برای بیمار سالمند، کمتوان یا فردی که جابهجایی او دشوار است، رادیولوژی پرتابل در منزل میتواند برخی تصاویر ساده اشعه ایکس را در محل تهیه کند. دستگاه Portable X-ray همراه گیرنده دیجیتال به کنار تخت منتقل میشود و تصویر برای تفسیر رادیولوژیست ارسال میشود. این روش برای همه تصویربرداریها مناسب نیست، اما در موارد انتخابشده نیاز به انتقال بیمار را کاهش میدهد.
رادیولوژی پرتابل چیست؟
رادیولوژی پرتابل یا Portable Radiography همان تصویربرداری با اشعه ایکس است، با این تفاوت که دستگاه بهجای ثابت بودن در اتاق رادیولوژی، قابلیت انتقال به کنار تخت بیمار را دارد. اصطلاحهای «رادیولوژی سیار»، «گرافی پرتابل» و «پرتابل رادیولوژی» نیز معمولاً به همین مفهوم اشاره میکنند.
اصل تصویربرداری در دستگاه ثابت و پرتابل یکسان است: اشعه ایکس از بدن عبور میکند و با توجه به نوع بافت، تصویر ایجاد میشود. تفاوت اصلی در اندازه و توان دستگاه، نحوه استقرار تجهیزات و شرایط پوزیشندهی بیمار است.
دستگاه رادیولوژی دیجیتال پرتابل از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
یک دستگاه رادیولوژی دیجیتال پرتابل معمولاً شامل مولد و تیوب اشعه ایکس یا X-ray Generator and Tube، کولیماتور یا Collimator، دتکتور دیجیتال یا DR Detector، سیستم کنترل و پردازش تصویر، منبع برق یا باتری و تجهیزات حفاظتی لازم است.
در سیستم Digital Radiography یا DR، تصویر تقریباً بلافاصله قابل مشاهده است؛ بنابراین کارشناس میتواند کیفیت و پوشش ناحیه موردنظر را پیش از ارسال برای تفسیر بررسی کند.
این ویژگی یکی از مهمترین تفاوتهای رادیولوژی دیجیتال با سیستمهای قدیمی مبتنی بر فیلم است و امکان انتقال سریع تصویر برای بررسی پزشک را فراهم میکند.
آیا «دستگاه رادیولوژی خانگی» اصطلاح درستی است؟
عبارت دستگاه رادیولوژی خانگی رایج است، اما دستگاه پرتابل وسیلهای برای استفاده شخصی نیست. اشعه ایکس، پرتو یونساز است و کار با تجهیزات مولد اشعه باید توسط افراد واجد صلاحیت و در چهارچوب مجوزها و اصول حفاظت پرتویی انجام شود.
در ایران نیز کار با منابع مولد اشعه تحت قانون حفاظت در برابر اشعه و ضوابط مرتبط قرار دارد. بنابراین هنگام انتخاب خدمت رادیولوژی در منزل، فقط قابلحمل بودن دستگاه مهم نیست؛ صلاحیت حرفهای کارکنان، مجوزهای لازم، کنترل کیفیت تجهیزات و نحوه تفسیر تصاویر نیز اهمیت دارد.
مراحل رادیولوژی در منزل چگونه است؟
۱. بررسی درخواست و نوع گرافی
پیش از اعزام، ناحیه موردنظر و سؤال بالینی پزشک بررسی میشود. گاهی بر اساس نوع درخواست یا وضعیت بیمار مشخص میشود که مرکز تصویربرداری یا روش دیگری مانند CT، MRI یا سونوگرافی مناسبتر است.
به همین دلیل بهتر است نسخه یا درخواست تصویربرداری پزشک هنگام ثبت خدمت در دسترس باشد.
۲. بررسی شرایط بیمار و محل
امکان نشستن یا ایستادن، جثه، شدت درد، سابقه جراحی یا وسایل فلزی و احتمال بارداری باید بررسی شود. در منزل نیز فضای کافی برای استقرار دستگاه و دتکتور لازم است.
این اطلاعات به کارشناس کمک میکند پیش از مراجعه مشخص کند انجام گرافی موردنظر در منزل از نظر فنی امکانپذیر است یا خیر.
۳. آمادهسازی بیمار
بسیاری از گرافیهای ساده آمادگی ویژه ندارند، اما ممکن است زیورآلات، کمربند یا اشیای فلزی روی ناحیه تصویربرداری برداشته شوند تا آرتیفکت یا Artifact ایجاد نکنند.
برای بعضی تصاویر ممکن است لباس ناحیه موردنظر نیز نیاز به کنار رفتن یا تعویض داشته باشد.
۴. پوزیشندهی بیمار
کارشناس رادیولوژی بیمار را در وضعیت مناسب قرار میدهد و دتکتور را پشت یا زیر ناحیه موردنظر میگذارد.
Positioning یا پوزیشندهی از عوامل اصلی کیفیت رادیوگرافی است. در بیمارانی که نمیتوانند بایستند یا بنشینند، ممکن است تصویر در حالت نیمهنشسته یا خوابیده تهیه شود.
۵. تنظیم دستگاه و میدان تابش
تیوب در راستای ناحیه موردنظر تنظیم میشود و پارامترهایی مانند کولیمیشن، فاصله، kVp و میزان تابش متناسب با اندام و جثه بیمار انتخاب میشوند.
هدف، تهیه یک تصویر تشخیصی با کمترین میزان تابش لازم است.
۶. انجام اکسپوژر
هنگام تصویربرداری، بیمار باید تا حد امکان بیحرکت بماند. در عکس قفسه سینه ممکن است از بیمار خواسته شود برای لحظهای نفس خود را نگه دارد.
خود Exposure یا اکسپوژر بسیار کوتاه است و بیمار هنگام عبور اشعه دردی احساس نمیکند.
۷. کنترل کیفیت تصویر
پس از ثبت تصویر، کارشناس آن را روی سیستم دیجیتال بررسی میکند.
اگر پوشش آناتومیک، وضوح و وضعیت بیمار مناسب باشد، نیازی به عکس مجدد نیست. تکرار گرافی باید فقط زمانی انجام شود که تصویر برای پاسخ به سؤال تشخیصی کافی نباشد.
۸. ارسال تصاویر و دریافت گزارش
تصاویر از طریق سامانههایی مانند PACS یا Picture Archiving and Communication System یا مسیر امن مرکز برای رادیولوژیست ارسال میشوند و گزارش در اختیار بیمار یا پزشک معالج قرار میگیرد.
تهیه تصویر و تفسیر آن دو مرحله متفاوت هستند؛ گرافی توسط کارشناس تصویربرداری انجام میشود و تفسیر تشخیصی بر عهده پزشک متخصص رادیولوژی است.
چه عکسهایی را میتوان با رادیولوژی پرتابل در منزل گرفت؟
دامنه خدمات به توان دستگاه، تجهیزات جانبی، وضعیت بیمار و پروتکل مرکز بستگی دارد. در عمل، رادیولوژی پرتابل بیشتر برای گرافیهای ساده استفاده میشود؛ از جمله:
- قفسه سینه و ریه در مواردی مانند بررسی برخی عفونتها، تجمع مایع یا وضعیت کلی قلب و ریه
- شانه، بازو، آرنج، ساعد، مچ و دست
- لگن در موارد انتخابشده، ران، زانو، ساق، مچ و پا
- بررسی برخی شکستگیها، دررفتگیها یا پیگیری وضعیت استخوان طبق درخواست پزشک
- کنترل برخی تجهیزات پزشکی در بیماران بستری، در صورت وجود اندیکاسیون
البته همه نماها و همه اندامها را نمیتوان با شرایط یکسان در منزل تصویربرداری کرد.
بعضی بررسیهای ستون فقرات، شکم، لگن یا نماهای تخصصی ممکن است به دستگاه ثابت، تجهیزات بیشتر یا پوزیشنهایی نیاز داشته باشند که در منزل قابل اجرا نباشند.
کیفیت دستگاه رادیولوژی پرتابل چقدر است؟
دستگاههای دیجیتال پرتابل جدید میتوانند تصاویر با کیفیت تشخیصی مناسب یا Diagnostic Image Quality تولید کنند، اما دیجیتال بودن بهتنهایی تضمینکننده کیفیت نیست.
توان مولد، کیفیت دتکتور، کالیبراسیون، کولیمیشن، پارامترهای تابش، حرکت بیمار و مهارت کارشناس همگی روی نتیجه تأثیر دارند.
در رادیوگرافی پرتابل قفسه سینه، بیمار اغلب نمیتواند مانند مرکز کاملاً بایستد و نمای استاندارد PA یا Posterior-Anterior گرفته شود. گاهی تصویر به شکل AP یا Anterior-Posterior و در حالت نیمهنشسته یا خوابیده تهیه میشود؛ تفاوتی که میتواند ظاهر بعضی ساختارها را تغییر دهد.
پس تصویر پرتابل خوب لزوماً با گرافی استاندارد مرکز یکسان نیست، اما میتواند برای سؤال بالینی موردنظر کیفیت کافی داشته باشد.
تفاوت رادیولوژی پرتابل و رادیولوژی مرکز
| موضوع |
رادیولوژی پرتابل در منزل |
رادیولوژی در مرکز |
| محل انجام |
منزل یا کنار تخت بیمار |
اتاق اختصاصی رادیولوژی |
| جابهجایی بیمار |
حداقل |
نیاز به مراجعه |
| پوزیشندهی |
گاهی محدود به نشسته یا خوابیده |
امکان نماهای استاندارد بیشتر |
| تجهیزات |
سبکتر و قابل حمل |
معمولاً تجهیزات و توان گستردهتر |
| کیفیت تصویر |
در بسیاری از گرافیهای ساده قابل تشخیص است |
در شرایط استاندارد کنترل بیشتری بر کیفیت وجود دارد |
| تنوع بررسیها |
محدودتر |
گستردهتر |
| مناسبتر برای |
سالمندان، بیماران بستری و کمتوان |
بیماران پایدار و بررسیهای تخصصیتر |
در نتیجه، انتخاب بین این دو نباید فقط بر اساس راحتی انجام شود. روش مناسب، روشی است که بتواند با کمترین خطر، پاسخ قابل اعتماد به سؤال پزشک بدهد.
آیا رادیولوژی پرتابل در منزل ایمن است؟
رادیوگرافی از اشعه ایکس یا X-ray استفاده میکند و بنابراین میزان خطر آن صفر نیست. اصل پزشکی این است که تصویربرداری فقط زمانی انجام شود که توجیه بالینی داشته باشد و مقدار تابش در حد لازم برای تهیه تصویر تشخیصی نگه داشته شود.
این رویکرد با اصل ALARA یا As Low As Reasonably Achievable شناخته میشود.
برای کاهش مواجهه غیرضروری، میدان تابش محدود میشود، پارامترها متناسب با بیمار انتخاب میشوند و از تکرار بیدلیل تصویر جلوگیری میشود. افراد غیرضروری نیز هنگام اکسپوژر نباید در نزدیکی بیمار و مسیر تابش قرار داشته باشند و الزامات حفاظت پرتویی محیط باید رعایت شود.
رادیولوژی پرتابل در بارداری
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از انجام رادیولوژی حتماً به پزشک و کارشناس اطلاع دهید.
بارداری به معنای ممنوع بودن همه رادیوگرافیها نیست. تصمیم به انجام تصویر به ناحیه مورد بررسی، ضرورت پزشکی و مرحله بارداری بستگی دارد و در صورت نیاز باید روش تصویربرداری و میزان تابش با دقت بیشتری انتخاب شود.
رادیولوژی در منزل برای چه بیمارانی مفیدتر است؟
این خدمت برای افرادی مفیدتر است که انتقال آنها دشوار است؛ از جمله:
- سالمندان کمتحرک
- بیماران بستری در منزل
- افراد دچار شکستگی یا درد شدید هنگام حرکت
- بیماران دارای محدودیت یا ناتوانی جسمی
- بیمارانی که انتقال آنها نیازمند تجهیزات یا کمک چند نفر است
کاهش جابهجایی میتواند بهخصوص برای بیمار شکننده یا سالمندی که انتقال او با درد، استرس یا خطر افتادن همراه است، مزیت قابل توجهی باشد.
با این حال، رادیولوژی در منزل جایگزین اورژانس نیست.
اگر بیمار دچار تنگی نفس شدید، کاهش سطح هوشیاری، درد شدید و ناگهانی قفسه سینه، خونریزی قابل توجه، آسیب شدید پس از تصادف یا سقوط، یا هر علامت تهدیدکننده حیات است، نباید برای اعزام رادیولوژی در منزل منتظر ماند و ارزیابی فوری اورژانسی ضرورت دارد.
قبل از درخواست رادیولوژی سیار چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
برای هماهنگی، نسخه پزشک، ناحیه موردنظر، سن و وضعیت حرکتی بیمار، سابقه جراحی یا شکستگی، احتمال بارداری و وجود پلاتین یا تجهیزات پزشکی را اعلام کنید. وجود اکسیژن یا تخت بیمارستانی نیز بهتر است از قبل گفته شود.
اگر مطمئن نیستید گرافی موردنظر با دستگاه رادیولوژی در منزل قابل انجام است یا خیر، پیش از اعزام با مرکز خدمات سلامت در منزل تماس بگیرید.
بررسی نسخه و وضعیت بیمار قبل از مراجعه میتواند از اعزام نامناسب، تأخیر در تشخیص یا تکرار غیرضروری تصویربرداری جلوگیری کند.
جمعبندی
دستگاه رادیولوژی پرتابل یک سامانه قابل حمل اشعه ایکس است که همراه با دتکتور دیجیتال میتواند برخی گرافیهای تشخیصی را در کنار تخت بیمار انجام دهد. مهمترین مزیت آن کاهش نیاز به جابهجایی بیمار، بهویژه برای سالمندان، بیماران بستری و افراد کمتوان است.
با این حال، همه گرافیها را نمیتوان در منزل جایگزین کرد و کیفیت تصویر نیز علاوه بر دستگاه به وضعیت بیمار، نحوه پوزیشندهی و مهارت کارشناس وابسته است.
اگر نیاز به رادیولوژی در منزل دارید، بهتر است ابتدا نسخه و شرایط بیمار توسط مرکز بررسی شود تا مشخص شود گرافی موردنظر با دستگاه دیجیتال پرتابل قابل انجام است یا مراجعه به مرکز تصویربرداری انتخاب مناسبتری خواهد بود.
سوالات متداول
گرافی پرتابل چیست؟
گرافی پرتابل همان عکس ساده اشعه ایکس است که با دستگاه قابل حمل در کنار تخت یا منزل بیمار انجام میشود و در دستگاههای جدید معمولاً تصویر به شکل دیجیتال ثبت میشود.
آیا کیفیت رادیولوژی دیجیتال پرتابل مثل مرکز است؟
در بسیاری از گرافیهای ساده میتوان به کیفیت تشخیصی مناسب رسید، اما محدودیت در پوزیشن بیمار و نوع نما ممکن است تصویر را با گرافی استاندارد مرکز متفاوت کند.
آیا دستگاه رادیولوژی در منزل اشعه دارد؟
بله. دستگاه رادیولوژی پرتابل مانند دستگاه ثابت از اشعه ایکس یونساز استفاده میکند؛ بنابراین ضرورت پزشکی، تنظیم صحیح میدان و دوز و رعایت حفاظت پرتویی اهمیت دارد.
جواب رادیولوژی پرتابل را چه کسی میدهد؟
تصویر توسط کارشناس رادیولوژی تهیه میشود و تفسیر پزشکی آن بر عهده پزشک متخصص رادیولوژی است. پزشک معالج سپس گزارش را همراه با علائم، معاینه و سایر یافتههای بیمار برای تصمیمگیری درمانی بررسی میکند.
منابع علمی و قانونی
فرم ارسال نظر