- ۱۰ شهریور
- توسط: ادمین
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟ موارد منع مصرف و احتیاطها
واکسن آنفولانزا برای بیشتر افراد بالای ۶ ماه ایمن است و بهخصوص برای سالمندان، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای مزمن و کسانی که احتمال بروز عوارض شدید آنفولانزا در آنها بیشتر است، اهمیت زیادی دارد. با این حال، شرایط محدودی وجود دارد که در آنها تزریق واکسن باید انجام نشود، به تعویق بیفتد یا فقط پس از بررسی پزشک انجام شود.
اگر بخواهیم پاسخ کوتاهی به سؤال «واکسن آنفولانزا برای چه کسانی ممنوع است؟» بدهیم، مهمترین موارد عبارتاند از: کودکان زیر ۶ ماه، افرادی که به خود واکسن یا یکی از ترکیبات آن واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات داشتهاند و افرادی که برای یک نوع خاص از واکسن، منع مصرف اختصاصی دارند.
در مقابل، سابقه حساسیت به تخممرغ، بارداری، شیردهی، دیابت، آسم، بیماری قلبی یا ضعف سیستم ایمنی بهخودیخود به معنای ممنوع بودن واکسن تزریقی آنفولانزا نیست.
خلاصه؛ چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟
| وضعیت | تصمیم معمول |
|---|---|
| کودک زیر ۶ ماه | واکسن آنفولانزا تزریق نمیشود |
| آنافیلاکسی به یکی از اجزای واکسن | همان واکسن نباید تزریق شود |
| واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی واکسن آنفولانزا | نیازمند بررسی پزشک و انتخاب احتمالی واکسن جایگزین |
| بیماری حاد متوسط یا شدید | معمولاً تزریق تا بهبود به تعویق میافتد |
| سندرم گیلنباره تا ۶ هفته پس از واکسن قبلی | احتیاط؛ تصمیم براساس ارزیابی پزشک |
| حساسیت به تخممرغ | بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست |
| بارداری | واکسن تزریقی غیرفعال قابل استفاده است؛ واکسن زنده بینی مناسب نیست |
| نقص سیستم ایمنی | واکسن تزریقی قابل استفاده است؛ واکسن زنده محدودیت دارد |
| سرماخوردگی خفیف | معمولاً منع واکسیناسیون نیست |
| تب بالا یا بیماری شدید | بهتر است واکسیناسیون تا بهبود به تعویق بیفتد |
۱. کودکان زیر ۶ ماه نباید واکسن آنفولانزا دریافت کنند
واکسنهای معمول آنفولانزا برای شیرخواران زیر ۶ ماه تأیید نشدهاند؛ بنابراین این کودکان مستقیماً واکسینه نمیشوند.
این موضوع به معنای بیاهمیت بودن پیشگیری در این گروه نیست. اتفاقاً شیرخواران کمسن میتوانند در معرض عوارض جدی آنفولانزا قرار بگیرند. واکسیناسیون مادر در دوران بارداری و واکسیناسیون افراد خانواده و مراقبان کودک میتواند احتمال انتقال ویروس به شیرخوار را کاهش دهد.
از ۶ ماهگی به بعد، امکان واکسیناسیون با واکسن مناسب سن کودک وجود دارد. نوع واکسن و تعداد دوزهای مورد نیاز باید با توجه به سن، سابقه واکسیناسیون و بروشور برند مورد استفاده تعیین شود.
۲. حساسیت شدید به خود واکسن یا اجزای آن، مهمترین منع مصرف است
یکی از مهمترین موارد منع مصرف واکسن آنفولانزا، سابقه واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی (Anaphylaxis) به یکی از ترکیبات همان واکسن است.
آنافیلاکسی با درد یا قرمزی ساده محل تزریق تفاوت دارد و ممکن است با نشانههایی مانند تنگی نفس، خسخس شدید، تورم صورت یا زبان، افت فشار خون، کهیر گسترده یا اختلال هوشیاری همراه باشد.
اگر فرد پس از واکسن قبلی آنفولانزا دچار چنین واکنشی شده است، نباید بدون ارزیابی پزشکی واکسن بعدی را دریافت کند.
نکته مهم این است که واکنش شدید به یک نوع واکسن لزوماً به معنی ممنوعیت تمام واکسنهای آنفولانزا برای همیشه نیست. واکسنهای آنفولانزا از نظر روش تولید و ترکیبات جانبی متفاوتاند و در بعضی بیماران، متخصص آلرژی یا عفونی میتواند استفاده از نوع دیگری از واکسن را بررسی کند.
۳. آیا حساسیت به تخممرغ باعث ممنوعیت واکسن آنفولانزا میشود؟
خیر؛ براساس توصیههای جدید، حساسیت به تخممرغ بهتنهایی منع مصرف واکسن آنفولانزا محسوب نمیشود.
بسیاری از واکسنهای آنفولانزا با فناوری مبتنی بر تخممرغ تولید میشوند و ممکن است مقدار بسیار کمی پروتئین تخممرغ، مانند اووآلبومین (Ovalbumin) داشته باشند. با این حال، بررسیهای گسترده نشان دادهاند که واکنش آلرژیک شدید پس از واکسیناسیون در افراد دارای حساسیت به تخممرغ بسیار نادر است.
حتی افرادی که سابقه حساسیت شدید به تخممرغ دارند، طبق توصیههای جدید بینالمللی میتوانند واکسن متناسب با سن و شرایط خود را دریافت کنند.
با این وجود، چون ترکیبات و مجوز مصرف واکسنهای موجود در بازار ایران ممکن است با یکدیگر متفاوت باشد، بروشور رسمی همان برند و توصیه پزشک باید بررسی شود. در فردی با سابقه آنافیلاکسی شدید نیز منطقی است واکسیناسیون در محلی انجام شود که امکان تشخیص و درمان سریع واکنش آلرژیک وجود داشته باشد.
۴. اگر قبلاً به واکسن آنفولانزا حساسیت شدید داشتهایم چه کنیم؟
این وضعیت با حساسیت به تخممرغ متفاوت است.
اگر پس از تزریق یک دوز قبلی واکسن آنفولانزا دچار آنافیلاکسی شدهاید، قبل از تزریق مجدد باید مشخص شود واکنش احتمالاً به چه نوع واکسن یا کدام ترکیب مربوط بوده است.
گاهی استفاده مجدد از همان نوع واکسن ممنوع است اما نوع دیگری از واکسن، پس از بررسی دقیق، قابل استفاده خواهد بود.
بنابراین فردی که سابقه واکنش شدید به واکسن دارد نباید شخصاً تصمیم بگیرد که «دیگر هیچوقت واکسن آنفولانزا نمیزنم» یا برعکس، بدون بررسی واکسن دیگری تزریق کند.
۵. سندرم گیلنباره؛ منع قطعی است یا احتیاط؟
سندرم گیلنباره (Guillain-Barré Syndrome یا GBS) یکی از مواردی است که معمولاً به اشتباه در فهرست ممنوعیت قطعی واکسن نوشته میشود.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، سابقه بروز GBS در فاصله حدود ۶ هفته پس از دریافت قبلی واکسن آنفولانزا است.
چنین سابقهای «احتیاط در واکسیناسیون» محسوب میشود، نه لزوماً منع دائمی واکسن.
اگر فرد در معرض خطر کمی برای عوارض شدید آنفولانزا باشد، ممکن است پزشک تصمیم بگیرد واکسن تزریق نشود. اما در سالمندان یا افرادی که بیماریهای زمینهای جدی دارند و خطر عوارض آنفولانزا برای آنها زیاد است، ممکن است فواید واکسیناسیون بیشتر از خطر احتمالی ارزیابی شود.
سابقه GBS که ارتباط زمانی مشخصی با واکسن آنفولانزا نداشته است نیز نباید بدون بررسی تخصصی بهعنوان ممنوعیت دائمی تلقی شود.
ر
۶. آیا هنگام تب یا بیماری میتوان واکسن آنفولانزا زد؟
ابتلا به بیماری حاد متوسط یا شدید، با تب یا بدون تب معمولاً دلیلی برای به تعویق انداختن واکسیناسیون است.
بهعنوان مثال، فردی که تب بالا، ضعف شدید، عفونت جدی یا بیماری حاد قابل توجه دارد بهتر است ابتدا بهبود پیدا کند و سپس واکسن دریافت کند.
این موضوع بیشتر یک احتیاط موقت است و به معنی ممنوعیت واکسن نیست.
در مقابل، سرماخوردگی خفیف، آبریزش بینی جزئی، گلودرد خفیف یا بیماری خفیف بدون حال عمومی نامناسب معمولاً مانع واکسیناسیون نیست.
بنابراین جمله «اگر کمی سرما خوردهاید اصلاً نمیتوانید واکسن بزنید» دقیق نیست. شدت بیماری و وضعیت عمومی فرد اهمیت بیشتری دارد.
۷. آیا زنان باردار نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟
خیر. این یکی از مهمترین باورهای اشتباه درباره واکسن آنفولانزا است.
واکسن غیرفعال آنفولانزا (Inactivated Influenza Vaccine یا IIV) در دوران بارداری قابل استفاده است و واکسیناسیون زنان باردار به دلیل افزایش خطر ابتلا به آنفولانزای شدید، اهمیت ویژهای دارد.
واکسیناسیون در بارداری علاوه بر مادر، از طریق انتقال آنتیبادی میتواند در ماههای اول زندگی نیز مقداری محافظت برای نوزاد ایجاد کند؛ یعنی زمانی که کودک هنوز به سن دریافت مستقیم واکسن نرسیده است.
اما واکسن زنده تضعیفشده بینی (Live Attenuated Influenza Vaccine یا LAIV) در بارداری نباید استفاده شود.
در ایران نیز باید به برند توجه کرد. محدودیت مصرف یک برند خاص در بارداری به معنای ممنوعیت تمام واکسنهای آنفولانزا در دوران بارداری نیست و باید واکسنی انتخاب شود که مجوز مصرف در بارداری داشته باشد.
۸. شیردهی مانع تزریق واکسن آنفولانزا نیست
مادران شیرده معمولاً میتوانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند و برای تزریق واکسن غیرفعال نیازی به قطع شیردهی وجود ندارد.
بنابراین شیردهی در فهرست منع مصرف واکسن آنفولانزا قرار نمیگیرد.
اگر مادر بیماری خاصی دارد یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکند، انتخاب نوع واکسن باید براساس همان شرایط پزشکی انجام شود.
۹. افراد دارای نقص ایمنی، سرطان یا بیماری مزمن چه کنند؟
وجود بیماری زمینهای در بسیاری از موارد نهتنها مانع واکسیناسیون نیست، بلکه یکی از دلایل مهمتر شدن واکسیناسیون است.
افراد مبتلا به بیماریهای قلبی، ریوی، دیابت، بیماری کلیوی و برخی بیماریهای عصبی یا متابولیک ممکن است در صورت ابتلا به آنفولانزا با عوارض شدیدتری روبهرو شوند.
افرادی که به دلیل سرطان، پیوند عضو، بیماریهای نقص ایمنی یا مصرف بعضی داروها دچار ضعف سیستم ایمنی هستند نیز معمولاً میتوانند واکسن غیرفعال تزریقی دریافت کنند.
موضوع متفاوت در مورد واکسن زنده تضعیفشده است؛ واکسن زنده بینی در بسیاری از افراد دارای نقص سیستم ایمنی نباید استفاده شود.
در بیماران تحت شیمیدرمانی، درمانهای سرکوبکننده ایمنی یا پیوند نیز زمان واکسیناسیون اهمیت دارد؛ بنابراین بهتر است زمان تزریق با پزشک معالج هماهنگ شود تا پاسخ ایمنی مناسبتری ایجاد شود.
۱۰. آیا افراد مبتلا به آسم میتوانند واکسن بزنند؟
بله. آسم بهخودیخود منع مصرف واکسن تزریقی غیرفعال آنفولانزا نیست و ابتلا به آنفولانزا حتی میتواند باعث تشدید علائم آسم شود.
محدودیت بیشتر مربوط به واکسن زنده بینی است. برای مثال، این واکسن در کودکان ۲ تا ۴ سالهای که آسم دارند یا طی ۱۲ ماه گذشته سابقه خسخس سینه داشتهاند مناسب نیست و در افراد بزرگتر مبتلا به آسم نیز نیازمند احتیاط است.
این تفاوت نشان میدهد هنگام جستوجوی «چه کسانی نمیتوانند واکسن بزنند» باید حتماً مشخص شود منظور کدام نوع واکسن است.
چه کسانی واکسن زنده بینی آنفولانزا را نباید دریافت کنند؟
واکسن زنده تضعیفشده آنفولانزا که معمولاً بهصورت اسپری داخل بینی تجویز میشود، محدودیتهای بیشتری از واکسن تزریقی دارد و در ایران نیز واکسن رایج عمومی محسوب نمیشود.
از جمله افرادی که این نوع واکسن برای آنها مناسب نیست یا محدودیت جدی دارد میتوان به این گروهها اشاره کرد:
- زنان باردار
- افراد دارای نقص سیستم ایمنی
- کودکان زیر ۲ سال
- افراد بالاتر از محدوده سنی مجاز واکسن
- کودکان ۲ تا ۴ ساله مبتلا به آسم یا دارای سابقه خسخس اخیر
- کودکان و نوجوانانی که آسپرین یا داروهای حاوی سالیسیلات مصرف میکنند
- برخی افراد دارای نشت مایع مغزی نخاعی یا کاشت حلزون
- افرادی که اخیراً برخی داروهای ضدویروس آنفولانزا مانند اوسلتامیویر (Oseltamivir) مصرف کردهاند
این محدودیتها را نباید به واکسن تزریقی غیرفعال تعمیم داد.
چه مواردی منع مصرف واکسن آنفولانزا نیستند؟
بسیاری از افراد به دلیل اطلاعات نادرست واکسیناسیون را کنار میگذارند، در حالی که موارد زیر معمولاً منع مصرف واکسن تزریقی آنفولانزا نیستند:
- بارداری
- شیردهی
- حساسیت به تخممرغ
- دیابت
- بیماری قلبی
- آسم
- بیماری مزمن کلیوی یا کبدی
- سالمندی
- ضعف سیستم ایمنی برای واکسن غیرفعال
- سرماخوردگی خفیف
- درد یا قرمزی محل تزریق پس از واکسن قبلی
- تب خفیف کوتاهمدت پس از واکسن قبلی
در واقع بسیاری از افراد مبتلا به بیماریهای مزمن جزو گروههایی هستند که پیشگیری از آنفولانزا برای آنها اهمیت بیشتری دارد.
چه زمانی قبل از واکسن آنفولانزا با پزشک مشورت کنیم؟
اگر سابقه واکنش شدید به واکسن، آنافیلاکسی، سندرم گیلنباره، نقص ایمنی شدید، درمان سرطان یا پیوند دارید یا درباره ترکیبات واکسن مطمئن نیستید، بهتر است قبل از تزریق ارزیابی پزشکی انجام شود.
همچنین نام دقیق واکسن اهمیت دارد؛ زیرا محدودیت سنی، ترکیبات و مجوز مصرف در بارداری میتواند میان برندهای مختلف متفاوت باشد.
اگر قصد دریافت واکسن در منزل را دارید، بهتر است پیش از اعزام تیم درمانی سن، بارداری، بیماریهای زمینهای، حساسیتهای شدید و سابقه واکنش به واکسن را اعلام کنید تا مناسب بودن واکسن بررسی شود.
چه علائمی بعد از واکسن نیاز به اقدام فوری دارند؟
درد محل تزریق، خستگی، سردرد، بدندرد یا تب خفیف کوتاهمدت از عوارض شناختهشده واکسن هستند و معمولاً خودبهخود برطرف میشوند.
اما بروز تنگی نفس، تورم زبان یا گلو، کهیر گسترده، افت شدید فشار خون، ضعف ناگهانی یا کاهش سطح هوشیاری میتواند نشاندهنده واکنش جدی باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
به همین دلیل واکسیناسیون باید در شرایطی انجام شود که امکان برخورد با واکنشهای آلرژیک نادر اما شدید وجود داشته باشد.
جمعبندی؛ واکسن آنفولانزا برای چه کسانی ممنوع است؟
موارد منع مصرف واقعی واکسن آنفولانزا بسیار کمتر از چیزی است که گاهی در فضای اینترنت گفته میشود. کودکان زیر ۶ ماه نمیتوانند واکسن دریافت کنند و افرادی که به یک واکسن یا یکی از اجزای آن واکنش آلرژیک شدید داشتهاند نیز برای دریافت همان واکسن منع مصرف دارند.
در مقابل، بیماری حاد متوسط یا شدید و سابقه سندرم گیلنباره در فاصله ۶ هفته پس از واکسن قبلی بیشتر در گروه احتیاطها قرار میگیرند و نیازمند تصمیمگیری براساس شرایط فرد هستند.
حساسیت به تخممرغ نیز طبق توصیههای جدید بهتنهایی ممنوعیت واکسن آنفولانزا محسوب نمیشود. بارداری، شیردهی، دیابت، بیماری قلبی، آسم و بسیاری از بیماریهای مزمن نیز معمولاً مانع دریافت واکسن تزریقی نیستند.
اگر درباره مناسب بودن واکسن برای خود یا یکی از اعضای خانواده مطمئن نیستید، بهخصوص در صورت سابقه آلرژی شدید، بیماری زمینهای یا مصرف داروهای خاص، میتوانید پیش از تزریق با پزشک یا تیم درمانی کیانمدز مشورت کنید تا نوع واکسن متناسب با سن و شرایط پزشکی شما بررسی شود.
سؤالات متداول
آیا حساسیت به تخممرغ یعنی نباید واکسن آنفولانزا بزنیم؟
خیر. براساس توصیههای جدید، حساسیت به تخممرغ حتی در صورت سابقه واکنش شدید، بهتنهایی مانع دریافت واکسن آنفولانزا نیست. با این حال باید نوع واکسن و بروشور برند موجود بررسی شود.
آیا با سرماخوردگی میتوان واکسن آنفولانزا زد؟
سرماخوردگی خفیف معمولاً مانع واکسیناسیون نیست. در بیماری حاد متوسط یا شدید، بهخصوص همراه با تب بالا یا حال عمومی نامناسب، بهتر است تزریق تا بهبود به تعویق بیفتد.
آیا واکسن آنفولانزا در بارداری ممنوع است؟
خیر. واکسن غیرفعال تزریقی آنفولانزا در دوران بارداری قابل استفاده است. واکسن زنده تضعیفشده بینی نباید در بارداری استفاده شود.
آیا فرد مبتلا به بیماری قلبی یا دیابت نباید واکسن بزند؟
خیر. این بیماریها معمولاً منع مصرف نیستند و به دلیل افزایش احتمال عوارض شدید آنفولانزا، واکسیناسیون برای بسیاری از این افراد اهمیت بیشتری دارد.
آیا سابقه گیلنباره مانع تزریق واکسن آنفولانزا است؟
هر سابقهای از گیلنباره ممنوعیت قطعی ایجاد نمیکند. اگر GBS طی ۶ هفته پس از واکسن قبلی آنفولانزا ایجاد شده باشد، موضوع بهعنوان احتیاط مهم بررسی میشود و پزشک باید نسبت فایده به خطر را ارزیابی کند.
آیا عوارض واکسن قبلی یعنی دیگر نباید واکسن بزنیم؟
درد بازو، تب خفیف، خستگی و بدندرد کوتاهمدت ممنوعیت محسوب نمیشوند. آنچه اهمیت ویژه دارد واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات مانند آنافیلاکسی است.
فرم ارسال نظر