- ۱۲ شهریور
- توسط: ادمین
واکسن آنفولانزا و حساسیت به تخممرغ؛ چه کسانی باید احتیاط کنند؟
اگر به تخممرغ حساسیت دارید، ممکن است هنگام تصمیمگیری برای تزریق واکسن آنفولانزا با یک سؤال مهم روبهرو شوید: «آیا واکسن آنفولانزا برای من خطرناک است؟»
این نگرانی بیدلیل نیست؛ زیرا بسیاری از واکسنهای آنفولانزای سنتی در تخممرغ جنیندار مرغ یا Embryonated Chicken Eggs تولید میشوند و ممکن است مقدار بسیار کمی از پروتئینهای تخممرغ، بهویژه اووآلبومین یا Ovalbumin، در محصول نهایی باقی بماند.
اما توصیههای علمی طی سالهای اخیر تغییر مهمی کردهاند. بر اساس راهنماهای جدید، داشتن حساسیت به تخممرغ، حتی اگر فرد در گذشته واکنش شدید به خوردن تخممرغ داشته باشد، بهتنهایی به معنای ممنوعیت واکسن آنفولانزا نیست. افراد دارای Egg Allergy میتوانند واکسن آنفولانزای متناسب با سن و وضعیت سلامت خود را دریافت کنند و الزام عمومی برای انتخاب واکسن فاقد تخممرغ وجود ندارد.
با این حال، یک موضوع را نباید با حساسیت به تخممرغ اشتباه گرفت: سابقه واکنش آلرژیک شدید به خود واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای آن. چنین شرایطی نیاز به بررسی جداگانه توسط پزشک دارد.
آیا واکسن آنفولانزا تخممرغ دارد؟
بعضی واکسنها بله و بعضی خیر.
عبارت «واکسن با بیس تخممرغ» اصطلاح کاملاً دقیقی نیست. اصطلاح علمیتر، Egg-based Influenza Vaccine یا «واکسن آنفولانزای تولیدشده بر بستر تخممرغ» است.
در این روش، ویروسهای مورد استفاده برای تولید واکسن در تخممرغهای بارورشده و جنیندار مرغ تکثیر میشوند. پس از طی مراحل تولید و خالصسازی، ممکن است مقادیر بسیار ناچیزی از پروتئین تخممرغ در واکسن باقی بماند.
برای نمونه، واکسنهای شناختهشده Vaxigrip/Vaxigrip Tetra و Influvac/Influvac Tetra با استفاده از ویروسهای تکثیرشده در تخممرغ جنیندار تولید میشوند و بروشورهای رسمی آنها احتمال وجود مقادیر ناچیز Ovalbumin یا سایر پروتئینهای مرغ را ذکر میکنند.
این موضوع به معنای آن نیست که افراد دارای حساسیت به تخممرغ الزاماً نمیتوانند این واکسنها را دریافت کنند.
واکسن ایرانی آنفولانزا تخممرغ دارد؟
فلوگارد (FluGuard) ایرانی یک واکسن نوترکیب است و بر بستر تخممرغ تولید نمیشود.
فلوگارد از فناوری Recombinant Influenza Vaccine یا RIV استفاده میکند. در مطالعات منتشرشده درباره این واکسن، آنتیژن همگلوتینین ویروس آنفولانزا با استفاده از سیستم بیان باکولوویروس ـ سلول حشره یا Baculovirus-Insect Cell Expression System تولید شده است.
بنابراین در فرایند تولید آن نیازی به تکثیر ویروس در تخممرغ مرغ وجود ندارد و فلوگارد بهعنوان واکسنی فاقد پروتئین با منشأ تخممرغ شناخته میشود. مطالعات بالینی منتشرشده نیز این واکسن ایرانی را بهعنوان یک Recombinant Influenza Vaccine معرفی کردهاند.
این ویژگی میتواند فلوگارد را برای بزرگسالانی که درباره پروتئین تخممرغ نگرانی دارند به گزینه قابل بررسی تبدیل کند.
با این حال، «فاقد تخممرغ بودن» به معنای «غیرممکن بودن هر نوع حساسیت» نیست. هر واکسن ممکن است حاوی ترکیبات دیگری باشد که در فردی بسیار نادر باعث واکنش حساسیتی شوند. همچنین باید محدوده سنی مجاز مندرج در بروشور و مجوز همان محصول رعایت شود. اطلاعات بالینی منتشرشده درباره فلوگارد عمدتاً مربوط به بزرگسالان ۱۸ سال و بالاتر است.
کدام واکسنهای آنفولانزا تخممرغ دارند و کدام ندارند؟
| واکسن یا فناوری | روش تولید | پروتئین تخممرغ |
|---|---|---|
| فلوگارد FluGuard ایرانی | نوترکیب، Baculovirus-Insect Cell | فاقد پروتئین تخممرغ |
| Vaxigrip / Vaxigrip Tetra | Egg-based، ویروس غیرفعال | ممکن است مقادیر ناچیز داشته باشد |
| Influvac / Influvac Tetra | Egg-based، آنتیژن سطحی غیرفعال | ممکن است مقادیر ناچیز داشته باشد |
| Flublok | Recombinant | Egg-free |
| Flucelvax | Cell Culture-Based | Egg-free |
| بسیاری از واکسنهای سنتی غیرفعال | Egg-based | ممکن است مقدار ناچیز Ovalbumin داشته باشند |
Flublok و Flucelvax از نمونههای شناختهشده بینالمللی واکسن فاقد تخممرغ هستند؛ البته وجود نام یک واکسن در منابع بینالمللی به معنای عرضه دائمی آن در ایران نیست و موجودی و مجوز فرآوردهها باید در هر فصل جداگانه بررسی شود.
آیا فرد دارای حساسیت به تخممرغ میتواند واکسن آنفولانزا بزند؟
در اغلب موارد بله.
توصیه فعلی CDC و کمیته مشورتی واکسیناسیون آمریکا، ACIP، این است که افراد ۶ ماهه و بالاتر دارای Egg Allergy میتوانند هر واکسن آنفولانزایی را که با توجه به سن و شرایط پزشکی آنها مناسب است دریافت کنند؛ فرقی نمیکند واکسن Egg-based باشد یا Egg-free.
از فصل آنفولانزای ۲۰۲۳ـ۲۰۲۴ به بعد، حتی برای افرادی که قبلاً بعد از خوردن تخممرغ دچار واکنش شدید شدهاند، اقدامات احتیاطی اضافه صرفاً به دلیل Egg Allergy توصیه نمیشود. واکسن باید مانند سایر واکسنها در محیطی تزریق شود که امکان تشخیص و درمان سریع واکنش آلرژیک شدید وجود داشته باشد.
اگر حساسیت فقط به صورت کهیر بوده است
اگر بعد از خوردن تخممرغ فقط علائمی مانند کهیر، خارش یا قرمزی پوست داشتهاید، بر اساس راهنماهای جدید معمولاً میتوانید واکسن آنفولانزای مناسب سن خود را دریافت کنید.
اگر قبلاً با تخممرغ دچار آنافیلاکسی شدهاید
حتی سابقه آنافیلاکسی یا Anaphylaxis ناشی از تخممرغ نیز در راهنماهای جدید بینالمللی بهتنهایی مانع دریافت واکسن آنفولانزا نیست.
با این حال، در ایران ممکن است بروشور رسمی بعضی واکسنهای Egg-based درباره حساسیت شدید به اجزای محصول هشدار یا منع مصرف محافظهکارانهتری داشته باشد. بنابراین در افراد دارای سابقه آنافیلاکسی، انتخاب نوع واکسن بهتر است با در نظر گرفتن بروشور همان برند، سن بیمار و نظر پزشک انجام شود.
وجود واکسن نوترکیب فاقد تخممرغ مانند فلوگارد میتواند در بزرگسال واجد شرایط، انتخاب را سادهتر کند.
چه کسانی واقعاً باید قبل از تزریق واکسن بیشتر احتیاط کنند؟
موضوع مهمتر از حساسیت به تخممرغ، سابقه واکنش به خود واکسن آنفولانزا است.
اگر پس از دوز قبلی واکسن دچار تورم زبان یا گلو، خسخس شدید، تنگی نفس، افت فشار خون، غش ناشی از واکنش آلرژیک یا آنافیلاکسی شدهاید، نباید بدون بررسی پزشکی دوز بعدی را دریافت کنید.
همچنین ارزیابی پزشکی در این شرایط اهمیت دارد:
- سابقه واکنش آلرژیک شدید به یکی از اجزای واکسن؛
- سابقه آنافیلاکسی پس از واکسن آنفولانزای قبلی؛
- سابقه سندرم گیلنباره یا Guillain-Barré Syndrome طی ۶ هفته پس از واکسن قبلی؛
- بیماری حاد متوسط یا شدید، با تب یا بدون تب؛
- وجود محدودیت سنی برای برند انتخابشده.
واکنش شدید به یک نوع واکسن آنفولانزا الزاماً به معنای ممنوعیت همه انواع واکسن نیست؛ گاهی میتوان با بررسی متخصص آلرژی یا پزشک، واکسنی با فناوری یا ترکیبات متفاوت انتخاب کرد.
تفاوت حساسیت به تخممرغ با حساسیت به خود واکسن چیست؟
این دو موضوع کاملاً متفاوتاند.
فرد ممکن است تخممرغ بخورد و دچار کهیر یا حتی آنافیلاکسی شود، ولی واکسن آنفولانزا را بدون مشکل دریافت کند. از طرف دیگر، ممکن است شخصی هیچ حساسیتی به تخممرغ نداشته باشد اما به یکی از اجزای دیگر واکسن واکنش آلرژیک نشان دهد.
در واقع واکنشهای آنافیلاکتیک بعد از واکسن بسیار نادر هستند. بررسی بیش از ۲۵ میلیون دوز از انواع واکسنها میزان آنافیلاکسی را حدود ۱٫۳۱ مورد در هر یک میلیون دوز و برای واکسن آنفولانزای فصلی حدود ۱٫۳۵ مورد در هر یک میلیون دوز گزارش کرده است.
به همین دلیل مهمترین سؤال قبل از واکسیناسیون تنها این نیست که «به تخممرغ حساسیت دارید؟»؛ بلکه باید پرسید آیا تاکنون به خود واکسن آنفولانزا یا یکی از ترکیبات دارویی آن واکنش شدید داشتهاید یا خیر.
آیا قبل از واکسن به تست آلرژی نیاز داریم؟
در بیشتر افراد خیر.
برای کسی که فقط سابقه حساسیت غذایی به تخممرغ دارد، انجام تست پوستی با واکسن، تزریق آزمایشی مقدار کم یا تقسیم دوز واکسن به چند مرحله به صورت روتین توصیه نمیشود.
این روشها در گذشته بیشتر استفاده میشدند، اما شواهد جدید نشان دادهاند که افراد دارای حساسیت به تخممرغ در اغلب موارد میتوانند دوز کامل واکسن را دریافت کنند.
آیا واکسن بدون تخممرغ برای فرد حساس بهتر است؟
از نظر ایجاد آرامش خاطر یا تطابق با برخی بروشورهای دارویی، انتخاب یک Egg-free Influenza Vaccine میتواند مناسب باشد؛ اما از نظر راهنماهای جدید پزشکی، حساسیت به تخممرغ الزام نمیکند که حتماً واکسن Egg-free استفاده شود.
بنابراین انتخاب واکسن باید بر اساس مجموعهای از عوامل انجام شود:
سن فرد، بیماریهای زمینهای، بارداری، سابقه واکنش به واکسن، ترکیبات محصول، مجوز سنی، موجودی واکسن و فرمول همان فصل.
نکته مهم دیگر این است که ترکیب واکسن آنفولانزا هر سال بهروزرسانی میشود. سازمان جهانی بهداشت برای فصل ۲۰۲۶ـ۲۰۲۷ نیمکره شمالی ترکیب جدید واکسنهای Egg-based و واکسنهای Cell Culture/Recombinant را اعلام کرده است؛ بنابراین هنگام خرید نباید صرفاً به نام تجاری اعتماد کرد و باید واکسن مربوط به فصل جاری تهیه شود.
واکسن فلوگارد برای فرد حساس به تخممرغ انتخاب مناسبی است؟
برای بزرگسال واجد شرایط استفاده از محصول، فلوگارد از نظر نداشتن پروتئین تخممرغ یک گزینه منطقی است.
این واکسن ایرانی با فناوری نوترکیب تولید شده و برخلاف واکسنهایی مانند Influvac و Vaxigrip، فرایند تولید آن بر تکثیر ویروس در تخممرغ مرغ متکی نیست.
اما بهتر است درباره آن نگوییم «فلوگارد حساسیت ایجاد نمیکند». عبارت علمی و صحیح این است:
«فلوگارد فاقد پروتئین با منشأ تخممرغ است و بنابراین نگرانی مربوط به آلرژن تخممرغ در واکسنهای Egg-based را ندارد.»
همچنان حساسیت به سایر اجزای هر واکسن از نظر تئوری امکانپذیر است و محدودیتهای سنی و پزشکی محصول باید رعایت شوند.
هنگام تزریق واکسن آنفولانزا در منزل چه نکاتی مهم است؟
اگر قرار است واکسن در منزل تزریق شود، بهخصوص برای سالمندان، بیماران دارای بیماریهای زمینهای یا افراد دارای سابقه آلرژی، فقط تهیه واکسن کافی نیست.
پیش از تزریق باید نام و نوع واکسن، تاریخ انقضا، شرایط زنجیره سرد یا Cold Chain، محدودیت سنی، بیماریهای فعلی و سابقه واکنش به واکسن بررسی شود. همچنین فرد تزریقکننده باید توانایی تشخیص واکنش حساسیتی شدید و اقدام اولیه مناسب را داشته باشد.
اگر سابقه آنافیلاکسی، واکنش شدید به واکسن قبلی یا حساسیت دارویی مهم دارید، این موضوع را قبل از تزریق به پزشک یا کادر درمان اطلاع دهید.
برای دریافت خدمات واکسیناسیون در منزل نیز بهتر است مرکزی انتخاب شود که علاوه بر رعایت زنجیره سرد، پیش از تزریق سابقه پزشکی و نوع واکسن را بررسی کند؛ بهویژه اگر بیمار سالمند، باردار، دارای بیماری مزمن یا سابقه آلرژی باشد.
جمعبندی؛ حساسیت به تخممرغ مانع واکسن آنفولانزا نیست
داشتن حساسیت به تخممرغ در اغلب افراد دلیل حذف واکسن آنفولانزا نیست. بر اساس راهنماهای جدید، حتی افراد دارای سابقه حساسیت شدید به تخممرغ میتوانند واکسن مناسب سن و وضعیت پزشکی خود را دریافت کنند.
واکسنهایی مانند Influvac و Vaxigrip در گروه واکسنهای تولیدشده بر بستر تخممرغ قرار میگیرند و ممکن است مقادیر بسیار ناچیزی از پروتئین تخممرغ داشته باشند. در مقابل، فلوگارد ایرانی یک واکسن نوترکیب و فاقد پروتئین تخممرغ است. واکسنهای بینالمللی Flublok و Flucelvax نیز در گروه واکسنهای Egg-free قرار میگیرند.
مهمترین گروهی که باید پیش از تزریق ارزیابی دقیقتری شوند، افرادی نیستند که صرفاً به تخممرغ حساسیت دارند؛ بلکه کسانی هستند که قبلاً به خود واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای آن واکنش آلرژیک شدید نشان دادهاند.
سؤالات متداول
آیا کسی که به تخممرغ حساسیت دارد میتواند واکسن آنفولانزا بزند؟
بله. بر اساس راهنماهای جدید، بیشتر افراد دارای حساسیت به تخممرغ، حتی حساسیت شدید، میتوانند واکسن مناسب سن خود را دریافت کنند.
کدام واکسن آنفولانزا تخممرغ ندارد؟
فلوگارد ایرانی از فناوری نوترکیب استفاده میکند و فاقد پروتئین با منشأ تخممرغ است. Flublok و Flucelvax نیز از نمونههای بینالمللی فاقد تخممرغ هستند.
واکسن آنفولانزای هلندی Influvac تخممرغ دارد؟
Influvac با استفاده از ویروس تکثیرشده در تخممرغ جنیندار تولید میشود و ممکن است مقادیر ناچیزی از Ovalbumin یا پروتئین مرغ داشته باشد.
واکسن فرانسوی Vaxigrip چطور؟
Vaxigrip نیز از فناوری Egg-based استفاده میکند و در بروشور رسمی آن احتمال وجود مقادیر بسیار اندک پروتئین تخممرغ ذکر شده است.
اگر قبلاً بعد از واکسن آنفولانزا آنافیلاکسی داشتهام چه کنم؟
این وضعیت با حساسیت غذایی به تخممرغ متفاوت است. قبل از دریافت دوز بعدی باید نوع واکسن قبلی و علت احتمالی واکنش توسط پزشک بررسی شود.
فرم ارسال نظر