- ۰۹ شهریور
- توسط: ادمین
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری؛ چرا انجام میشود و جواب آن چگونه تفسیر میشود؟
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری روشی برای اندازهگیری دقیق مقدار پروتئین و بعضی مواد دفعشده از کلیهها در طول یک شبانهروز است. این آزمایش بیشتر زمانی درخواست میشود که پزشک بخواهد وجود یا میزان پروتئینوری (Proteinuria) را بررسی کند؛ بهویژه در مادرانی که فشار خون بالا دارند، نتیجه نوار ادرار آنها از نظر پروتئین مثبت شده، سابقه بیماری کلیوی دارند یا از نظر پرهاکلامپسی (Preeclampsia) نیاز به بررسی بیشتری دارند.
نکته مهم این است که «ادرار ۲۴ ساعته» برای همه زنان باردار آزمایش روتین و همیشگی نیست. در مراقبتهای بارداری معمولاً آزمایش ادرار و ارزیابی فشار خون انجام میشود و اگر یافتهای غیرطبیعی باشد، پزشک بر اساس شرایط مادر ممکن است پروتئین ادرار ۲۴ ساعته، نسبت پروتئین به کراتینین ادرار (Urine Protein-to-Creatinine Ratio یا UPCR/PCR) یا آزمایشهای تکمیلی دیگری درخواست کند. بنابراین مثبت شدن پروتئین در یک نمونه ادرار بهتنهایی به معنی پرهاکلامپسی نیست.
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری چیست؟
در یک آزمایش معمول ادرار، فقط وضعیت ادرار در همان لحظه بررسی میشود؛ اما مقدار دفع پروتئین و برخی مواد در ساعات مختلف شبانهروز تغییر میکند. در آزمایش جمعآوری ادرار ۲۴ ساعته در بارداری، تقریباً تمام ادراری که مادر طی ۲۴ ساعت دفع میکند در ظرف مخصوص جمع میشود و آزمایشگاه مقدار کل پروتئین دفعشده را محاسبه میکند.
در بارداری طبیعی، به علت افزایش جریان خون کلیه و افزایش فیلتراسیون گلومرولی (Glomerular Filtration Rate یا GFR)، دفع پروتئین میتواند نسبت به قبل از بارداری کمی بیشتر شود. با این حال، دفع پروتئین به میزان ۳۰۰ میلیگرم یا بیشتر در ۲۴ ساعت معمولاً «پروتئینوری قابل توجه» در نظر گرفته میشود و باید در کنار فشار خون، سن بارداری، علائم مادر و سایر آزمایشها تفسیر شود.
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری برای چیست؟
رایجترین علت درخواست این آزمایش، بررسی دقیق پروتئینوری است. پزشک ممکن است آن را در شرایط زیر درخواست کند:
- فشار خون ۱۴۰/۹۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر، بهخصوص بعد از هفته ۲۰ بارداری.
- مثبت شدن پروتئین در نوار ادراری یا آزمایش کامل ادرار.
- شک به پرهاکلامپسی یا پرهاکلامپسی اضافهشده بر فشار خون مزمن.
- سابقه بیماری مزمن کلیه (Chronic Kidney Disease یا CKD)، نفروپاتی یا پروتئینوری قبل از بارداری.
- دیابت، فشار خون مزمن یا بعضی بیماریهای خودایمنی که میتوانند کلیه را درگیر کنند.
- نیاز به داشتن مقدار پایه پروتئین ادرار برای مقایسه در ادامه بارداری.
- وجود یافتههای بالینی یا آزمایشگاهی که پزشک را به درگیری کلیه مشکوک کند.
- در مراقبتهای بارداری ایران نیز فشار خون و آزمایش ادرار از ارزیابیهای مهم مادر هستند و یافتههای غیرطبیعی باید بر اساس نظر پزشک پیگیری شوند.
ارتباط آزمایش پروتئین ادرار ۲۴ ساعته با پرهاکلامپسی
پرهاکلامپسی یک اختلال چندسیستمی بارداری است که معمولاً پس از هفته ۲۰ ایجاد میشود. معیار مهم آن شروع فشار خون بالا در فردی است که پیش از آن فشار خون طبیعی داشته و همراه شدن این وضعیت با پروتئینوری یا شواهد درگیری اندامها است.
دفع ۳۰۰ میلیگرم یا بیشتر پروتئین در ادرار ۲۴ ساعته یکی از معیارهای پروتئینوری در ارزیابی پرهاکلامپسی است. با این حال، این عدد بهتنهایی تشخیص را قطعی نمیکند و پرهاکلامپسی حتی بدون پروتئینوری نیز ممکن است رخ دهد؛ مثلاً در فشار خون بالا همراه با کاهش پلاکت، اختلال کلیه یا کبد، ادم ریوی یا علائم مغزی و بینایی.
به همین دلیل، اگر جواب ادرار ۲۴ ساعته شما کمتر از ۳۰۰ میلیگرم باشد اما فشار خون بالا یا علائم هشدار داشته باشید، نباید نتیجه را «کاملاً طبیعی» تلقی کرده و پیگیری را متوقف کنید.
آزمایش جمعآوری ادرار ۲۴ ساعته در بارداری چگونه انجام میشود؟
دقت این آزمایش بیش از هر چیز به کامل بودن جمعآوری نمونه بستگی دارد. روش رایج به این صورت است:
- یک ساعت مشخص برای شروع انتخاب کنید؛ برای مثال ۷ صبح.
- در ساعت شروع، مثانه را کاملاً تخلیه کنید اما این اولین ادرار را داخل ظرف نریزید. ساعت را یادداشت کنید.
- از آن لحظه به بعد، تمام ادرار دفعشده در روز و شب را داخل ظرف مخصوص جمعآوری کنید.
- صبح روز بعد، دقیقاً در همان ساعت شروع، ادرار خود را جمعآوری و به ظرف اضافه کنید. این آخرین نمونه است.
- ظرف را طبق دستور آزمایشگاه در طول جمعآوری در جای خنک یا یخچال نگهداری کنید.
- پس از پایان ۲۴ ساعت، نمونه را در زمان توصیهشده به آزمایشگاه تحویل دهید.
ظرف را از آزمایشگاه بگیرید و شرایط نگهداری اعلامشده را رعایت کنید. چیزی را خودسرانه به آن اضافه نکنید و ماده داخل ظرف را خالی نکنید.
اگر یک نوبت ادرار را فراموش کنیم چه میشود؟
جا افتادن یک نوبت میتواند پروتئین گزارششده را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد. اگر بخشی از ادرار دور ریخت یا نمونه آلوده شد، با آزمایشگاه تماس بگیرید؛ ممکن است لازم باشد جمعآوری از ابتدا تکرار شود.
قبل از آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری چه نکاتی را رعایت کنیم؟
برای اندازهگیری پروتئین ادرار معمولاً ناشتا بودن لازم نیست. آب را در حد معمول مصرف کنید و رژیم غذایی، فعالیت یا داروهای خود را بدون دستور پزشک تغییر ندهید.
فعالیت بدنی شدید، تب، عفونت ادراری، خون در ادرار و آلودگی نمونه با ترشحات میتوانند تفسیر پروتئین ادرار را دشوار کنند. اگر سوزش ادرار، تکرر همراه با درد، تب، خونریزی واژینال یا عفونت فعال دارید، هنگام تحویل نمونه به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
خواندن جواب آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری
مهمترین عدد معمولاً با عباراتی مانند Urine Protein 24h، Total Protein 24 Hours یا 24-hour Urine Protein گزارش میشود. واحد رایج mg/24 h یا mg/day است.
| مقدار پروتئین در ۲۴ ساعت | تفسیر کلی |
|---|---|
| کمتر از ۳۰۰ میلیگرم | معمولاً زیر آستانه پروتئینوری قابل توجه در بارداری است؛ تفسیر نهایی با توجه به فشار خون و شرایط بالینی انجام میشود. |
| ۳۰۰ میلیگرم یا بیشتر | پروتئینوری قابل توجه محسوب میشود و بهویژه پس از هفته ۲۰ همراه با فشار خون بالا نیاز به بررسی پرهاکلامپسی دارد. |
| بیش از حدود ۳۰۰۰ میلیگرم | پروتئینوری شدید یا محدوده نفروتیک (Nephrotic-range Proteinuria) مطرح است و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد؛ اما این عدد بهتنهایی به معنی «پرهاکلامپسی شدید» نیست. |
مثلاً نتیجه ۴۲۰ mg/24h از آستانه ۳۰۰ میلیگرم بالاتر است، اما پزشک همزمان فشار خون، پلاکت، کراتینین، آنزیمهای کبدی، علائم مادر و وضعیت جنین را بررسی میکند. محدوده مرجع آزمایشگاه نیز ممکن است متفاوت باشد، بنابراین علامت H یا ستاره بهتنهایی ملاک تصمیمگیری نیست.
آیا هرچه دفع پروتئین بیشتر باشد، پرهاکلامپسی شدیدتر است؟
نه لزوماً. مقدار بالاتر پروتئین میتواند با خطر بیشتر بعضی پیامدهای نامطلوب همراه باشد، اما در معیارهای امروزی، شدت پرهاکلامپسی و تصمیمهایی مانند بستری، پایش بیشتر یا زمان زایمان فقط بر اساس میزان پروتئین ادرار تعیین نمیشوند.
فشار خون شدید، اختلال پلاکت، افزایش کراتینین، اختلال کبد، ادم ریوی، علائم مغزی یا بینایی و وضعیت جنین اهمیت بالاتری در ارزیابی شدت بیماری دارند. به همین دلیل تکرار مکرر جمعآوری ادرار ۲۴ ساعته در فردی که پروتئینوری او اثبات شده است، همیشه برای تعیین شدت یا پیشآگهی لازم نیست و تصمیم آن با پزشک است.
پروتئین ادرار قبل از هفته ۲۰ بارداری چه معنایی دارد؟
پروتئینوری جدیدی که پیش از هفته ۲۰ دیده میشود، بیشتر از آنکه به نفع پرهاکلامپسی کلاسیک باشد، پزشک را به بیماری کلیوی از قبل موجود یا بیماری کلیوی که برای اولینبار در بارداری آشکار شده است مشکوک میکند. در چنین شرایطی ممکن است بررسی کراتینین خون، آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار، نسبت پروتئین به کراتینین و در صورت لزوم ارزیابی نفرولوژی انجام شود.
در مادران مبتلا به بیماری کلیه یا فشار خون مزمن، ثبت مقدار پایه پروتئینوری در اوایل بارداری برای مقایسههای بعدی مفید است.
آیا آزمایش نسبت پروتئین به کراتینین جایگزین ادرار ۲۴ ساعته است؟
در بسیاری از راهنماهای جدید، نسبت پروتئین به کراتینین در یک نمونه ادرار (PCR یا UPCR) برای کمیسازی پروتئینوری ترجیح داده میشود، چون سریعتر است و خطای جمعآوری ناقص را ندارد. آستانه رایج PCR برابر یا بیشتر از ۳۰ mg/mmol، تقریباً معادل ۰٫۳ mg/mg یا ۳۰۰ mg/g است.
برای مثال راهنمای NICE استفاده روتین از جمعآوری ۲۴ ساعته برای کمیسازی پروتئینوری را توصیه نمیکند و پس از مثبت شدن نوار ادرار، PCR یا نسبت آلبومین به کراتینین (ACR) را پیشنهاد میکند. با این حال در ایران و بسیاری از مراکز، پزشک همچنان ممکن است در شرایط خاص ادرار ۲۴ ساعته را برای اندازهگیری مستقیم دفع پروتئین درخواست کند. بنابراین آزمایش نوشتهشده را بدون هماهنگی با پزشک با روش دیگری جایگزین نکنید.
چه زمانی نتیجه یا علائم نیاز به مراجعه فوری دارد؟
اگر باردار هستید، برای کامل شدن جمعآوری ۲۴ ساعته منتظر نمانید و در صورت بروز علائم هشدار ارزیابی فوری پزشکی انجام دهید؛ بهویژه اگر فشار خون به ۱۶۰/۱۱۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر رسیده، سردرد شدید و مداوم دارید، تاری دید یا دیدن لکه و نورهای غیرعادی ایجاد شده، درد شدید بالای شکم یا زیر دنده راست دارید، تنگی نفس پیدا کردهاید، دچار تشنج شدهاید یا کاهش واضح حرکات جنین را احساس میکنید.
ورم پا بهتنهایی پرهاکلامپسی را ثابت نمیکند، اما ورم ناگهانی صورت و دستها همراه با فشار خون بالا یا علائم دیگر باید جدی گرفته شود.
جمعبندی
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری برای اندازهگیری مقدار واقعی پروتئین دفعشده در یک شبانهروز استفاده میشود و بیشترین کاربرد آن در ارزیابی پروتئینوری و بررسی احتمال پرهاکلامپسی یا بیماری کلیه است. دفع ۳۰۰ میلیگرم یا بیشتر پروتئین در ۲۴ ساعت یک آستانه مهم است، اما هیچ عددی نباید جدا از فشار خون، علائم، آزمایش خون و وضعیت جنین تفسیر شود.
مهمترین عامل برای قابل اعتماد بودن نتیجه، جمعآوری کامل تمام ادرار در فاصله دقیق ۲۴ ساعته است. اگر پزشک این آزمایش را برای شما درخواست کرده و درباره روش جمعآوری، نگهداری نمونه یا تفسیر جواب سؤال دارید، میتوانید پیش از شروع نمونهگیری راهنمایی بگیرید. برای دریافت راهنمایی و هماهنگی خدمات آزمایش در منزل نیز میتوانید با مرکز تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در بارداری نیاز به ناشتا بودن دارد؟
معمولاً خیر. برای آزمایش پروتئین ادرار ۲۴ ساعته ناشتا بودن لازم نیست، مگر اینکه همزمان آزمایش دیگری برای شما درخواست شده باشد که شرایط خاصی داشته باشد.
پروتئین ۲۴ ساعته ۳۰۰ در بارداری خطرناک است؟
عدد ۳۰۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت آستانه پروتئینوری قابل توجه است، نه یک عدد که بهتنهایی میزان خطر را تعیین کند. اگر این نتیجه با فشار خون بالا پس از هفته ۲۰ همراه باشد، بررسی پرهاکلامپسی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پروتئین ادرار ۲۴ ساعته ۵۰۰ در بارداری یعنی پرهاکلامپسی؟
نه بهتنهایی. ۵۰۰ میلیگرم پروتئینوری محسوب میشود، اما برای تشخیص پرهاکلامپسی باید فشار خون، زمان شروع یافتهها، علائم، آزمایشهای خون و سایر معیارهای بالینی هم بررسی شوند.
آیا میتوان نمونه ادرار ۲۴ ساعته را در خانه جمع کرد؟
بله. معمولاً جمعآوری در خانه انجام میشود، به شرط آنکه ظرف مناسب از آزمایشگاه تهیه شود، تمام دفعات ادرار در بازه زمانی ثبتشده جمعآوری شود و شرایط نگهداری اعلامشده توسط آزمایشگاه رعایت شود.
فرم ارسال نظر