واکسن آنفولانزا برای بیماران ام‌اس و بیماری‌های خودایمنی

بیماران مبتلا به ام‌اس (Multiple Sclerosis - MS) و سایر بیماری‌های خودایمنی معمولاً درباره تزریق واکسن آنفولانزا نگرانی‌های زیادی دارند. بسیاری از این افراد تصور می‌کنند که فعال شدن سیستم ایمنی توسط واکسن ممکن است باعث تشدید بیماری یا شروع حمله جدید شود.

با این حال، بر اساس شواهد علمی موجود، واکسن آنفولانزا برای بیشتر بیماران مبتلا به ام‌اس و بسیاری از بیماری‌های خودایمنی، یک روش پیشگیری ایمن و مهم محسوب می‌شود. واکسن‌های تزریقی آنفولانزا معمولاً حاوی ویروس زنده فعال نیستند و باعث ایجاد بیماری آنفولانزا نمی‌شوند.

اهمیت واکسیناسیون در این بیماران بیشتر از افراد سالم است؛ زیرا برخی بیماران خودایمنی به دلیل مصرف داروهای تعدیل‌کننده یا سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، ممکن است در صورت ابتلا به آنفولانزا بیشتر در معرض عوارض شدید، طولانی شدن بیماری و نیاز به مراقبت پزشکی قرار بگیرند.

آیا بیماران ام‌اس می‌توانند واکسن آنفولانزا بزنند؟

بله، در بیشتر موارد بیماران مبتلا به ام‌اس می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند که واکسن آنفولانزای غیرفعال (Inactivated Influenza Vaccine) باعث افزایش خطر عود بیماری ام‌اس نمی‌شود.

ام‌اس یک بیماری خودایمنی سیستم عصبی مرکزی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش محافظ رشته‌های عصبی (میلین) حمله می‌کند. به همین دلیل برخی بیماران نگران هستند که تحریک سیستم ایمنی توسط واکسن، باعث فعال شدن دوباره بیماری شود.

اما عملکرد واکسن با ایجاد یک پاسخ ایمنی کنترل‌شده متفاوت است و شواهد علمی ارتباطی بین واکسن آنفولانزا و افزایش حملات ام‌اس نشان نداده‌اند.

در برخی بیماران ممکن است پس از واکسن، علائمی مانند خستگی، بدن‌درد یا تب خفیف ایجاد شود. این علائم معمولاً موقتی هستند و به معنی عود بیماری ام‌اس نیستند.

آیا واکسن آنفولانزا باعث حمله یا عود ام‌اس می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های بیماران ام‌اس این است که واکسن باعث شروع حمله جدید بیماری شود.

بررسی‌های علمی نشان می‌دهند که واکسن آنفولانزای غیرفعال، خطر عود ام‌اس را افزایش نمی‌دهد. حتی در بسیاری از راهنماهای تخصصی، واکسیناسیون سالانه آنفولانزا برای بیماران ام‌اس توصیه شده است.

با این حال، باید تفاوت بین عود واقعی ام‌اس و تشدید موقت علائم را شناخت.

در هنگام ابتلا به عفونت‌هایی مانند آنفولانزا، تب و افزایش دمای بدن ممکن است باعث بدتر شدن موقت علائم قبلی ام‌اس شود. این حالت که به آن شبه‌عود (Pseudo-relapse) گفته می‌شود، معمولاً پس از برطرف شدن عفونت کاهش پیدا می‌کند و نشان‌دهنده ایجاد آسیب عصبی جدید نیست.

چرا بیماران ام‌اس و خودایمنی بیشتر به واکسن آنفولانزا نیاز دارند؟

آنفولانزا در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند شدیدتر باشد. بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی ممکن است به دلایل مختلف، آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشند:

• مصرف داروهای کاهش‌دهنده فعالیت سیستم ایمنی
• کاهش توانایی بدن برای مقابله سریع با عفونت‌ها
• افزایش احتمال طولانی شدن علائم بیماری
• احتمال بیشتر نیاز به مراجعه پزشکی یا بستری شدن

برای بیمارانی که داروهای خاص ام‌اس یا بیماری‌های خودایمنی مصرف می‌کنند، پیشگیری از عفونت‌های فصلی اهمیت بیشتری دارد.

آیا بیماران سایر بیماری‌های خودایمنی می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند؟

در بیشتر موارد، بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی نیز می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند.

این بیماری‌ها شامل موارد زیر هستند:

• لوپوس سیستمیک (Systemic Lupus Erythematosus - SLE)
• آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis - RA)
• بیماری کرون (Crohn’s Disease)
• کولیت اولسروز (Ulcerative Colitis)
• پسوریازیس (Psoriasis)
• آرتریت پسوریاتیک (Psoriatic Arthritis)
• برخی بیماری‌های عروقی و التهابی مانند واسکولیت (Vasculitis)

البته شرایط هر فرد متفاوت است و نوع داروهای مصرفی، شدت بیماری و وضعیت سیستم ایمنی باید در تصمیم‌گیری نهایی در نظر گرفته شود.

تأثیر داروهای ام‌اس و خودایمنی بر واکسن آنفولانزا

برخی داروهایی که برای کنترل ام‌اس و بیماری‌های خودایمنی استفاده می‌شوند، فعالیت سیستم ایمنی را تغییر می‌دهند. این داروها ممکن است میزان پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند، اما معمولاً به معنی ممنوع بودن واکسن نیستند.

برخی داروهای مهم عبارت‌اند از:

بیماران نباید به دلیل تزریق واکسن، داروهای خود را قطع کنند. هرگونه تغییر در درمان باید فقط با نظر پزشک متخصص انجام شود.

بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا برای بیماران ام‌اس

بهترین زمان دریافت واکسن آنفولانزا معمولاً پیش از شروع فصل شیوع بیماری است. در ایران معمولاً پاییز زمان مناسب واکسیناسیون محسوب می‌شود.

با این حال، در بیماران ام‌اس و بیماری‌های خودایمنی، زمان تزریق می‌تواند به شرایط فرد بستگی داشته باشد.

عوامل مهم شامل:

• نوع داروی مصرفی
• زمان آخرین دوره درمانی
• فعال بودن یا نبودن بیماری
• سابقه عود اخیر
• وضعیت عمومی سلامت فرد

برای مثال، بیمارانی که داروهای بیولوژیک مانند ریتوکسیماب دریافت می‌کنند، ممکن است نیاز داشته باشند زمان واکسن با برنامه درمانی آن‌ها هماهنگ شود.

کدام نوع واکسن آنفولانزا برای بیماران خودایمنی مناسب‌تر است؟

برای بیشتر بیماران مبتلا به ام‌اس و بیماری‌های خودایمنی، واکسن‌های تزریقی غیرفعال انتخاب مناسب‌تری هستند.

انواع رایج واکسن آنفولانزا شامل:

واکسن غیرفعال آنفولانزا (Inactivated Influenza Vaccine - IIV)

واکسن نوترکیب آنفولانزا (Recombinant Influenza Vaccine - RIV)

در مقابل، واکسن زنده ضعیف‌شده آنفولانزا (Live Attenuated Influenza Vaccine - LAIV) که به شکل اسپری بینی استفاده می‌شود، ممکن است برای برخی افراد با ضعف شدید سیستم ایمنی مناسب نباشد.

بنابراین انتخاب نوع واکسن باید با توجه به شرایط بیمار انجام شود.

عوارض واکسن آنفولانزا در بیماران ام‌اس و خودایمنی

عوارض واکسن آنفولانزا معمولاً خفیف و کوتاه‌مدت هستند.

شایع‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

• درد یا حساسیت محل تزریق
• قرمزی یا تورم محل واکسن
• خستگی
• تب خفیف
• سردرد
• درد عضلات

این علائم معمولاً طی چند روز برطرف می‌شوند.

واکنش حساسیتی شدید بسیار نادر است، اما در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، تورم صورت یا گلو و واکنش شدید پوستی، باید فوراً مراقبت پزشکی دریافت شود.

چه زمانی بیمار ام‌اس یا خودایمنی باید قبل از واکسن با پزشک مشورت کند؟

اگر یکی از شرایط زیر را دارید، بهتر است قبل از تزریق واکسن با پزشک خود مشورت کنید:

• اخیراً دچار عود ام‌اس شده‌اید.
• داروهای بیولوژیک مصرف می‌کنید.
• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی دریافت می‌کنید.
• سابقه واکنش شدید به واکسن داشته‌اید.
• در حال حاضر تب یا عفونت فعال دارید.
• قرار است درمان جدیدی را شروع کنید.

پزشک می‌تواند بهترین زمان تزریق را بر اساس شرایط فردی تعیین کند.

آیا بعد از واکسن آنفولانزا باید داروهای ام‌اس قطع شوند؟

خیر. بیماران نباید داروهای ام‌اس یا داروهای کنترل بیماری خودایمنی را خودسرانه قطع کنند.

قطع دارو ممکن است باعث فعال شدن بیماری و افزایش خطر عود شود. واکسیناسیون باید در کنار درمان اصلی و با هماهنگی پزشک انجام شود.

جمع‌بندی

واکسن آنفولانزا برای بیماران ام‌اس و بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی، یک اقدام پیشگیرانه مهم و معمولاً ایمن است.

شواهد علمی نشان می‌دهد واکسن آنفولانزای غیرفعال باعث افزایش خطر عود ام‌اس نمی‌شود. با این حال، بهترین زمان تزریق باید بر اساس نوع بیماری، داروهای مصرفی و شرایط فردی مشخص شود.

بیمارانی که به دلیل مشکلات حرکتی، ضعف جسمی یا شرایط بیماری امکان مراجعه آسان به مراکز درمانی را ندارند، می‌توانند از خدمات تزریق واکسن در منزل توسط کادر درمانی استفاده کنند تا واکسیناسیون با ایمنی و آرامش بیشتری انجام شود.

منابع:

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
• National Multiple Sclerosis Society
• ECTRIMS/EAN consensus on vaccination in people with multiple sclerosis
• World Health Organization (WHO) Influenza Programme