- ۱۰ شهریور
- توسط: ادمین
واکسن آنفولانزا در بارداری؛ بهترین زمان، عوارض و واکسن مناسب
اگر باردار هستید و با شروع فصل سرد این سؤال برایتان پیش آمده که «واکسن آنفولانزا در بارداری بزنیم یا نه؟»، پاسخ بر اساس راهنماهای معتبر پزشکی روشن است: در اغلب زنان باردار، دریافت واکسن فصلی آنفولانزای تزریقی و غیرفعال یا فرآورده مجاز نوترکیب توصیه میشود. واکسن مناسب میتواند در هر سهماهه بارداری تزریق شود و علاوه بر مادر، با انتقال آنتیبادی از جفت تا ماههای نخست زندگی به محافظت نوزاد نیز کمک کند.
آیا واکسن آنفولانزا در بارداری ضروری است؟
زنان باردار در مقایسه با افراد همسن غیر باردار، در صورت ابتلا به Influenza یا آنفولانزا بیشتر در معرض بیماری شدید، پنومونی، مراجعه به اورژانس و بستری قرار میگیرند. تغییرات طبیعی سیستم ایمنی، قلب و ریه در بارداری بخشی از این افزایش خطر را توضیح میدهد. ابتلای شدید مادر همچنین میتواند با پیامدهایی مانند زایمان زودرس و اختلال در سلامت جنین همراه باشد.
به همین دلیل، واکسیناسیون فصلی آنفولانزا بخشی از مراقبت پیشگیرانه بارداری محسوب میشود. در ایران نیز مادران باردار در گروههای اولویتدار دریافت واکسن آنفولانزا قرار دارند و معاونت بهداشت وزارت بهداشت برای فصل ۱۴۰۵ نیز این گروه را در اولویت تأمین واکسن اعلام کرده است.
فواید واکسن آنفولانزا برای مادر و جنین چیست؟
مهمترین هدف، کاهش احتمال ابتلا به آنفولانزای شدید و عوارض آن است. هیچ واکسن آنفولانزایی صددرصد مانع عفونت نمیشود، اما واکسیناسیون احتمال بیماری شدید و بستری را کاهش میدهد.
مزیت مهم دیگر، محافظت غیرمستقیم نوزاد است. آنتیبادیهایی که بدن مادر پس از واکسیناسیون میسازد میتوانند از جفت عبور کنند. این موضوع مهم است، زیرا نوزادان زیر ۶ ماه هنوز برای دریافت واکسن فصلی آنفولانزا سن کافی ندارند. مطالعات نیز کاهش آنفولانزا و بستری مرتبط با آن را در نوزادان مادران واکسینهشده نشان دادهاند.
آیا واکسن آنفولانزا برای بارداری ضرر دارد؟
برای واکسنهای تزریقی غیرفعال، یعنی Inactivated Influenza Vaccine یا IIV، دادههای گستردهای از مصرف در زنان باردار وجود دارد و شواهد معتبر افزایش خطر سقط، مردهزایی یا آسیب جنینی ناشی از واکسن را نشان ندادهاند. این واکسنها ویروس زندهای ندارند که بتواند در بدن تکثیر شود و آنفولانزا ایجاد کند.
در بارداری باید از فرآوردهای استفاده شود که نوع و مجوز آن برای فرد باردار مناسب باشد. واکسن زنده ضعیفشده آنفولانزا یا Live Attenuated Influenza Vaccine که معمولاً بهصورت اسپری بینی عرضه میشود، در دوران بارداری توصیه نمیشود و نباید جای واکسن تزریقی مناسب را بگیرد.
واکسن آنفولانزا در سهماهه اول، دوم و سوم بارداری
سهماهه اول و ماه اول بارداری
اگر فصل آنفولانزا شروع شده یا نزدیک است، لازم نیست صرفاً بهدلیل قرار داشتن در سهماهه اول واکسیناسیون را تا ماه چهارم عقب بیندازید. واکسن تزریقی غیرفعال میتواند از ابتدای بارداری استفاده شود. مطالعات ایمنی در سهماهه دوم و سوم از نظر تعداد بیشترند، اما دادههای موجود برای سهماهه اول نیز افزایش خطری را که به واکسن نسبت داده شود نشان نمیدهند.
سهماهه دوم
در سهماهه دوم نیز واکسیناسیون مجاز و توصیهشده است و اگر واکسن همان فصل در دسترس باشد، معمولاً دلیلی برای تأخیر وجود ندارد.
سهماهه سوم، ماه هشتم و ماه آخر
تزریق در ماه هشتم یا حتی ماه آخر بارداری نیز در صورت وجود اندیکاسیون دیر محسوب نمیشود. واکسیناسیون در اواخر بارداری میتواند سطح آنتیبادی مادر را بالا ببرد و از طریق جفت به نوزاد منتقل کند. نباید برای رسیدن به سهماهه سوم، واکسیناسیون لازم را عمداً عقب انداخت.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا در بارداری چه زمانی است؟
برای ایران که در نیمکره شمالی قرار دارد، زمان مناسب معمولاً پیش از افزایش گسترده گردش ویروس در پاییز و زمستان است. وزارت بهداشت در برنامهریزی سال ۱۴۰۵ نیز شهریور و مهر را از زمانهای مهم واکسیناسیون اعلام کرده و مادران باردار را در گروههای اولویتدار قرار داده است.
اگر این زمان را از دست دادهاید، تا زمانی که ویروس آنفولانزا در جامعه در گردش است، واکسیناسیون همچنان میتواند مفید باشد. حدود دو هفته نیز زمان لازم است تا پاسخ ایمنی مطلوب بعد از تزریق ایجاد شود.
در سهماهه سوم، تزریق کمی زودتر از شروع فصل نیز در بعضی شرایط قابل بررسی است؛ زمان دقیق به هفته بارداری، زمان احتمالی زایمان و موجود بودن واکسن همان فصل بستگی دارد.
بهترین نوع واکسن آنفولانزا در بارداری چیست؟
بهترین واکسن لزوماً گرانترین، خارجیترین یا چهارظرفیتیترین محصول نیست. معیارهای مهم عبارتاند از: بهروز بودن برای فصل جاری، غیرفعال یا نوترکیب بودن، مجوز مصرف در بارداری، نگهداری صحیح در زنجیره سرد، اصالت محصول و تناسب با شرایط پزشکی مادر.
برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی، سازمان جهانی بهداشت ترکیب سهظرفیتی بهروز را پیشنهاد کرده است؛ زیرا سویه B/Yamagata از مارس ۲۰۲۰ در گردش تأییدشده انسانی مشاهده نشده است. بنابراین اگر محصول سهظرفیتی جدید و منطبق با ترکیب فصل جاری باشد، «سهظرفیتی» بودن به معنی ضعیفتر بودن آن نیست.
اینفلوواک هلندی در بارداری
Influvac یک واکسن آنفولانزای غیرفعال از نوع Surface Antigen است. اطلاعات رسمی فرآوردههای جدید آن اجازه استفاده در تمام مراحل بارداری را میدهد. هنگام خرید باید سال یا فصل درجشده روی بسته را بررسی کنید و واکسن متناسب با فصل جاری باشد.
واکسیگریپ فرانسوی در بارداری
Vaxigrip ساخت Sanofi یک واکسن غیرفعال از نوع Split Virion است. اطلاعات رسمی محصول ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیز استفاده از آن را در تمام مراحل بارداری مجاز میداند.
فلوگارد ایرانی در بارداری
FluGuard یک واکسن نوترکیب تولید ایران است و مطالعات منتشرشده در بزرگسالان، ایمنیزایی و پروفایل ایمنی قابل قبول آن را نشان دادهاند. بااینحال مطالعه مقایسهای منتشرشدهای که بهطور اختصاصی زنان باردار را ارزیابی کند محدود است. بنابراین در بارداری، بروشور همان فرآورده و فصل، مجوز مصرف و نظر پزشک یا داروساز باید ملاک باشد.
در نتیجه نمیتوان گفت واکسن هلندی، فرانسوی یا ایرانی صرفاً بهدلیل کشور سازنده «بهترین واکسن آنفولانزا در بارداری» است.
نحوه تزریق واکسن آنفولانزا در بارداری
واکسنهای تزریقی معمول آنفولانزا در بزرگسالان معمولاً با دوز ۰٫۵ میلیلیتر و بهصورت Intramuscular یا داخل عضلانی، اغلب در عضله دلتوئید بازو تزریق میشوند.
از خرید واکسن بدون جعبه، برچسب اصالت یا زنجیره سرد مطمئن خودداری کنید. در ایران میتوان اصالت فرآورده و اطلاعات دارویی را از مسیرهای رسمی سازمان غذا و دارو بررسی کرد.
اگر تب بالا یا بیماری حاد متوسط تا شدید دارید، ممکن است پزشک تزریق را تا بهبود به تعویق بیندازد. سرماخوردگی خفیف بهتنهایی معمولاً مانع قطعی واکسیناسیون نیست. سابقه واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی یا یکی از اجزای واکسن و سابقه سندرم گیلنباره باید حتماً پیش از تزریق مطرح شود.
عوارض واکسن آنفولانزا در بارداری
علائم بعد از تزریق واکسن آنفولانزا در بارداری معمولاً خفیف و کوتاهمدتاند و ممکن است شامل درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، خستگی، سردرد، درد عضلانی، تهوع یا تب خفیف باشند. این علائم اغلب در یک تا دو روز کاهش پیدا میکنند.
تب بعد از تزریق
تب خفیف ممکن است رخ دهد. در بارداری، اگر تب قابل توجه یا پایدار باشد یا همراه با علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، کمآبی، درد شدید شکم، خونریزی یا کاهش حرکات جنین ایجاد شود، ارزیابی پزشکی لازم است.
حساسیت و علائم خطر
آنافیلاکسی یا واکنش آلرژیک شدید بسیار نادر است. کهیر منتشر، تورم صورت یا گلو، خسخس شدید، تنگی نفس، احساس غش یا افت فشار بعد از تزریق نیاز به اقدام اورژانسی دارد.
حساسیت به تخممرغ بهتنهایی در راهنماهای جدید معمولاً مانع دریافت واکسن مناسب آنفولانزا نیست. حتی افراد دارای حساسیت به تخممرغ میتوانند واکسن مناسب سن و وضعیت خود را دریافت کنند؛ اما سابقه حساسیت شدید به خود واکسن یا یکی از ترکیبات مشخص آن باید بررسی شود.
تزریق همزمان واکسن آنفولانزا با سایر واکسنها
واکسن تزریقی آنفولانزا میتواند در صورت نیاز همزمان با بسیاری از واکسنهای توصیهشده بارداری تزریق شود؛ هر واکسن با سرنگ جدا و در محل تزریق جداگانه.
واکسنهای زنده مانند MMR و آبلهمرغان بهطور معمول در دوران بارداری ممنوعاند. برنامه واکسیناسیون مادر باید با دستورالعمل کشوری، سن بارداری و سابقه واکسیناسیون هماهنگ شود.
واکسن آنفولانزا قبل از بارداری و در اقدام به بارداری
اگر برای بارداری اقدام میکنید و فصل آنفولانزا در پیش است، دریافت واکسن تزریقی مناسب پیش از بارداری قابل انجام است و نیازی به فاصله اجباری برای اقدام به بارداری ندارد.
اگر پس از تزریق متوجه شدید باردار بودهاید، دریافت واکسن غیرفعال آنفولانزا بهخودیخود دلیل نگرانی یا اقدامی مانند ختم بارداری نیست.
واکسن آنفولانزا و شیردهی بعد از زایمان
واکسن آنفولانزا در دوران شیردهی نیز قابل استفاده است. بااینحال، واکسیناسیون بعد از تولد جای مزیت انتقال آنتیبادی از جفت در دوران بارداری را نمیگیرد. به همین دلیل اگر امکان تزریق مناسب در بارداری وجود داشته باشد، بهتر است واکسیناسیون تا بعد از زایمان به تعویق نیفتد.
طب سنتی درباره واکسن آنفولانزا در بارداری چه میگوید؟
در تصمیمگیری درباره واکسیناسیون بارداری باید معیار، شواهد پزشکی معتبر و دستورالعملهای رسمی باشد. هیچ روش طب سنتی، دمنوش، مکمل یا رژیم غذایی جایگزین واکسن در پیشگیری اختصاصی از آنفولانزا نیست.
اگر مادر باردار از داروهای گیاهی یا فرآوردههای طب سنتی استفاده میکند، بهتر است به پزشک یا ماما اطلاع دهد؛ زیرا «طبیعی بودن» یک فرآورده الزاماً به معنی بیخطر بودن آن در بارداری نیست.
اگر بعد از واکسن علائم آنفولانزا گرفتم چه کنم؟
واکسن تزریقی غیرفعال نمیتواند آنفولانزا ایجاد کند.
اگر باردار هستید و تب، سرفه، بدندرد شدید یا سایر علائم سازگار با آنفولانزا پیدا کردید، بهتر است سریع با پزشک تماس بگیرید. در دوران بارداری، فرد مبتلا به آنفولانزای مشکوک یا تأییدشده در گروه پرخطر قرار دارد و درمان ضدویروسی نباید بیدلیل به تأخیر بیفتد. در راهنماهای پزشکی، Oseltamivir یا اوسلتامیویر خوراکی معمولاً درمان ضدویروسی ارجح در بارداری محسوب میشود.
قیمت و تهیه واکسن آنفولانزا در بارداری در ایران
قیمت واکسن آنفولانزا در ایران ثابت نیست و میتواند با برند، وارداتی یا تولید داخل بودن، سیاست ارزی و زمان توزیع تغییر کند. بنابراین اعداد مربوط به قیمت واکسن آنفولانزا هلندی، فرانسوی یا ایرانی ممکن است ظرف یک فصل نیز تغییر کنند.
مادران باردار از گروههای اولویتدار شبکه بهداشت هستند و برای سال ۱۴۰۵ نیز وزارت بهداشت تأمین واکسن برای مادران باردار و سایر گروههای پرخطر را در برنامه توزیع خود قرار داده است. برای موجودی و قیمت روز بهتر است از داروخانه معتبر، مراکز بهداشت و سامانه رسمی تیتک TTAC استفاده شود.
جمعبندی؛ واکسن آنفولانزا در بارداری بزنیم یا نه؟
برای بیشتر زنان باردار، پاسخ بله است. واکسن تزریقی غیرفعال و فرآوردههای مجاز نوترکیب میتوانند در هر سهماهه بارداری استفاده شوند و فواید پیشگیری از آنفولانزا معمولاً از عوارض کوتاهمدت واکسن بیشتر است.
برای بیشتر افراد در ایران، شهریور و مهر زمان مناسبی برای واکسیناسیون پیش از فصل سرد است؛ اما اگر این زمان گذشته باشد، تا زمانی که ویروس در گردش است ممکن است همچنان ارزش تزریق داشته باشد.
برای انتخاب بین اینفلوواک، واکسیگریپ، فلوگارد یا هر برند موجود، به نام کشور سازنده تکیه نکنید. فصل تولید، نوع واکسن، مجوز مصرف در بارداری، اصالت، شرایط نگهداری و وضعیت پزشکی شما مهمترند.
اگر درباره هفته بارداری، سابقه حساسیت، بیماری زمینهای یا انتخاب واکسن مناسب تردید دارید، میتوانید پیش از تزریق از پزشک، ماما یا تیم درمانی خدمات سلامت در منزل مشاوره بگیرید تا نوع واکسن و زمان مناسب بر اساس شرایط شخصی شما بررسی شود.
پرسشهای پرتکرار درباره واکسن آنفولانزا و بارداری
آیا واکسن در ماه اول یا اوایل بارداری خطرناک است؟
برای واکسن تزریقی غیرفعال، محدودیت اختصاصی برای سهماهه اول وجود ندارد و میتوان آن را در هر سن بارداری دریافت کرد. اگر فصل آنفولانزاست، تأخیر صرفاً بهدلیل ماه اول معمولاً لازم نیست.
واکسن هلندی بهتر است یا فرانسوی؟
کشور سازنده بهتنهایی معیار برتری نیست. اینفلوواک و واکسیگریپ هر دو غیرفعالاند و اطلاعات رسمی آنها مصرف در تمام مراحل بارداری را مجاز میداند. فصل تولید، اصالت و شرایط پزشکی مهمترند.
آیا هر سال باید واکسن بزنم؟
بله. ترکیب واکسن هر فصل بهروزرسانی میشود و ایمنی با زمان کاهش مییابد. تزریق سال قبل یا بارداری قبلی معمولاً جای واکسن فصل جدید را نمیگیرد.
آیا قیمت واکسن برای زنان باردار فرق دارد؟
قیمت داروخانهای به باردار بودن وابسته نیست و با برند و سیاست توزیع تغییر میکند. بااینحال مادران باردار در ایران جزو گروههای اولویتدار هستند و بهتر است وضعیت تأمین از شبکه بهداشت را نیز بررسی کنند.
فرم ارسال نظر