- ۲۸ شهریور
- توسط: ادمین
فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی از چه زمانی باید شروع شود؟
اگر بخواهیم کوتاه پاسخ دهیم، فیزیوتراپی و توانبخشی بعد از سکته مغزی باید به محض پایدار شدن وضعیت پزشکی بیمار آغاز شود. برای بسیاری از بیماران، ارزیابی توانبخشی از همان روز اول بستری انجام میشود و فعالیتهایی مانند نشستن لبه تخت، ایستادن و راه رفتن معمولاً با نظر تیم درمان از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از سکته شروع میشود. با این حال، شروع تمرینهای شدید و پرتکرار در کمتر از ۲۴ ساعت، بهخصوص برای بیماری که برای نشستن یا ایستادن به کمک نیاز دارد، توصیه نمیشود.
پس عبارت دقیق این است: توانبخشی باید هرچه زودتر، اما در زمان مناسب، با شدت مناسب و پس از ارزیابی ایمنی بیمار شروع شود.
چرا زمان شروع فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی مهم است؟
سکته مغزی یا Stroke میتواند باعث ضعف یا فلج یک سمت بدن، اختلال تعادل، مشکل در راه رفتن، سفتی عضلات، درد شانه، اختلال حس و کاهش استقلال شود.
فیزیوتراپی یا Physiotherapy بخشی از توانبخشی سکته مغزی یا Stroke Rehabilitation است و به بیمار کمک میکند دوباره جابهجایی در تخت، نشستن، ایستادن و راه رفتن ایمن را یاد بگیرد. در ماههای اول، مغز ظرفیت بالایی برای بازسازماندهی مسیرهای عصبی یا Neuroplasticity دارد؛ با این حال، امکان پیشرفت بعد از سه ماه نیز از بین نمیرود.
بهترین زمان شروع فیزیوتراپی سکته؛ ۲۴ ساعت، ۴۸ ساعت یا یک هفته؟
یک عدد ثابت برای همه بیماران وجود ندارد. زمان مناسب به نوع و شدت سکته، سطح هوشیاری، فشار خون، وضعیت قلب و تنفس، درمانهای انجامشده و توانایی بیمار برای مشارکت بستگی دارد.
| زمان پس از سکته | رویکرد معمول توانبخشی |
|---|---|
| ۰ تا ۲۴ ساعت | تثبیت وضعیت پزشکی، ارزیابی توانبخشی، وضعیتدهی صحیح بدن و پیشگیری از عوارض بیحرکتی؛ فعالیت شدید خارج از تخت برای بیمار نیازمند کمک معمولاً انجام نمیشود. |
| حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت | در بیمار پایدار، جلسات کوتاه و کنترلشده برای نشستن، انتقال، ایستادن یا راه رفتن با کمک قابل شروع است. |
| روزهای بعد و هفته اول | مدت و دشواری تمرینها با توجه به تحمل بیمار و اهداف عملکردی بهتدریج افزایش مییابد. |
| هفتهها و ماههای بعد | تمرینهای تکرارشونده برای راه رفتن، تعادل، اندام فوقانی، استقامت و استقلال ادامه پیدا میکند. |
این جدول یک چارچوب عمومی است، نه نسخه درمانی برای همه بیماران.
چرا فیزیوتراپی خیلی شدید در ۲۴ ساعت اول مناسب نیست؟
یک کارآزمایی بزرگ روی بیش از ۲۱۰۰ بیمار نشان داد برنامه Very Early Mobilisation که در آن بیماران در ۲۴ ساعت اول زودتر و با دفعات بیشتری از تخت خارج میشدند، نسبت به مراقبت معمول نتیجه عملکردی بهتری ایجاد نکرد و شکل پُرحجم آن با کاهش احتمال پیامد مطلوب در سه ماه همراه بود.
بنابراین شروع زودهنگام توانبخشی به معنای وادار کردن بیمار به ایستادن، راه رفتن یا تمرین شدید در ساعات اول نیست. نوع حرکت، مدت تمرین و تعداد دفعات باید بر اساس وضعیت همان بیمار تنظیم شود.
چه زمانی بیمار برای شروع فیزیوتراپی آماده است؟
تصمیم شروع فعالیت فعال باید بر اساس وضعیت همان بیمار گرفته شود. معمولاً فیزیوتراپی زمانی قابل شروع یا افزایش است که وضعیت عصبی و پزشکی نسبتاً پایدار باشد، فشار خون و علائم حیاتی در محدوده قابل قبول قرار داشته باشد، اکسیژنرسانی مناسب باشد و بیمار بتواند تمرین را تحمل کند.
پس از ترومبولیز وریدی یا Intravenous Thrombolysis و ترومبکتومی مکانیکی یا Mechanical Thrombectomy نیز محدودیتهای پایش بیمار و محل ورود کاتتر باید رعایت شود. در سکته خونریزیدهنده، زمان فعالیت به وضعیت خونریزی، سطح هوشیاری و نظر متخصص بستگی دارد.
چه شرایطی شروع حرکت فعال را به تأخیر میاندازد؟
به تعویق افتادن چند ساعت یا چند روز فیزیوتراپی فعال همیشه به معنی از دست رفتن فرصت درمان نیست. گاهی ایمنی اولویت دارد.
- ناپایداری فشار خون یا ضربان قلب، وضعیت تنفسی نامناسب یا کاهش اکسیژن، کاهش سطح هوشیاری یا بدتر شدن علائم عصبی، تب یا بیماری حاد همراه، شکستگی اندام، محدودیت پس از مداخله عروقی و هر شرایطی که پزشک یا تیم سکته حرکت را ناایمن بداند.
در این دوره، تیم توانبخشی میتواند متناسب با وضعیت بیمار روی وضعیتدهی صحیح، مراقبت از اندامها و آمادهسازی برای مراحل بعد تمرکز کند.
اولین جلسات فیزیوتراپی بعد از سکته شامل چه کارهایی است؟
فیزیوتراپیست قدرت و کنترل حرکتی، تون عضلانی یا Muscle Tone، دامنه حرکتی، حس، تعادل، جابهجایی در تخت، انتقال به صندلی و راه رفتن را بررسی میکند.
تمرینها ممکن است از کنترل تنه و نشستن شروع شوند و سپس به Sit-to-Stand یا نشستن به ایستادن، انتقال وزن، ایستادن و راه رفتن برسند. کشیدن دست فلج برای بلند کردن بیمار میتواند به شانه آسیب بزند و نباید انجام شود.
شدت و مدت فیزیوتراپی چقدر باید باشد؟
شدت درمان باید قابل تحمل، هدفمند و پیشرونده باشد. در روزهای اولیه، چند جلسه کوتاه میتواند مناسبتر از یک جلسه طولانی و خستهکننده باشد. با بهتر شدن وضعیت، زمان تمرین و فعالیتهای عملکردی افزایش پیدا میکند.
در یکی از راهنماهای معتبر بالینی، برای بیمارانی که توان شرکت در توانبخشی را دارند، دستکم سه ساعت توانبخشی نیازمحور در روز و پنج روز در هفته پیشنهاد شده است. این سه ساعت مجموع درمانهای چندرشتهای مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی است؛ نه سه ساعت فیزیوتراپی سنگین. مقدار واقعی درمان باید با خستگی، وضعیت شناختی، شدت ضعف و اهداف بیمار تنظیم شود.
آیا سکته ایسکمیک و خونریزیدهنده از نظر زمان شروع تفاوت دارند؟
اصل کلی در هر دو نوع، شروع توانبخشی پس از پایدار شدن وضعیت پزشکی است. در سکته ایسکمیک یا Ischemic Stroke، درمانهای بازکننده رگ میتوانند بر زمان اولین حرکت اثر بگذارند. در سکته خونریزیدهنده یا Hemorrhagic Stroke، کنترل خونریزی، فشار خون و احتمال جراحی اهمیت بیشتری دارد.
در راهنماهای معتبر مربوط به خونریزی داخل مغزی نیز شروع توانبخشی پس از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت در بیمار پایدار قابلبررسی است و بسیجسازی شدید و مکرر در ۲۴ ساعت اول توصیه نمیشود. بنابراین «پایداری بالینی» از تعیین یک ساعت ثابت مهمتر است.
زمان طلایی فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی چیست؟
«زمان طلایی» نباید به یک مهلت قطعی تبدیل شود. مهمترین فرصت، شروع زودهنگام و پیوسته توانبخشی پس از پایدار شدن بیمار و استفاده مناسب از هفتهها و ماههای نخست است.
سه ماه اول معمولاً دوره بسیار فعالی برای بازیابی عملکرد است؛ با این حال، بیمارانی که دیرتر درمان را شروع کردهاند نیز میتوانند پیشرفت کنند.
اگر چند هفته یا چند ماه از سکته گذشته است، ارزیابی مجدد میتواند مشخص کند چه اهدافی مانند بهتر شدن راه رفتن، کاهش خطر زمین خوردن، افزایش استقامت یا استقلال در خانه هنوز قابل پیگیری است.
فیزیوتراپی در منزل بعد از سکته از چه زمانی قابل شروع است؟
فیزیوتراپی در منزل زمانی مناسب است که بیمار از مرحله حاد عبور کرده باشد، ادامه توانبخشی خارج از بیمارستان ایمن تشخیص داده شود و محیط خانه برای تمرین و جابهجایی مناسب باشد.
در بعضی بیماران این مرحله بلافاصله پس از ترخیص آغاز میشود؛ بعضی دیگر ابتدا به توانبخشی بستری نیاز دارند.
در منزل، فیزیوتراپیست میتواند بلند شدن از تخت، رفتن به سرویس بهداشتی، استفاده از پله و خطرهای زمین خوردن را در محیط واقعی بررسی کند؛ موضوعی که برای بیمار دارای مشکل رفتوآمد مفید است.
خانواده در روزهای اول چه کاری انجام دهند؟
خانواده نباید بدون آموزش فیزیوتراپیست، بیمار را مجبور به ایستادن یا راه رفتن کنند. استفاده خودسرانه از واکر، کشیدن دست ضعیف، ماساژ شدید اندام بیحس یا تمرین بیش از حد میتواند خطر سقوط، آسیب شانه یا خستگی شدید ایجاد کند.
بهتر است خانواده فقط برنامه آموزشدادهشده را اجرا کنند، استراحت را رعایت کنند و محیط را ایمن نگه دارند.
اگر فیزیوتراپی دیر شروع شده باشد چه؟
حتی در مرحله مزمن یا Chronic Stroke نیز توانبخشی میتواند روی قدرت، تعادل، سرعت راه رفتن، استقامت و استقلال اثر بگذارد.
اگر مدت زیادی از سکته گذشته، ارزیابی جدید میتواند مشکلات قابل اصلاح مانند ضعف، ترس از افتادن، اسپاستیسیتی یا Spasticity، کوتاهی عضلات، درد شانه یا استفاده نامناسب از عصا و واکر را مشخص کند.
بنابراین بیمار نباید صرفاً به دلیل گذشت چند ماه از سکته، تصور کند زمان فیزیوتراپی گذشته است.
چه علائمی هنگام فیزیوتراپی نیاز به ارزیابی فوری دارند؟
اگر هنگام تمرین ضعف یا بیحسی جدید یک سمت بدن، افتادگی جدید صورت، اختلال ناگهانی گفتار یا درک، کاهش هوشیاری، سردرد شدید و ناگهانی، درد قفسه سینه، تنگی نفس قابل توجه یا بدتر شدن واضح وضعیت عصبی ایجاد شد، تمرین را متوقف کنید.
در ایران، در صورت شک به سکته مجدد یا وضعیت اورژانسی باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.
جمعبندی
بهترین زمان شروع فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی، «پس از پایدار شدن وضعیت پزشکی و در اولین فرصت ایمن» است. برای بسیاری از بیماران، ارزیابی توانبخشی خیلی زود انجام میشود و فعالیتهای خارج از تخت از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت با جلسات کوتاه و کنترلشده آغاز میشوند.
در مقابل، فیزیوتراپی پرفشار و بسیجسازی پرتکرار در کمتر از ۲۴ ساعت، مخصوصاً برای بیمار نیازمند کمک، مناسب نیست.
پس از مرحله حاد، استمرار درمان اهمیت زیادی دارد. اگر بیمار پس از ترخیص برای مراجعه مکرر مشکل دارد، فیزیوتراپی در منزل میتواند با ارزیابی تخصصی و برنامه شخصیسازیشده، مسیر توانبخشی را در محیط واقعی زندگی ادامه دهد.
پرسشهای متداول
آیا فیزیوتراپی باید از همان روز اول سکته شروع شود؟
ارزیابی توانبخشی میتواند بسیار زود آغاز شود، اما تمرین فعال خارج از تخت باید بر اساس وضعیت پزشکی بیمار باشد. برای بیماری که به کمک نیاز دارد، فعالیت پرفشار در ۲۴ ساعت اول توصیه نمیشود.
بهترین زمان برای راه انداختن بیمار سکته مغزی چه زمانی است؟
در بسیاری از بیماران پایدار، تمرین نشستن، ایستادن و راه رفتن با کمک از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت قابل شروع است، اما زمان دقیق را تیم درمان تعیین میکند.
آیا فیزیوتراپی بعد از سه ماه فایده دارد؟
بله. سه ماه اول دوره مهمی برای بازیابی است، اما پیشرفت میتواند بعد از آن نیز ادامه پیدا کند. برنامه باید بر اساس توانایی و اهداف فعلی بیمار تنظیم شود.
روزی چند ساعت فیزیوتراپی لازم است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. بعضی راهنماها برای بیماران مناسب، مجموع سه ساعت توانبخشی چندرشتهای در روز و پنج روز در هفته را پیشنهاد میکنند؛ این عدد شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی است.
فرم ارسال نظر