- ۰۶ شهریور
- توسط: ادمین
پانسمان بخیه، جراحی، درن و چستتیوب در منزل
پانسمان بخیه و زخم جراحی در منزل، اگر زخم ساده و پایدار باشد و دستور مشخصی از جراح یا پرستار دریافت شده باشد، میتواند بخشی از مراقبت بعد از عمل باشد. اما پانسمان اطراف درن (Surgical Drain) و بهویژه چستتیوب یا لوله قفسه سینه (Chest Tube) حساستر است؛ زیرا کشیدهشدن، جابهجایی یا انسداد لوله میتواند خطرناک باشد. به همین دلیل، در بیمارانی که درن پیچیده، ترشح زیاد، زخم باز، بیماری زمینهای مهم یا چستتیوب دارند، بهتر است تعویض پانسمان توسط پرستار یا کارشناس زخم در منزل انجام شود.
این راهنما برای آشنایی بیمار و خانواده با اصول مراقبت نوشته شده است و جای دستور جراح را نمیگیرد. نوع پانسمان، زمان اولین تعویض، محلول شستوشو و دفعات تعویض باید با نسخه ترخیص یا نظر تیم درمان هماهنگ باشد.
پانسمان زخم بخیه و جراحی چه هدفی دارد؟
پانسمان مناسب از محل برش در برابر آلودگی و اصطکاک محافظت میکند، ترشحات را جذب میکند و بدون آسیب به بخیه یا پوست جدا میشود. زخم جراحی ممکن است با بخیه (Suture)، منگنه پوستی (Staple)، چسب پوستی (Skin Glue) یا نوار مخصوص بسته شده باشد. زخم باز بعد از عمل شرایط متفاوتی دارد و روش پانسمان آن لزوماً با زخم بسته یکسان نیست.
وسایل لازم برای تعویض پانسمان بخیه و زخم جراحی
وسایل دقیق به نوع زخم بستگی دارد، اما معمولاً یک سطح کار تمیز، محلول نرمال سالین استریل (Normal Saline 0.9%) در صورت تجویز، گاز استریل، پانسمان مناسب، چسب پزشکی، دستکش تمیز یا استریل طبق دستور، کیسه زباله و محلول ضدعفونی دست نیاز است. برای درن ممکن است گاز شکافدار یا پانسمان مخصوص اطراف لوله لازم باشد.
بتادین، الکل، آباکسیژنه، پماد آنتیبیوتیک، پودر یا داروهای گیاهی را خودسرانه روی زخم جراحی استفاده نکنید. بعضی از این مواد میتوانند به بافت در حال ترمیم آسیب بزنند یا ارزیابی زخم را دشوار کنند. اگر جراح محلول یا پماد مشخصی تجویز کرده است، همان دستور بر راهنمای عمومی اولویت دارد.
روش تعویض پانسمان زخم بخیه شده در منزل
برای تعویض پانسمان زخم بخیه شده، ابتدا دستها را با آب و صابون بشویید و وسایل را روی سطح تمیز آماده کنید. پانسمان قبلی را بهآرامی باز کنید و آن را نکشید. اگر به زخم چسبیده است، فقط در صورتی که تیم درمان اجازه داده باشد با مقدار کمی سالین مرطوب کنید تا بدون آسیب جدا شود.
پس از برداشتن پانسمان، به رنگ پوست، میزان تورم، فاصله لبههای زخم، خونریزی و نوع ترشح نگاه کنید. مقدار کم لکه خون یا ترشح شفاف در بعضی ساعات یا روزهای ابتدایی ممکن است دیده شود، اما افزایش ترشح، بوی بد، چرک یا بازشدن زخم طبیعی نیست.
در صورت نیاز به پاکسازی، طبق دستور جراح از سالین استفاده کنید و حرکت گاز را ملایم و بدون سایش انجام دهید. از تماس دست یا سطح غیراستریل با بخشی از پانسمان که روی زخم قرار میگیرد جلوگیری کنید. پس از خشکشدن اطراف زخم، پانسمان جدید را بدون فشار بیش از حد قرار دهید و آن را طوری ثابت کنید که گردش خون یا حرکت طبیعی ناحیه مختل نشود.
نحوه پانسمان زخم بعد از عمل جراحی
روش پانسمان زخم بعد از عمل به وضعیت آن بستگی دارد. زخم تمیز و بسته ممکن است با اجازه جراح پس از مدتی بدون پوشش بماند؛ اما زخم باز، عفونی، دارای ترشح یا زخم بیمار دیابتی ممکن است به برنامه تخصصی نیاز داشته باشد.
اگر پانسمان زخم باز بعد از عمل جراحی با گاز یا ماده مخصوص پر شده است، بستهبندی مجدد زخم (Wound Packing) را بدون آموزش حضوری انجام ندهید. مقدار، عمق و نوع ماده پانسمان مهم است و پرکردن بیش از حد یا باقیماندن گاز در زخم میتواند مشکل ایجاد کند. پانسمانهای فشار منفی یا وکیوم زخم (Negative Pressure Wound Therapy / NPWT) نیز باید طبق برنامه تیم زخم تعویض شوند.
پانسمان درن چیست و چرا با پانسمان معمولی فرق دارد؟
درن جراحی لولهای است که برای خروج خون، مایع یا ترشحات از محل عمل گذاشته میشود. انواع رایج آن شامل درن بسته مکشی مانند Jackson-Pratt یا JP Drain و Hemovac و همچنین درنهای خارجی دیگر است. پانسمان محل درن باید هم از پوست اطراف محافظت کند و هم لوله را بدون کشش اضافه در جای خود نگه دارد.
در هنگام تعویض پانسمان درن، مهمترین اصل این است که لوله کشیده، چرخانده یا جابهجا نشود. پس از شستن دستها، پانسمان قبلی بهآرامی برداشته میشود و پوست اطراف محل خروج از نظر قرمزی، گرمی، تورم، درد، چرک، بوی غیرطبیعی یا نشت بررسی میشود. تمیزکردن محل و نوع پوشش باید مطابق آموزش زمان ترخیص باشد. سپس پانسمان جدید در اطراف لوله قرار میگیرد و خود لوله طوری ثابت میشود که وزن مخزن یا حرکت بیمار به محل ورود فشار وارد نکند.
مراقبت از مخزن درن در منزل
اگر بیمار با JP یا Hemovac مرخص شده است، معمولاً لازم است حجم و ظاهر مایع تخلیهشده ثبت شود. زمان تخلیه، مقدار بر حسب میلیلیتر و رنگ ترشح را یادداشت کنید و در ویزیت بعدی همراه داشته باشید. مخزن باید طبق آموزش تیم درمان دوباره در وضعیت مکش قرار گیرد. تخلیه، شستوشوی داخل لوله یا اصطلاحاً Stripping یا Milking نباید بدون دستور و آموزش انجام شود؛ چون روش مناسب برای همه درنها یکسان نیست.
اگر درن ناگهان از بدن خارج شد، بخیه نگهدارنده شل شد، مخزن مکش خود را حفظ نکرد، ترشح بهطور غیرمنتظره قطع شد یا حجم آن ناگهان زیاد شد، با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
نحوه پانسمان چستتیوب در منزل
چستتیوب یا Chest Tube لولهای است که از فضای جنب (Pleural Space) هوا، خون، چرک یا مایع را خارج میکند. بیمار فقط در شرایط انتخابشده و با برنامه مشخص ممکن است با چستتیوب یا سیستم مشابه در خانه مراقبت شود. پانسمان اطراف چستتیوب باید خشک، سالم، محکم و در عین حال بدون کشیدن لوله باشد.
تعویض پانسمان چستتیوب بهتر است توسط پرستار آموزشدیده انجام شود، بهخصوص اگر بیمار تازه مرخص شده، اکسیژن دریافت میکند یا بیماری ریوی زمینهای دارد. خانواده نباید بخیهها را ببرد، لوله را جلو یا عقب ببرد، سیستم را خودسرانه کلمپ کند، اتصالها را باز کند یا ارتفاع و تنظیمات ساکشن را تغییر دهد.
در سیستمهای متصل به بطری، مخزن باید طبق آموزش تیم درمان پایینتر از سطح قفسه سینه نگه داشته شود و لوله نباید تا بخورد یا زیر بدن بیمار گیر کند. جداشدن اتصال، بیرونآمدن لوله، تنگی نفس ناگهانی، درد شدید قفسه سینه یا کبودی نیاز به ارزیابی فوری دارد.
پانسمان هر چند وقت یکبار باید عوض شود؟
برای همه بیماران یک عدد ثابت وجود ندارد. زمان تعویض به نوع جراحی، نوع پانسمان، میزان ترشح و دستور جراح بستگی دارد. پانسمان اولیه بعضی زخمهای بسته برای مدتی دستنخورده باقی میماند؛ اما اگر خیس، آلوده، شل یا آغشته به ترشح شود معمولاً باید زودتر بررسی و تعویض شود. درنها و چستتیوبها نیز برنامه اختصاصی دارند و تعویض بیدلیل و مکرر میتواند احتمال کشیدهشدن لوله یا آلودگی را افزایش دهد.
حمام کردن با بخیه، درن یا چستتیوب
تا زمانی که جراح اجازه نداده، زخم را در وان، استخر یا آب غوطهور نکنید. زمان مجاز دوش گرفتن به نوع عمل و پانسمان بستگی دارد. اگر پانسمان باید خشک بماند، از پوشش ضدآب مناسب استفاده کنید و پس از دوش ناحیه را نسابید. پانسمان خیس اطراف درن یا چستتیوب باید طبق دستور تیم درمان تعویض شود.
چه علائمی نشانه عفونت یا مشکل در زخم جراحی است؟
کمی درد و حساسیت در روزهای ابتدایی قابل انتظار است، اما باید رو به بهبود باشد. افزایش قرمزی یا تورم، درد رو به تشدید، گرمی پوست، ترشح غلیظ زرد یا سبز، بوی بد، بازشدن زخم، خونریزی قابل توجه یا تب باید جدی گرفته شود. در بیماران دیابتی، افراد دارای ضعف ایمنی یا مصرفکنندگان داروهای ضدانعقاد، زودتر با پزشک تماس بگیرید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
تنگی نفس ناگهانی یا رو به افزایش، درد شدید قفسه سینه، خونریزی کنترلنشده، گیجی یا کاهش هوشیاری، کبودی لبها، بیرونآمدن چستتیوب، بدحالشدن سریع بیمار یا علائم شوک نیازمند ارزیابی فوری است. در چنین شرایطی به جای ادامه پانسمان در خانه با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر بخیه باز شده یا بافت زیرین دیده میشود، زخم را با پانسمان تمیز محافظت کنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
پانسمان در منزل چه زمانی انتخاب بهتری است؟
برای بیمار کمتحرک پس از جراحی، سالمند، بیمار دارای درن یا خانوادهای که آموزش کافی ندیده است، اعزام پرستار میتواند مراقبت را استانداردتر کند. در ایران، خدمات پرستاری در منزل در چارچوب مراکز مجاز و ضوابط وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی ارائه میشود. شیوهنامه بهروزشده معاونت پرستاری وزارت بهداشت نیز در سال ۱۴۰۳ برای مراکز مشاوره و ارائه مراقبتهای پرستاری در منزل به دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی ابلاغ شده است.
در بازدید پرستاری، علاوه بر تعویض پانسمان میتوان وضعیت زخم، علائم حیاتی، ترشح، عملکرد درن و نشانههای عفونت را بررسی کرد. در زخمهای پیچیده، انتخاب نوع پانسمان باید پس از ارزیابی بالینی انجام شود.
اگر برای پانسمان بخیه در خانه، پانسمان زخم جراحی، پانسمان درن یا چستتیوب در منزل نیاز به کمک دارید، میتوانید برای ارزیابی وضعیت بیمار و اعزام نیروی درمانی مناسب با مرکز خدمات سلامت در منزل تماس بگیرید. در موارد اورژانسی، اولویت همیشه تماس با اورژانس ۱۱۵ است.
پرسشهای متداول
آیا پانسمان بخیه را میتوان در خانه عوض کرد؟
بله، اگر زخم ساده و پایدار باشد، جراح اجازه داده باشد و بیمار یا همراه آموزش کافی دیده باشد. زخمهای باز، عفونی، دارای ترشح زیاد یا همراه با درن پیچیده بهتر است توسط پرستار بررسی شوند.
برای پانسمان بخیه از بتادین استفاده کنیم؟
بهصورت روتین و خودسرانه نه. محلول مورد استفاده باید مطابق دستور جراح باشد. در بسیاری از زخمهای جراحی، پاکسازی ملایم با سالین یا روش توصیهشده توسط تیم درمان کافی است.
پانسمان زخم بخیه شده اگر خیس شد چه کنیم؟
اگر آب یا ترشح به زیر پانسمان رسیده، معمولاً باید پانسمان طبق دستور تعویض شود. پانسمان مرطوب را برای مدت طولانی روی زخم نگه ندارید.
درن جراحی چه زمانی خارج میشود؟
زمان خارجکردن درن به نوع عمل، مقدار و کیفیت ترشح و نظر جراح بستگی دارد. بیمار یا خانواده نباید درن یا بخیه نگهدارنده آن را در منزل خارج کنند.
آیا چستتیوب را میتوان در خانه پانسمان کرد؟
در برخی بیماران مراقبت در منزل امکانپذیر است، اما باید با برنامه مشخص تیم درمان باشد. به دلیل خطر جابهجایی یا اختلال عملکرد، تعویض پانسمان چستتیوب بهتر است توسط فرد آموزشدیده انجام شود.
منابع
-
معاونت پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: مشاهده سند رسمی
-
MedlinePlus: مراقبت از زخم جراحی بسته
-
Centers for Disease Control and Prevention (CDC): راهنمای CDC درباره عفونت محل جراحی
-
MedlinePlus: مراقبت از درن Hemovac
-
Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust: راهنمای چستدرن NHS
فرم ارسال نظر