- ۰۴ شهریور
- توسط: ادمین
نوار قلب چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (Electrocardiogram یا ECG/EKG) یکی از سریعترین و پرکاربردترین آزمایشها برای بررسی قلب است. این تست فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند اطلاعات مهمی درباره تعداد و نظم ضربان قلب، آریتمیها، اختلالات هدایت الکتریکی، بعضی نشانههای کمبود خونرسانی به عضله قلب و سکته قلبی فعلی یا قبلی در اختیار پزشک قرار دهد.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: نوار قلب همه بیماریهای قلبی را نشان نمیدهد و طبیعی بودن ECG بهتنهایی ثابت نمیکند که قلب کاملاً سالم است.
به همین دلیل نتیجه نوار قلب همیشه باید در کنار علائم بیمار، معاینه، سابقه پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهایی مانند تروپونین، اکو قلب، هولتر، تست ورزش یا سیتی آنژیوگرافی بررسی شود.
نوار قلب چیست؟
اگر بخواهیم معنی نوار قلب را ساده توضیح دهیم، نوار قلب در واقع ثبت جریانهای الکتریکی طبیعی قلب از روی سطح پوست است.
برای اینکه قلب بتواند منظم منقبض شود و خون را در بدن پمپ کند، هر ضربان با یک پیام الکتریکی آغاز میشود. این پیام ابتدا در دهلیزها و سپس در مسیر مشخصی به بطنها منتقل میشود.
دستگاه ECG این فعالیت الکتریکی را از طریق الکترودهایی که روی پوست قرار گرفتهاند دریافت کرده و آن را به شکل خطوط و موجهایی نمایش میدهد.
دستگاه نوار قلب هیچ جریان الکتریکی وارد بدن نمیکند؛ بنابراین ECG معمولی آزمایشی غیرتهاجمی، سریع و در حالت عادی بدون درد است.
در نوار قلب استاندارد ۱۲ لید (12-lead ECG) معمولاً ۱۰ الکترود در نقاط مشخصی از قفسه سینه و اندامها قرار میگیرند و فعالیت قلب از ۱۲ زاویه الکتریکی بررسی میشود.
نوار قلب برای چیست و چه کاربردی دارد؟
پزشک ممکن است نوار قلب را برای بررسی علائمی مانند موارد زیر درخواست کند:
- درد، فشار یا سنگینی قفسه سینه
- تپش قلب
- ضربان سریع یا کند
- احساس نامنظم بودن ضربان قلب
- تنگی نفس
- سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم
- غش یا نزدیک شدن به غش
- ضعف یا کاهش تحمل فعالیت
- بررسی بعضی بیماران قبل از جراحی
- پیگیری بیماری قلبی شناختهشده
- بررسی اثر بعضی داروها بر ریتم قلب
- ارزیابی عملکرد ضربانساز یا Pacemaker
نوار قلب معمولاً یکی از نخستین بررسیهایی است که هنگام شک به مشکل قلبی انجام میشود، اما نتیجه آن بهتنهایی برای تشخیص تمام بیماریهای قلب کافی نیست.
نوار قلب چه اطلاعاتی ثبت میکند؟
پزشک هنگام تفسیر ECG فقط به شکل کلی خطوط نگاه نمیکند. سرعت ضربان، نظم ریتم، مسیر انتقال پیام الکتریکی، زمانبندی موجها، قطعات مختلف و تغییرات ولتاژ بررسی میشوند.
سه جزء شناختهشده نوار قلب عبارتاند از:
موج P
موج P (P Wave) نشاندهنده دپولاریزاسیون یا فعال شدن الکتریکی دهلیزهای قلب است. شکل و نظم این موج میتواند در تشخیص منشأ بعضی ریتمهای قلبی اهمیت داشته باشد.
کمپلکس QRS
کمپلکس QRS (QRS Complex) فعالیت الکتریکی مربوط به دپولاریزاسیون بطنها را نشان میدهد. مدت و شکل QRS میتواند درباره نحوه انتقال پیام الکتریکی در بطنها اطلاعات مهمی بدهد.
موج T
موج T (T Wave) عمدتاً نشاندهنده ریپولاریزاسیون بطنها، یعنی مرحله بازیابی الکتریکی بطنها برای ضربان بعدی است.
پزشک علاوه بر این موجها، فاصلههایی مانند PR Interval، QT Interval و قطعه ST یا ST Segment را نیز بررسی میکند. تغییرات این قسمتها ممکن است در شرایطی مانند اختلالات هدایت، ایسکمی قلبی، اثر بعضی داروها یا اختلال الکترولیتها اهمیت داشته باشند.
نوار قلب چه چیزی را نشان میدهد؟
یکی از رایجترین پرسشها این است که نوار قلب چه چیزهایی را مشخص میکند.
ECG میتواند اطلاعات یا سرنخهایی درباره موارد زیر بدهد:
| مورد | آنچه ممکن است در نوار قلب دیده شود |
|---|---|
| تعداد ضربان | ضربان سریع، طبیعی یا کند |
| ریتم قلب | منظم یا نامنظم بودن ضربان |
| آریتمی | مانند فیبریلاسیون دهلیزی و بعضی تاکیکاردیها |
| هدایت الکتریکی | بلوک قلبی و بعضی اختلالات شاخهای |
| سکته قلبی | بعضی تغییرات مربوط به سکته فعلی یا قبلی |
| ایسکمی | بعضی الگوهای مربوط به کاهش خونرسانی عضله قلب |
| ضخیم شدن عضله قلب | برخی الگوهای مطرحکننده هیپرتروفی |
| اختلالات الکترولیتی | بعضی تغییرات ناشی از پتاسیم، کلسیم و سایر الکترولیتها |
| اثر داروها | تغییر ریتم یا فاصلههایی مانند QT |
| التهاب قلب | بعضی الگوهای مرتبط با پریکاردیت یا میوکاردیت |
وجود چنین تغییراتی لزوماً به معنی تشخیص قطعی بیماری نیست. نوار قلب باید توسط پزشک و متناسب با شرایط هر بیمار تفسیر شود.
نوار قلب چه بیماریهای قلبی را نشان میدهد؟
نوار قلب میتواند در شناسایی یا ارزیابی طیف وسیعی از بیماریها کمککننده باشد.
آریتمیهای قلبی
آریتمی (Arrhythmia) یعنی اختلال در سرعت یا نظم ضربان قلب.
ECG یکی از مهمترین روشها برای تشخیص آریتمیهایی مانند:
- فیبریلاسیون دهلیزی یا Atrial Fibrillation
- فلوتر دهلیزی
- بعضی تاکیکاردیهای فوقبطنی
- بعضی آریتمیهای بطنی
- برادیکاردی
- ضربانهای زودرس
است.
اختلالات هدایت و بلوک قلبی
اگر پیام الکتریکی هنگام عبور از قسمتهای مختلف قلب با تأخیر یا اختلال مواجه شود، ممکن است الگوی آن در ECG دیده شود.
برای مثال، بعضی انواع بلوک قلبی (Heart Block) یا بلوک شاخهای (Bundle Branch Block) با نوار قلب قابل شناسایی هستند.
سکته قلبی و ایسکمی
در برخی افراد مبتلا به انفارکتوس میوکارد (Myocardial Infarction)، تغییراتی در قطعه ST، موج T یا سایر قسمتهای ECG ایجاد میشود.
نوار قلب همچنین ممکن است نشانههایی از سکته قلبی قدیمی را نشان دهد.
با این حال، تمام سکتههای قلبی الزاماً در اولین نوار قلب تغییر واضح ایجاد نمیکنند. در فرد دارای علائم مشکوک، ممکن است نوار قلب تکرار شود و آزمایش تروپونین قلبی (Cardiac Troponin) نیز انجام گیرد. راهنماهای بالینی جدید نیز بر استفاده همزمان از ارزیابی بالینی، ECG و تروپونین در درد قفسه سینه حاد تأکید دارند.
آیا نوار قلب گرفتگی عروق را نشان میدهد؟
نوار قلب بهطور مستقیم داخل عروق کرونر را نشان نمیدهد و نمیتواند محل یا درصد گرفتگی عروق قلب را مشخص کند.
اگر تنگی عروق باعث کاهش خونرسانی قابل توجه به عضله قلب یا سکته قلبی شده باشد، ممکن است تغییراتی مرتبط با ایسکمی (Ischemia) در ECG ظاهر شود؛ اما وجود گرفتگی عروق، بهخصوص در شرایط پایدار، میتواند با نوار قلب استراحتی کاملاً طبیعی همراه باشد.
بنابراین جواب سؤال «آیا گرفتگی عروق در نوار قلب مشخص میشود؟» این است:
گاهی اثر کمبود خونرسانی ناشی از گرفتگی دیده میشود، اما خود گرفتگی عروق با نوار قلب تشخیص داده نمیشود.
در صورت شک بالینی به بیماری عروق کرونر، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار از روشهایی مانند تستهای استرس، اکو استرس، تصویربرداری پرفیوژن یا سیتی آنژیوگرافی عروق کرونر (CCTA) استفاده کند.
آیا نوار قلب سالم، سلامت کامل قلب را ثابت میکند؟
خیر. نوار قلب طبیعی خبر خوبی است، اما بهمعنی سلامت کامل قلب نیست.
ECG معمولی فقط فعالیت الکتریکی قلب را در مدت کوتاهی ثبت میکند. بعضی بیماریها ممکن است در همان چند ثانیه اثری روی نوار نداشته باشند.
حتی در فردی که درد قفسه سینه دارد، یک ECG طبیعی یا غیرتشخیصی بهتنهایی برای رد سندرم کرونری حاد کافی نیست و در صورت ادامه علائم ممکن است نوار قلب و آزمایشهای دیگر تکرار شوند.
به همین دلیل نباید تنها با دیدن عبارت «Normal ECG» نتیجه گرفت که هیچ بیماری قلبی وجود ندارد.
چه مشکلاتی ممکن است در نوار قلب معمولی دیده نشوند؟
مهمترین محدودیت ECG این است که تست کوتاهی از فعالیت الکتریکی قلب است.
برای مثال، موارد زیر ممکن است در یک نوار قلب معمولی مشخص نشوند:
- آریتمیهایی که فقط گاهی ایجاد میشوند
- بعضی مراحل بیماری عروق کرونر
- بسیاری از مشکلات دریچههای قلب
- قدرت دقیق پمپاژ قلب و کسر جهشی یا EF
- اندازه و ساختمان دقیق حفرههای قلب
- بعضی بیماریهای مادرزادی
- لخته یا توده داخل قلب
- برخی بیماریهای آئورت
- بعضی مشکلاتی که فقط هنگام فعالیت ظاهر میشوند
برای بررسی ساختمان، دریچهها و قدرت پمپاژ قلب معمولاً اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) اطلاعات بسیار بیشتری از ECG ارائه میدهد.
تفاوت نوار قلب معمولی با هولتر قلب چیست؟
نوار قلب معمولی وضعیت قلب را برای مدت بسیار کوتاهی ثبت میکند؛ اما هولتر قلب (Holter Monitor) فعالیت الکتریکی قلب را طی زندگی روزمره و معمولاً برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر ثبت میکند.
| نوار قلب معمولی | هولتر قلب |
|---|---|
| ثبت کوتاهمدت | ثبت طولانیتر |
| معمولاً در حالت استراحت | هنگام فعالیتهای روزمره |
| مناسب ارزیابی اولیه | مناسب علائم مقطعی |
| چند دقیقه زمان میبرد | ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر |
| ممکن است آریتمی گذرا را از دست بدهد | احتمال ثبت آریتمی مقطعی بیشتر است |
اگر فردی مثلاً هر چند روز یک بار دچار تپش قلب، سرگیجه یا احساس ضربان نامنظم شود، ECG معمولی ممکن است هنگام مراجعه طبیعی باشد. در چنین شرایطی پزشک ممکن است هولتر یا Event Monitor را توصیه کند.
نوار قلب چگونه انجام میشود؟
برای انجام نوار قلب استراحتی معمولاً فرد روی تخت دراز میکشد. قسمتهایی از پوست قفسه سینه و اندامها برای اتصال مناسب الکترودها آماده میشود.
الکترودها روی نقاط مشخص قرار میگیرند و بیمار برای چند ثانیه بیحرکت میماند تا فعالیت الکتریکی قلب ثبت شود.
خود ثبت ECG معمولاً بسیار سریع است و کل فرایند اغلب فقط چند دقیقه زمان میبرد. انجام آن نیاز به تزریق، بیهوشی یا وارد کردن وسیلهای به بدن ندارد.
برای نوار قلب استراحتی معمولاً ناشتا بودن لازم نیست. بهتر است قبل از انجام تست از زدن کرم یا لوسیون چرب روی قفسه سینه خودداری شود و فهرست داروهای مصرفی در اختیار پزشک قرار گیرد.
چه زمانی بعد از نوار قلب به آزمایش دیگری نیاز داریم؟
انتخاب تست بعدی به علت انجام ECG بستگی دارد.
ممکن است پزشک یکی از بررسیهای زیر را پیشنهاد کند:
آزمایش تروپونین: در شک به آسیب یا سکته حاد قلبی.
تکرار نوار قلب: اگر علائم ادامه داشته باشد یا تغییر کند.
هولتر یا مانیتور طولانیمدت: برای تپش قلب، سرگیجه یا غش مقطعی.
اکو قلب: برای بررسی قدرت پمپاژ، عضله قلب، حفرهها و دریچهها.
تستهای استرس: برای بررسی عملکرد قلب هنگام افزایش فعالیت در بیماران منتخب.
سیتی آنژیوگرافی عروق کرونر: برای بررسی آناتومیک عروق کرونر در افراد مناسب.
هیچکدام از این تستها جای دیگری را در تمام بیماران نمیگیرد. انتخاب روش مناسب باید بر اساس علائم و احتمال بیماری انجام شود.
آیا نوار قلب در منزل قابل انجام است؟
برای بیماری که شرایط پایدار دارد و جابهجایی او دشوار است، یا پزشکی که برای ارزیابی یا پیگیری بیمار ECG درخواست کرده است، نوار قلب ۱۲ لید در منزل میتواند گزینه مناسبی باشد؛ به شرط آنکه ثبت با تجهیزات مناسب و توسط نیروی درمانی آموزشدیده انجام شود و نتیجه برای تفسیر پزشکی در اختیار پزشک قرار گیرد.
خدمات نوار قلب در منزل بهویژه برای سالمندان، افراد کمتوان و بیمارانی که مراجعه به مرکز درمانی برایشان دشوار است میتواند رفتوآمد غیرضروری را کاهش دهد.
اما نوار قلب در منزل جایگزین اورژانس در شرایط خطرناک نیست.
اگر برای انجام نوار قلب در منزل یا بررسی شرایط بیمار نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید برای دریافت مشاوره و بررسی امکان اعزام کارشناس با مرکز خدمات پزشکی در منزل تماس بگیرید.
چه زمانی منتظر نوار قلب در منزل نمانیم؟
اگر درد یا فشار جدید و شدید قفسه سینه دارید، بهخصوص اگر با تنگی نفس، عرق سرد، تهوع، ضعف شدید، سرگیجه، غش یا انتشار ناراحتی به بازو، شانه، فک، گردن یا پشت همراه شده است، منتظر گرفتن نوبت عادی نوار قلب یا مراجعه کارشناس به منزل نمانید.
در ایران در چنین شرایطی باید برای دریافت خدمات فوریت پزشکی با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت. ارزیابی سریع اهمیت دارد؛ زیرا حتی طبیعی بودن یک نوار قلب اولیه نیز همیشه سکته قلبی یا سایر علل خطرناک درد قفسه سینه را رد نمیکند.
جمعبندی؛ نوار قلب چه میگوید؟
نوار قلب یا ECG یکی از مهمترین تستهای اولیه قلب است و بیش از هر چیز درباره سیستم الکتریکی قلب اطلاعات میدهد. این آزمایش میتواند سرعت و نظم ضربان، آریتمیها، اختلالات هدایت و بعضی تغییرات مرتبط با ایسکمی، سکته قلبی، داروها و اختلالات الکترولیتی را نشان دهد.
با این حال، ECG تصویر عروق یا ساختمان قلب نیست و تمام مشکلات قلبی را مشخص نمیکند. نوار قلب طبیعی نیز سلامت کامل قلب را تضمین نمیکند.
بنابراین اگر علائم قلبی ادامه دارند، نتیجه نوار قلب باید در کنار شرححال، معاینه و در صورت لزوم آزمایشهای تکمیلی توسط پزشک تفسیر شود.
فرم ارسال نظر