماریهای عصبی توان جابهجایی محدودی دارد، رفتن به مرکز تصویربرداری فقط یک رفتوآمد ساده نیست. انتقال از تخت به ویلچر یا برانکارد، استفاده از آمبولانس، انتظار در مرکز درمانی و سپس بازگشت به خانه ممکن است با درد، خستگی و فشار قابل توجهی همراه باشد.
رادیولوژی در منزل برای سالمندان و بیماران کمتوان با استفاده از دستگاه رادیولوژی پرتابل یا Portable X-ray امکان انجام برخی تصویربرداریهای ساده را در محل زندگی بیمار فراهم میکند. این خدمت بهخصوص زمانی ارزشمند است که برای گرفتن یک رادیوگرافی ساده، جابهجایی بیمار دشوار باشد.
اهمیت چنین خدماتی در ایران نیز رو به افزایش است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره سالمندی جمعیت ایران، اکنون بیش از ۱۰ درصد جمعیت کشور ۶۰ سال یا بیشتر سن دارند و پیشبینی میشود سهم افراد بالای ۶۰ سال تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۲۷.۹ درصد برسد. بنابراین دسترسی سالمندان به خدمات تشخیصی در محل زندگی، در آینده اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
رادیولوژی در منزل برای سالمندان چیست؟
در رادیولوژی در منزل که با نامهای Mobile Radiography، Portable Radiography یا Portable X-ray نیز شناخته میشود، دستگاه قابل حمل تصویربرداری به محل بیمار منتقل میشود و رادیوگرافی ساده با اشعه ایکس یا X-ray بدون مراجعه بیمار به مرکز رادیولوژی انجام میگیرد.
در سیستمهای دیجیتال، تصویر روی آشکارساز دیجیتال یا Digital Detector ثبت میشود. کیفیت تصویر بررسی شده و فایل برای ارزیابی و گزارش در اختیار متخصص رادیولوژی یا Radiologist قرار میگیرد.
در آییننامه منتشرشده در وبسایت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی اراک برای مراکز ارائه خدمات و مراقبتهای بالینی در منزل نیز «رادیوگرافی پرتابل» در گروه اقدامات تشخیصی اولیه قابل انجام در منزل با دستور پزشک ذکر شده است. به همین دلیل بهتر است درخواست تصویربرداری براساس ارزیابی و دستور پزشک و از طریق مرکز دارای مجوز انجام شود.
رادیولوژی در منزل بیشتر برای چه بیمارانی مناسب است؟
این خدمت صرفاً مخصوص سالمندان نیست. مهمترین گروههایی که ممکن است از تصویربرداری در منزل بدون جابهجایی بیمار سود ببرند عبارتاند از:
- سالمندان دارای ضعف، مشکلات تعادلی یا محدودیت حرکتی
- بیماران بستری در منزل
- بیماران وابسته به تخت یا ویلچر
- افراد دچار فلج، ضایعات نخاعی یا بیماریهای عصبی ـ عضلانی
- بیماران پس از سکته مغزی
- بیماران مبتلا به دمانس یا آلزایمر که انتقال آنها دشوار است
- بیماران در دوره نقاهت بعد از جراحی
- افراد دارای درد شدید هنگام حرکت
- بیماران بستری در آسایشگاه سالمندان یا مراکز مراقبت طولانیمدت
- بیمارانی که انتقال آنها نیازمند آمبولانس یا چند همراه است
مطالعات انجامشده در مراکز نگهداری سالمندان نشان دادهاند که استفاده مناسب از رادیولوژی سیار میتواند تعداد برخی انتقالهای غیرضروری به بیمارستان را کاهش دهد و دسترسی بیمار به تصویربرداری را آسانتر کند. البته کیفیت و ایمنی خدمت باید همانند تصویربرداری استاندارد مورد توجه قرار گیرد.
چه رادیولوژیهایی را میتوان در منزل انجام داد؟
امکانات دقیق به دستگاه، وضعیت بیمار، محل تصویربرداری و دستور پزشک بستگی دارد، اما بسیاری از رادیوگرافیهای ساده با دستگاه پرتابل قابل انجام هستند.
| ناحیه مورد بررسی |
کاربردهای متداول |
| قفسه سینه و ریه |
بررسی برخی مشکلات ریوی، عفونت، احتقان یا پیگیری وضعیت قلب و ریه |
| شانه و بازو |
بررسی شکستگی، دررفتگی یا درد پس از ضربه |
| آرنج، ساعد و مچ دست |
بررسی شکستگی و آسیبهای استخوانی |
| لگن و مفصل ران |
ارزیابی اولیه برخی آسیبها و مشکلات استخوانی |
| زانو |
بررسی شکستگی، آسیب و برخی تغییرات مفصلی |
| ساق، مچ و کف پا |
بررسی ضربه، ترک یا شکستگی |
| برخی قسمتهای ستون فقرات |
در موارد منتخب و در صورت امکان تصویربرداری مناسب |
| پیگیری بعد از جراحی |
کنترل برخی استخوانها، مفاصل یا تجهیزات ارتوپدی طبق درخواست پزشک |
امکان گرفتن یک تصویر به معنی مناسب بودن رادیولوژی برای هر بیماری نیست. انتخاب نوع تصویربرداری باید بر اساس سؤال بالینی پزشک انجام شود.
رادیولوژی بیمار بستری در منزل چه مزیتی دارد؟
بیماری که مدت طولانی روی تخت قرار دارد ممکن است برای هر انتقال به آمبولانس، برانکارد و چند نفر نیروی کمکی نیاز داشته باشد. اگر هدف پزشک یک رادیوگرافی ساده باشد، انتقال کامل بیمار به مرکز تصویربرداری گاهی فشار بیشتری از خود آزمایش ایجاد میکند.
در چنین شرایطی، رادیولوژی بیمار بستری در منزل میتواند امکان بررسی اولیه برخی مشکلات قفسه سینه، استخوانها یا مفاصل را فراهم کند و تصاویر برای پزشک معالج ارسال شود.
این موضوع بهخصوص برای بیماران دارای زخم بستر، درد شدید، محدودیت حرکتی، اکسیژنتراپی یا نیاز به مراقبت مداوم اهمیت دارد.
رادیولوژی در منزل برای سالمندان چه تفاوتی ایجاد میکند؟
سالمندان معمولاً بیش از افراد جوان با آرتروز، پوکی استخوان، ضعف عضلانی، اختلال تعادل و بیماریهای همزمان مواجه هستند. انتقال چنین بیماری از تخت به خودرو و سپس میز رادیولوژی ممکن است دشوار باشد.
انجام تصویربرداری در محیط آشنای منزل، مخصوصاً برای سالمندان مبتلا به اختلال شناختی یا دمانس، میتواند از استرس ناشی از تغییر محیط نیز کم کند.
با این حال، هدف اصلی رادیولوژی منزل صرفاً «راحتی» نیست؛ مهمتر از آن، فراهم کردن دسترسی به یک بررسی تشخیصی ضروری در شرایطی است که انتقال بیمار دشوار است.
رادیولوژی در آسایشگاه سالمندان
رادیولوژی در آسایشگاه سالمندان یا مراکز مراقبت طولانیمدت یکی از کاربردهای شناختهشده Mobile X-ray در کشورهای مختلف است.
برای سالمندی که پس از زمین خوردن دچار درد مچ، زانو، شانه یا لگن شده یا پزشک برای او عکس قفسه سینه درخواست کرده است، امکان انجام رادیوگرافی در همان مرکز میتواند از برخی رفتوآمدهای غیرضروری جلوگیری کند.
البته اگر وضعیت بیمار اورژانسی باشد، نباید انجام تصویربرداری در آسایشگاه باعث تأخیر در انتقال او به بیمارستان شود.
رادیولوژی در منزل بعد از جراحی
پس از بعضی جراحیهای ارتوپدی، پزشک ممکن است برای بررسی وضعیت استخوان، مفصل یا تجهیزات بهکاررفته مانند پیچ، پلاک یا پروتز، رادیوگرافی کنترلی درخواست کند.
اگر بیمار اجازه یا توان جابهجایی آسان ندارد، رادیولوژی در منزل بعد از جراحی در بعضی موارد میتواند گزینه مناسبی باشد.
اما نوع و تعداد تصاویر باید دقیقاً مطابق درخواست جراح یا پزشک معالج انجام شود. بعضی بررسیهای بعد از عمل به نماهای خاص یا تصویربرداری پیشرفته نیاز دارند و امکان انجام کامل آنها در منزل وجود ندارد.
رادیولوژی در منزل چگونه انجام میشود؟
معمولاً ابتدا نوع عکس درخواستی، شرح حال مختصر و وضعیت حرکتی بیمار بررسی میشود. نسخه یا درخواست پزشک نیز در صورت نیاز دریافت خواهد شد.
سپس کارشناس تصویربرداری یا Radiologic Technologist / Radiographer دستگاه پرتابل و تجهیزات لازم را به منزل میآورد.
بسته به ناحیه مورد نظر، بیمار ممکن است روی تخت، در حالت نشسته یا در وضعیت مناسب دیگری قرار گیرد. آشکارساز دیجیتال در موقعیت لازم گذاشته شده و تابش برای مدت بسیار کوتاهی انجام میشود.
پس از کنترل کیفیت، تصاویر دیجیتال ذخیره و برای بررسی و گزارش تخصصی ارسال میشوند. در صورت مناسب نبودن کیفیت یک تصویر، ممکن است با اصلاح وضعیت بیمار تکرار محدود تصویر ضروری باشد.
آیا رادیولوژی در منزل برای سالمندان خطرناک است؟
رادیوگرافی ساده از اشعه ایکس یا X-ray استفاده میکند و برخلاف سونوگرافی و MRI دارای پرتو یونیزان است. با این حال، اصل اساسی در تصویربرداری پزشکی این است که بررسی فقط زمانی انجام شود که از نظر پزشکی توجیه داشته باشد و مقدار تابش به اندازهای باشد که تصویر تشخیصی مناسب با کمترین مواجهه لازم ایجاد شود.
این رویکرد با اصول Justification و Optimization و مفهوم ALARA هماهنگ است؛ یعنی میزان مواجهه پرتویی تا حدی که برای رسیدن به هدف تشخیصی منطقی است، پایین نگه داشته شود.
سن بالا بهتنهایی مانعی برای گرفتن رادیوگرافی نیست. نکته مهم این است که عکس بدون دلیل تکرار نشود و نوع تصویربرداری متناسب با سؤال پزشکی انتخاب شود.
آیا کیفیت عکس رادیولوژی پرتابل با مرکز تصویربرداری تفاوت دارد؟
دستگاههای دیجیتال پرتابل امروزی در بسیاری از کاربردها میتوانند تصاویر قابل استفاده برای تشخیص ایجاد کنند، اما شرایط منزل با اتاق اختصاصی رادیولوژی یکسان نیست.
توانایی بیمار برای قرار گرفتن در وضعیت صحیح، وزن و جثه بیمار، نوع ناحیه مورد بررسی، فضای اطراف تخت و نوع دستگاه همگی میتوانند بر کیفیت تصویر اثر بگذارند.
به همین دلیل نباید وعده داد که هر رادیوگرافی با هر تعداد نما حتماً در منزل قابل انجام است. گاهی پس از بررسی شرایط مشخص میشود که تصویربرداری در مرکز مجهز انتخاب دقیقتری است.
چه زمانی رادیولوژی در منزل کافی نیست؟
رادیولوژی پرتابل جایگزین همه خدمات تصویربرداری نیست. CT Scan، MRI، فلوروسکوپی، آنژیوگرافی و بسیاری از تصویربرداریهای تخصصی به تجهیزات ثابت و امکانات مرکز درمانی نیاز دارند.
همچنین طبیعی بودن یک عکس ساده همیشه بیماری مهم را رد نمیکند. برای مثال، در سالمندی که پس از زمین خوردن درد شدید لگن دارد و نمیتواند روی پا بایستد، اگر رادیوگرافی اولیه شکستگی را نشان ندهد ولی شک بالینی همچنان بالا باشد، ممکن است پزشک CT یا MRI درخواست کند.
بنابراین نتیجه رادیولوژی باید در کنار علائم، معاینه و نظر پزشک تفسیر شود.
چه زمانی نباید منتظر رادیولوژی در منزل ماند؟
اگر بیمار دچار وضعیت بالقوه اورژانسی است، اولویت با ارزیابی فوری پزشکی و در صورت نیاز انتقال به بیمارستان است.
از جمله علائم هشدار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تنگی نفس شدید یا ناگهانی
- کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی
- ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال تکلم
- درد شدید قفسه سینه
- خونریزی قابل توجه
- افت شدید فشار خون یا وضعیت عمومی بسیار نامناسب
- تغییر شکل واضح اندام پس از آسیب شدید
- درد شدید لگن پس از سقوط همراه با ناتوانی در ایستادن
- آسیب شدید به سر یا ستون فقرات
در این شرایط، درخواست یک عکس ساده در منزل نباید باعث تأخیر در درمان اورژانسی شود.
برای رادیولوژی بیمار ناتوان در منزل چه آمادگی لازم است؟
برای اکثر رادیوگرافیهای ساده نیاز به ناشتا بودن وجود ندارد. بهتر است نسخه یا درخواست پزشک، مدارک پزشکی مرتبط و تصاویر قبلی در دسترس باشند.
اگر بیمار اکسیژن دریافت میکند، سوند، درن، پانسمان، تراکئوستومی یا تجهیزات دیگری دارد، هنگام ثبت درخواست اطلاع دهید.
همچنین فضای اطراف تخت تا حد امکان آزاد شود تا تجهیزات در موقعیت مناسب قرار گیرند. بیمار را بدون توصیه کارشناس برای گرفتن عکس جابهجا نکنید؛ بهخصوص اگر احتمال شکستگی یا آسیب ستون فقرات وجود دارد.
هزینه رادیولوژی در منزل برای سالمندان به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه معمولاً ثابت و یکسان برای همه بیماران نیست و میتواند بر اساس ناحیه مورد تصویربرداری، تعداد نماها، تعداد رادیوگرافیهای درخواستی، محل بیمار، زمان اعزام و شرایط انجام خدمت متفاوت باشد.
بهتر است هنگام ثبت درخواست، نسخه پزشک یا نام دقیق ناحیه مورد تصویربرداری اعلام شود تا نوع خدمت و هزینه با دقت بیشتری مشخص شود.
هنگام انتخاب مرکز رادیولوژی در منزل به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای بیمار سالمند یا کمتوان، فقط سرعت اعزام مهم نیست. مرکز ارائهدهنده باید بتواند روند خدمت را بهصورت حرفهای مدیریت کند.
وجود مجوزهای لازم، استفاده از نیروی آموزشدیده، دستگاه مناسب، رعایت اصول حفاظت پرتویی، ثبت صحیح مشخصات بیمار، امکان کنترل کیفیت تصویر و ارائه تصاویر و گزارش تخصصی از مهمترین معیارها هستند.
همچنین مرکز باید بتواند تشخیص دهد که چه زمانی انجام رادیولوژی در منزل منطقی نیست و بیمار نیاز به مراجعه یا انتقال به مرکز مجهزتر دارد.
جمعبندی
رادیولوژی سالمندان و بیماران کمتوان در منزل راهکاری برای انجام برخی رادیوگرافیهای ساده بدون تحمیل جابهجایی دشوار به بیمار است. این خدمت میتواند برای سالمندان، بیماران بستری، افراد وابسته به تخت یا ویلچر، بیماران بعد از جراحی و ساکنان آسایشگاهها مفید باشد.
با این حال، رادیولوژی پرتابل باید بر اساس نیاز پزشکی انجام شود و جایگزین CT، MRI یا ارزیابی اورژانسی نیست.
اگر پزشک برای بیمار شما رادیوگرافی درخواست کرده و انتقال او به مرکز تصویربرداری دشوار است، میتوانید برای بررسی امکان انجام رادیولوژی در منزل بدون جابهجایی بیمار با کارشناسان مرکز تماس بگیرید و نوع عکس، وضعیت بیمار و شرایط اعزام را قبل از مراجعه هماهنگ کنید.
سوالات متداول درباره رادیولوژی سالمندان در منزل
آیا برای بیمار کاملاً بستری میتوان رادیولوژی انجام داد؟
در بسیاری از رادیوگرافیهای ساده بله. بسته به نوع عکس، تصویربرداری میتواند در حالی که بیمار روی تخت قرار دارد انجام شود. امکان نهایی انجام خدمت به ناحیه مورد بررسی و وضعیت بیمار بستگی دارد.
آیا برای رادیولوژی در منزل باید بیمار از تخت بلند شود؟
همیشه خیر. بسیاری از تصاویر را میتوان در حالت خوابیده یا نیمهنشسته تهیه کرد. وضعیت مناسب توسط کارشناس و متناسب با نوع تصویر انتخاب میشود.
آیا عکس ریه سالمند در منزل امکانپذیر است؟
رادیوگرافی قفسه سینه یکی از کاربردهای شناختهشده دستگاههای رادیولوژی پرتابل است. با این حال درخواست آن باید بر اساس شرایط بالینی بیمار انجام شود.
آیا برای شکستگی لگن سالمند میتوان در منزل عکس گرفت؟
در برخی شرایط امکان تهیه رادیوگرافی اولیه وجود دارد، اما اگر احتمال شکستگی مهم باشد، طبیعی بودن عکس ساده الزاماً آن را رد نمیکند. در صورت ادامه شک بالینی ممکن است CT یا MRI و ارزیابی بیمارستانی لازم شود.
آیا رادیولوژی در منزل با سونوگرافی در منزل تفاوت دارد؟
بله. رادیولوژی یا X-ray از اشعه ایکس استفاده میکند و بیشتر برای بررسی استخوانها، مفاصل و بعضی مشکلات قفسه سینه کاربرد دارد. سونوگرافی یا Ultrasound از امواج صوتی استفاده میکند و نوع کاربرد آن متفاوت است.
منابع علمی و رسمی
فرم ارسال نظر